Biểu tình chống Lukashenko: Tương lai nào cho Belarus?

Dân Belarus ủng hộ phe đối lập, biểu tình chống nhà độc tài Lukashenko tại trung tâm Minsk hôm 16/8/2020. Ảnh: Dmitri Lovetsky/ AP
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

Nguyên bản Anh ngữ: Belarus sheds the carapace of dictatorship”, Tony Barber, Financial Times, 18/08/2020.

Biên dịch: Phan Nguyên

Các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ ở Belarus đã chạm đến một sự đồng cảm sâu sắc, đầy cảm xúc đối với tất cả người dân Trung và Đông Âu, những người đã trải qua các cuộc cách mạng rất ôn hòa diễn ra khắp khu vực vào năm 1989. Với lòng dũng cảm, phẩm giá và hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn, những đám đông khổng lồ tập hợp hôm Chủ nhật ở Minsk không khác nhiều so với những người biểu tình đã tràn ngập Alexanderplatz ở Đông Berlin và Quảng trường Wenceslas của Praha vào tháng 11 năm đó.

Rõ ràng, bước ngoặt hướng về phía tự do vốn đã biến năm 1989 trở thành một năm huy hoàng trong lịch sử hiện đại của châu Âu nay đã chùn bước ở một số quốc gia trong khu vực. Nhưng ở Belarus, hóa ra những người dân bình thường cũng ước ao chính những thứ mà những người dân khu vực đã mong muốn 31 năm về trước. Họ muốn nhìn thấy sự ra đi của một nhà độc tài, Alexander Lukashenko, người đã bêu rếu những người biểu tình là “lũ chuột” và “kẻ cướp,” chứng tỏ rằng ông ta hoàn toàn lạc lõng, rời xa xã hội của mình, tương tự như nhà độc tài Nicolae Ceausescu của Romania trước khi bị lật đổ.

Thật không may, khả năng người dân Belarus tự giải phóng mình sẽ khó có thể có một kết thúc có hậu như vậy. Đây là một quốc gia nhỏ với 9,5 triệu dân, bị nhốt trong một “nhà nước liên hiệp” với Nga, nước láng giềng khổng lồ của họ, và rất dễ bị áp lực từ Moskva. Belarus giáp với Latvia, Litva và Ba Lan, tất cả đều là thành viên của NATO. Trong bất cứ trường hợp nào, Nga cũng sẽ không khoan nhượng với một Belarus không thân thiện.

Điều này không có nghĩa là sẽ có nguy cơ Nga can thiệp quân sự, một nỗi sợ mà Andrej Babis, thủ tướng Cộng hòa Séc, đã nêu lên, gợi nhớ lại cách mà Khối Warszawa đã xâm lược Tiệp Khắc để đè bẹp phong trào Mùa xuân Praha năm 1968. Các cuộc biểu tình ở Belarus khác với cuộc cách mạng Maidan năm 2014 ở Ukraine, vốn dẫn đến những phản ứng trả thù từ Moskva. Cuộc nổi dậy của Ukraine nhắm vào Viktor Yanukovich, một vị tổng thống độc tài băng đảng tương tự Lukashenko. Nhưng nó cũng mang những hơi hướng dân tộc chủ nghĩa bài Nga nhất định.

Các cuộc biểu tình trên đường phố ở Kyiv đã được “quân sự hóa” để phản ứng lại việc chế độ Yanukovich sử dụng bạo lực, nhưng chúng được thúc đẩy phần lớn là bởi mong muốn gắn kết tương lai của Ukraine với EU và thậm chí là cả NATO. Tổng thống Nga Putin đã trả đũa bằng cách sáp nhập bán đảo Crimea và khuấy động một cuộc xung đột ly khai ở miền đông Ukraine.

Những điều này không xảy ra trong trường hợp của Belarus. Các cuộc biểu tình ở đây không ủng hộ phương Tây hoặc chống Nga. Chúng nhằm thúc đẩy quyền công dân, ủng hộ sự thật và chống Lukashenko. Nếu xét các báo cáo từ các phương tiện truyền thông nhà nước của Nga về các sự kiện ở Belarus, có thể thấy Điện Kremlin không hề ảo tưởng về sự sụp đổ tính chính danh của Lukashenko.

Việc can thiệp quân sự để bảo vệ ông ta sẽ là một sự lãng phí nguồn lực và uy tín của nước Nga. Một phản ứng thông minh hơn sẽ là cho phép lặp lại các sự kiện hồi năm 2018 ở Armenia. Ở đó, một cuộc cách mạng bình dân đã đưa Nikol Pashinyan lên nắm quyền, người với tư cách thủ tướng đã khôi phục các quy trình dân chủ nhưng cẩn thận để tránh gây xung đột với Điện Kremlin.

Liệu có nguy cơ sẽ diễn ra một quá trình “lây lan dân chủ” từ Belarus sang Nga hay không? Tại thành phố Khabarovsk ở miền viễn đông nước Nga, cách Minsk bảy múi giờ, hàng chục nghìn người đã tham gia các cuộc biểu tình trên đường phố kể từ đầu tháng Bảy. Cuối tuần trước, một số người trong số đó đã hô vang khẩu hiệu “Belarus muôn năm!” Nhưng chính trị Nga có nhịp điệu riêng của nó. Sự bất bình của công chúng đối với chủ nghĩa Putin đang gia tăng, nhưng nếu tăng hơn nữa thì đó là do tình hình ở Nga chứ không phải vì những gì diễn ra ở Belarus.

Đối với người dân Belarus, mối nguy hiểm tiềm tàng có thể xảy ra là Lukashenko và các lực lượng an ninh ủng hộ ông có thể cố gắng tự tiến hành một cuộc đàn áp. Ở đây, có thể rút ra một bài học so sánh nghiệt ngã từ năm 1989 – không phải ở Đông Âu, mà là ở Trung Quốc. Vụ thảm sát tại Quảng trường Thiên An Môn giết chết những người biểu tình ủng hộ dân chủ ở Bắc Kinh vào tháng Sáu, 1989 là một lời nhắc nhở rằng một số hệ thống độc tài sẽ không hề e ngại dùng bất cứ biện pháp nào để đè bẹp đối thủ của họ. Trong số các nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên chúc mừng ông Lukashenko về “chiến thắng” trong cuộc bầu cử gian lận của Belarus vào ngày 9 tháng Tám có chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tuy nhiên, năm 1989 cũng mang lại nhiều bài học đáng khích lệ hơn. Như ở Belarus ngày nay và Serbia vào năm 2000, khi nhà lãnh đạo chuyên chế Slobodan Milosevic bị lật đổ, phong trào ủng hộ dân chủ ở Đông Đức năm 1989 đã được thúc đẩy bởi các cuộc bầu cử gian lận trắng trợn. Đảng Cộng sản cầm quyền tuyên bố đã giành được gần 99% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử địa phương ở Đông Đức vào tháng 5 năm đó.

Đến tháng 10, khi các cuộc biểu tình gia tăng, các thành viên khát máu nhất của chế độ đã sẵn sàng thực hiện cái gọi là “giải pháp Trung Quốc” và bắn hạ những người biểu tình ôn hòa ở thành phố Leipzig. Kếhoạch thảm sát đã được ngăn chặn vào phút cuối, một phần không nhỏ nhờ vào lòng dũng cảm và đạo đức của một quan chức đảng ở Leipzig, người từ chối sử dụng bạo lực.

Các chính phủ phương Tây không có nhiều đòn bẩy để gây ảnh hưởng lên các sự kiện ở Belarus. Họ không cần phải cố gắng đưa nước này vào các hệ thống liên minh phương Tây. Nhưng họ có thể và nên thể hiện rõ sự ủng hộ của mình đối với một quá trình chuyển đổi chính trị giúp Belarus loại bỏ Lukashenko và cho phép một chính phủ được bầu cử tự do lên nắm quyền.

Đến cuối cùng, Belarus sẽ lột bỏ được lớp vỏ độc tài. Đây là giai đoạn đáng tự hào nhất trong lịch sử quốc gia này kể từ khi họ giành được độc lập vào năm 1991. Svetlana Alexievich, tác giả người Belarus từng đoạt giải Nobel văn học năm 2015, đã ghi lại khoảnh khắc xúc động này: “Tôi chỉ đơn giản là cảm thấy được tình yêu thực sự đối với người dân đất nước tôi trong vài tuần qua. Đây là một dân tộc hoàn toàn khác, và xuất hiện một sức mạnh hoàn toàn mới trong bản thân họ.”

Nguồn: Nghiên Cứu Quốc Tế

 

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

BÀI MỚI

Ảnh minh họa - Công nhân làm việc tại Xí nghiệp may Hà Quảng, Quảng Bình (trang mạng Nhiếp ảnh và Đời sống)

Reuters: Mỹ hoãn quyết định nhạy cảm về ‘nền kinh tế thị trường’ của Việt Nam đến tháng 8

Bộ Thương mại Mỹ cho biết hôm thứ Tư rằng họ đã trì hoãn một quyết định khó khăn về việc có nên nâng cấp tình trạng kinh tế thị trường của Việt Nam thêm khoảng một tuần cho đến đầu tháng 8, với lý do “lỗi phần mềm CrowdStrike.”

Một quyết định về việc nâng cấp mà Hà Nội đã tìm kiếm từ lâu đã đến hạn vào thứ Sáu 26/7. Việc nâng cấp này bị các nhà sản xuất thép Mỹ, tôm vùng Vịnh và nông dân mật ong phản đối, nhưng được hỗ trợ bởi các nhà bán lẻ và một số nhóm kinh doanh khác.

Việc nâng cấp trên sẽ làm giảm các khoản thuế chống bán phá giá đối với [hàng] nhập khẩu Việt Nam do tình trạng hiện tại của Việt Nam đang được Mỹ coi là nền kinh tế phi thị trường.

Chủ tịch nước Tô Lâm đón tiếp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Hà Nội ngày 20/6/2024. Ảnh: Reuters

Sau quốc tang là điều gì cho Tô Lâm?

Là một quốc gia ảnh hưởng của Nho giáo, vấn đề tang chế của bậc đế vương luôn thu hút sự quan tâm của “bàn dân thiên hạ.” Việc ai chủ trì lễ tang, ai đọc điếu văn sẽ là một dấu hiệu cực kỳ quan trọng chuyển tải thông điệp về việc người kế nhiệm.

Câu chuyện phe phái tranh giành quyền lực đã được bàn tán nhiều năm, lại tiếp tục được hâm nóng ngay từ bây giờ, khi người quan trọng nhất đang nằm trong nhà tang lễ và các thủ tục cho chuẩn bị một lễ quốc tang đang được tiến hành.

Trong những ngày này, người dân dán mắt vào từng động thái xoay quanh đám tang để “dò đoán” thái độ của từng nhân vật cấp cao.

Tô Lâm sẽ lên tổng bí thư?

Theo quy định thì ông Tô Lâm đương nhiên sẽ là trưởng ban lễ tang, thế nhưng điều đáng lưu ý là trưởng ban tổ chức lễ tang lại là ông Lương Cường – Thường trực Ban Bí thư.

Đây là một chỉ dấu cho thấy phe quân đội đang tìm cách cân bằng lại tương quan quyền lực đối với ông Tô Lâm. Và như thế, cuộc quyết đấu quyền lực giữa phe quân đội và phe công an đang bắt đầu. Phe nào giành ưu thế hay là sẽ thoả hiệp thì chúng ta phải tiếp tục chờ đợi ở Hội nghị Trung ương 10 sắp tới.

Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu trong họp báo với Tổng thống Nga Vladimir Putin ở Hà Nội hôm 20/6/2024. Ảnh minh họa: Minh Hoang/ Pool/ AFP

Bài viết “chạy tang” cho Nguyễn Phú Trọng do Tô Đại tướng đứng tên

“Tiên đế vừa nằm xuống, ngự thi chưa nguội lạnh, sự ganh đua quyền bính đã lộ diện…” Bài viết “chạy tang” đã phải điều chỉnh thời điểm công bố đến ba lần (lần lượt các ngày 19, 20 và 21/7). Điều này có báo trước cuộc chuyển giao quyền lực êm thấm hay không tại Hội nghị Trung ương bất thường tới đây?