Ảnh Hưởng Của Việc Gia Nhập Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO) Và Nạn Nghèo Đói Ở Nông Thôn Việt Nam

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

Sau khi kết thúc cuộc đàm phán song phương với Trung Quốc (TQ) về việc gia nhập WTO hồi cuối tháng 7, giới hữu trách Hà Nội hiện đang ra sức hoàn tất những cuộc đàm phán song phương và đa phương còn lại, để có thể trở thành hội viên trước cuối năm nay hoặc trong năm 2006. Trong khi đó, các nhà phân tích cho biết, ở TQ, sau hơn ba năm rưỡi gia nhập tổ chức thương mại toàn cầu này, mức thu nhập của người dân nông chẳng những không gia tăng mà lại còn bị sút giảm. Việc gia nhập WTO sẽ có những tác động nào đối với đời sống của nông dân VN? Liệu tình trạng tương tự có diễn ra ở nước ta hay không? Nhà nước có những nỗ lực nào nhằm bảo vệ cho quyền lợi của nông dân và người nghèo ở VN? Đó là những câu hỏi dành cho bài phân tích này.

1-Những tác động của việc gia nhập WTO đối với đời sống của nông dân và giới nghèo ở VN

Việc gia nhập WTO mang lại nhiều cơ hội cũng như nhiều thử thách cho VN. Những thử thách này liên hệ đến mọi khu vực kinh tế, nhưng đáng ngại nhất là đối với khu vực nông thôn nói chung và nông nghiệp nói riêng. VN đã và đang bị thử thách bởi Hiệp định thương mãi Mỹ Việt (US-VN Bilateral Trace Agreement), gọi tắt là BTA và khu vực thương mại tự do Đông Nam Á (ASEAN Free Trade Area) gọi tắt là AFTA. Nhưng ảnh hưởng của WTO sẽ mạnh mẽ hơn nhiều vì hai lý do chính: Luật lệ của WTO đòi hỏi nhiều hơn AFTA và BTA, và áp dụng chung cho tất cả các nước hội viên buôn bán với VN; 2- Những nước hội viên đã gia nhập WTO có quyền áp đặt những điều kiện khắt khe hơn đối với những quốc gia đang thương lượng xin vào. Thí dụ TQ mới vào WTO hơn ba năm trước, đã gây một vài khó khăn cho VN. Khi gia nhập WTO, VN sẽ rất có thể phải chấm dứt mọi hình thức bao cấp nông dân, trong khi đó, những nước Tây phương, đặc biệt là Hoa Kỳ, Liên Hiệp Âu Châu và Nhật Bản, là những nước hội viên ngay từ khi WTO thành lập vào năm 1995 vẫn có quyền chi tiêu khoảng 300 tỉ đô la để tài trợ nông dân của họ hàng năm.[1]

Khu vực nông thôn của VN sẽ bị ảnh hưởng nặng nhất vì kỹ thuật nông nghiệp của VN vẫn còn thô sơ. Năng suất tương đối thấp, giá sản suất lại cao. Thí dụ giá bắp và đậu nành nội địa lần lượt vào khoảng trên US$140/tấn và US$350/tấn, so với giá trên thị trường quốc tế vào khoảng US$80/tấn và US$180/tấn vào năm 2001. [2] Ngoài ra, hạ tầng cơ sở ở nông thôn VN vẫn còn lạc hậu, mặc dù đã đạt được nhiều tiến bộ trong vài năm qua. Đường xá và hải cảng thiếu phát triển làm gia tăng thời gia và chi phí chuyên chở. Theo ước tính, đưa một tấn gạo lên tàu tại hải cảng VN tốn gấp hai lần tại hải cảng Thái Lan.[3] Trong tình trạng như vậy, khu vực nông thôn và nông nghiệp của VN sẽ bị đe dọa bởi ảnh hưởng tiêu cực của làn sóng toàn cầu hóa, đặc biệt đối với những nông phẩm sản xuất với số lượng lớn như bắp, đậu nành, đường và bông gòn.

Toàn cầu hóa có khuynh hướng biến đổi một nền nông nghiệp tự túc, đa canh và ở mức độ gia đình của một nước chậm tiến như VN thành một nền nông nghiệp doanh thương, hướng về xuất cảng và đơn canh. Như vậy, toàn cầu hóa trong trường hợp này đe dọa an ninh thực phẩm quốc gia.

Những cuộc cải tổ và phát triển kinh tế, nhất là những dự án đầu tư ngoại quốc vào công nghệ, thường tập trung tại các khu vực thành thị, do đó nông dân không được hưởng sự phát triển kinh tế đồng đều. Lợi tức không tăng bằng khu vực thành thị. Khác biệt giầu nghèo càng ngày càng lớn. Theo tống cục thống kê VN, lợi tức trung bình của một người ở nông thôn thấp hơn thành thị khoảng 3.7 lần, cách xa mức nghèo tối thiểu là US$1/ngày. Kết quả của cuộc điều nghiên của tổng cục thống kê VN vào năm 2002 cho thấy lợi tức của nhóm người thuộc 10% giàu nhất gấp 12.5 lợi tức của nhóm người thuộc 10% nghèo nhất ở VN. [4]

Nếu không có những biện pháp đặc biệt nâng đỡ nông thôn và giới dân nghèo, ảnh hưởng của WTO sẽ làm tăng thêm khỏang cách giữa thành thị và thôn quê một cách đáng kể. Lý do là phần lớn đầu tư mới của nước ngoài sẽ đổ vào vùng thành thị, đặc biệt là khu vực mới được mở cửa như ngành du lịch bao gồm bảo hiểm, ngân hàng, bán lẻ và bán sỉ, xuất nhập cảng, phân phối, chuyên chở, giải trí, pháp lý, xây cất, địa ốc, viễn thông , v.v…

Trong khi đo mức tiêu thụ của giới giầu có sẽ làm gia tăng giá cả. Tình trạng này kéo dài sẽ gây ra xáo trộn trong xã hội, như chúng ta thấy nổi loạn đã xảy ra ở vài nơi tại VN cũng như tại TQ. Lợi tức của nông dân tăng ít hơn lợi tức ở thành thị và chậm hơn tốc độ tăng của giá cả. Vì vậy, mãi lực và mức sống của nông dân sẽ giảm. Đó là trường hợp đã xẩy ra tại TQ và rất có thể xảy ra tại VN như nhiều phân tách gia đã tiên đoán.[5]

2- Chính sách phát triển nhắm vào nông thôn và người nghèo

Như chúng ta được biết, nhiều tổ chức và cơ quan viện trợ quốc tế – như Ngân hàng thế giới (World Bank) và Cơ quan phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) – ra sức hối thúc các nước đang phát triển trên thế giới áp dụng một sách lược phát triển gọi là “pro-poor growth” hay tăng trưởng nhắm vào giới dân nghèo. Chính phủ Hà Nội cũng đã đồng ý thực hiện một chính sách phát triển như vậy. Trong bối cảnh này, VN đã có những nỗ lực nào trong những cuộc đàm phán WTO để bảo vệ cho quyền lợi của nông dân hay không? Câu hỏi này có 2 phần. Phần 1 là phát triển nhắm vào người nghèo. Phần 2 về những biện pháp bảo vệ người nghèo của chính phủ VN trong tiến trình gia nhập WTO. Bài phân tích này sẽ bàn về phần 1 ở đây và phần 2 ở đoạn kế tiếp.

GS C.Peter Timmer đã từng nhận định rằng một chính sách phát triển kinh tế có thể không mang lợi lộc gì cho người nghèo, trừ phi chánh sách này xử dụng một cách hữu ích nguồn tích sản dồi dào của giới nghèo – đó là nhân công – và cung cấp dịch vụ an sinh xã hội cho họ. Giới nghèo phải được tham dự vào suốt tiến trình phát triển kinh tế. Cách hiệu quả nhất để thực hiện những mục tiêu này là gia tăng năng suất của nông thôn và nông nghiệp.[6]

Thật vậy, có nhiều kế hoạch để gia tăng năng xuất của nông thôn và nông nghiệp, như khuyến khích đầu tư với nguồn vốn của tư nhân và chính phủ vào nông thôn và nông nghiệp trong những lãnh vực như khảo cứu canh nông, phát triển thủy lợi, đường xá, điện nước và viễn thông. Theo ước tính, nếu nhà nước dành 1% GDP vào các chương trình đầu tư công cộng, mức nghèo đói sẽ giảm bớt xuống 0,5%. Cuộc nghiên cứu này cũng cho thấy có sự chênh lệch giữa các vùng. Đầu tư của nhà nước đổ vào các tỉnh giầu nhiều hơn các vùng nghèo. Trong khi đó, đầu tư của nhà nước vào những vùng nghèo mang nhiều kết quả hơn gấp 2-3 lần.[7]

Đã từ lâu, nông dân biết rằng đa canh và luân canh là những cách để tránh rủi ro và gia tăng lợi tức của nông dân. Ngoài ra, phát triển những ngành chăn nuôi hải sản, đánh cá, tiểu công nghệ và công nghiệp nhẹ như biến chế nông phẩm và sản xuất đồ gỗ là những phương cách tạo nhiều việc làm ngoài lãnh vực nông nghiệp và gia tăng lợi tức cho những người ở nông thôn. Đây là sở trường của VN và là giải pháp trực tiếp chính để giải quyết nạn nghèo đói ở thôn quê. Hai thí dụ sau đây liên quan đến công nghiệp nhẹ là ngành sản xuất muối và đồ gỗ.

VN hiện nay sản xuất khoảng 1,5 triệu tấn muối hàng năm, trị giá khoảng US$60 triệu. Tuy nhiên số lượng này không đủ để thỏa mãn nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất cảng. Do đó VN có thể bành trướng ngàng sản xuất muối. Một quốc gia ở trong đất liền có nhu cầu nhập cảng muối. Hàng năm, VN xuất cảng khoảng 60.000 – 80,000 tấn muối sanh Lào và Kampuchea. Miến Điện và Nhật Bản cũng là khách hàng của VN.[8]

Kỹ nghệ sản xuất đồ gỗ là một thành công nhanh chóng của VN. Chỉ saou vài năm khởi sự, VN đã xuất cảng được một số đồ gỗ trị giá khoảng US$400 triệu vào năm 2001. US$567 triệu vào năm 2003, và US$1.054 tỉ vào năm 2004. Bốn khách hàng chính của VN là Liên Hiệp Âu Châu, Mỹ, Nhật và Đài Loan. Hầu như gần hết những cơ xưởng sản xuất đồ gỗ tập trung tại các tỉnh Gia Rai, Đắc Lắc, Bình Dương, Đồng Nai, và Saigon. Một vài trở ngại lớn của VN trong ng`nh sản xuất đồ gỗ là thiếu nguyên liệu, thợ chuyên môn và kỹ thuật. VN phải nhập cảng 80% vật liệu gỗ từ Lào, Kampuchea, Nam Dương, Mã Lai, Tân Tây Lan, Úc, và một số quốc gia xa xôi như Nga, Ukraine, Hoa Kỳ, Canada và Nam Phi.[9]

Một kãnh vực khác là phát triển con người qua chương trình đầu tư vào ngành giáo dục và y tế tại nông thôn. Đây là những chương trình đầu tư dài hạn và rất có hiệu quả. Nhiều cuộc nghiên cứu đã chứng minh rằng trình độ học vấn của gia chủ có ảnh hưởng rất rõ rệt vào mức sống của gia đình. Tỉ lệ chủ gia đình thất học giảm từ 62.6% vào năm 1993 xuống còn 55% vào năm 1998 và 37.01% vào năm 2002. Trong khi đó mức nghèo của VN cũng giảm lần lượt trong 3 năm kể trên từ 58.1%, xuống còn 28.9%.[10]

Kể từ năm 1989, VN bắt buộc học sinh đóng học phí trong các trường công. Hiện nay hệ thống giáo dục VN bị xếp vào một trong những hạng thấp kém nhất so với những nước trong vùng Á Châu. Điều bất hạnh này sẽ có ảnh hưởng xấu lâu dài cho tương lai của VN, và sẽ tiếp tục làm cho VN thua kém các nước láng giềng.

Ở VN, tình trạng y tế của người nghèo có dấu hiệu đi xuống so với người giầu vì người nghèo ít có cơ hội được hưởng những dịch vụ y tế. Một phần vì tệ trạng tham nhũng tại các cơ sở y tế công cộng. Nhà nước thành lập quỹ y tế cho người nghèo ở cấp tỉnh vào năm 2002 để nhắm thay đổi tình trạng trên. Quỹ này bắt buộc mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo hoặc trả phí tổn trực tiếp cho các cơ sở y tế.

Phát triển khu vực tư cũng là một biện pháp chính yếu và hiệu quả để xóa đói giảm nghèo. VN tăng trưởng thụt lùi 3.7% vào năm 1980 nhưng nhảy vọt lên 5.1% vào năm sau nhờ kế hoạch khoán sản phẩm. Bị nạn đói đe dọa, nhà nước buộc phải theo sáng kiến của nông dân và phải công nhận vai trò sản xuất của gia đình nông dân với việc ban hành Chỉ thỉ số 100/CT/TƯ vào tháng 1/1981 của ban chấp hành trung ưng đảng CSVN. Đây là một quyết định quan trọng, đánh dấu một bước rẽ đầu tiên tách khỏi chính sách kinh tế chỉ huy cổ điển. [11] Vào năm 1986, với chính sách “Cởi trói” (đổi mới) , nhà nước chính thức công nhận một nền kinh tế nhiều khu vực bao gồm nhà nước, hợp tác xã, tư nhân và ngoại quốc. Hai năm sau, chế độ tập thể hóa nông nghiệp chính thức được chấm dứt. Chẳng bao lâu sau đó, VN xuất cảng gạo. Hơn ai hết, VN phải nhận thức được vai trò quan trọng của khu vực tư nhân trong việc phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Kinh nghiệm những nước trong vùng Đông Á cho thấy những xí nghiệp tư nhân cỡ nhỏ và trung bình đã và đang đóng góp một phần lớn vào việc tạo công ăn việc làm.

Nhưng khu vực tư nhân, đặc biệt ở thành thị, chỉ thực sự phát triển sau cuộc khủng hoảng kinh tế Á Châu, tức là hơn một thập niên sau. Vào cuối năm 1999, VN ban hành luật doanh nghiệp. Luật này bắt đầu có hiệu lực vào đầu năm 2000. Riêng trong hai năm đầu 2000-2001, đã có 26,000 công ty nhỏ và trung bình ghi danh và sử dụng khoảng 500.000 công nhân. Khu vực tư nhân ngày càng lớn mạnh và đóng góp nhiều hơn vào tổng sản phẩm nội địa (GDP).


3- Những nồ lực nhằm bảo vệ cho quyền lợi của nông dân và người nghèo ở VN

Tổng số dân VN là 83 triệu, với lợi tức trung bình mỗi người là US$530 tính theo GDP vào năm 2004. [12]Nếu tính theo mãi lực bình quân (purchasing power parity), lợi tức đầu người là US$2,700. [13] Khoảng 75% số này ở nông thôn, tức khoảng 62 triệu. Khoảng 40% số người ở nông thôn phải sống trong cảnh nghèo túng. Dù có gia nhập WTO hay không thì VN vẫn cần phải thi hành chính sách phát triển nâng đỡ người nghèo. Trong năm 2004, GDP của VN tăng 7.7%. Ngành nông nghiệp tập trung tại thành thị tăng 16% so với nông nghiệp là 3.5%. Do đó, kinh tế phát triển không có nghiã là đương nhiên có sự phát triển cân bằng, và không có nghiã là đương nhiên đời sống của giới nghèo sẽ khá hơn một cách tương xứng.

Kinh nghiệm cho thấy ở VN, cũng như ở nhiều nước khác, trong 20 năm vừa qua, nhờ chính sách cởi trói, mở cửa buôn bán với thế giới, và gia tăng xuất cảng nông phẩm, khoáng sản và kim loại, số người nghèo đã giảm từ 70% vào năm 1986 xuống còn 29% vào năm 2002. [14] Con số mới nhất là 11% trong năm 2003.[15] Nhưng khoảng cách sai biệt giữa giầu và nghèo trong xã hội mỗi ngày một gia tăng. Bởi vì những dự án phát triển và đầu tư tập trung vào các khu vực thành thị, trong khi đó đa số người nghèo sống ở nông thôn. Theo tiêu chuẩn mới áp dụng từ năm 2005, tỉ lệ nghèo ở thành thị trong năm 2005 là 8.4%, so với nông thôn là 23.2% và vùng núi là 45.9%.[16]

Những chi tiết của những cuộc đàm phán song phương và đa phương trong khuôn khổ WTO không được phổ biến. Nhưng qua những tin tức nhận được thì nhà nước cố gắng làm một số việc: (1) thương thuyết để xin kéo dài thời gian chuyển tiếp, hầu có thêm thì giờ để thực hiện những biện pháp cải tiến nông thôn và giúp đõ nông dân đối phó với cạnh tranh của những nông phẩm nhập cảng; (2) duy trì một mức thuế nhập cảng tối thiểu hầu bảo vệ nông dân; (3) hướng dẫn nông dân chuyển qua những ngành sản xuất nông sản có ưu thế hơn hoặc nông nghiệp nhẹ ở nông thôn; và (4) phát triển thị trường xuất cảng nông phẩm.

Kinh nghiệm của Kampuchea là một bài học cho VN. Là một nước chậm tiến gia nhập WTO, không kể 29 nước khác gồm cả Bangladesh và Miến Điện, tự động chuyển từ GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) sang WTO vào năm 1995, Kampuchea đã không được tăng thuế nhập cảng nông phẩm lên quá 60% trong khi Liên Hiệp Âu Châu áp dụng thuế nhập cảng lên đến 262%, Mỹ 121% và Canada 120%. Cũng tương tự như VN, nông nghiệp nuôi sống 80% dân số Kampuchea. Việc mở cửa thị trường nông phẩm quá sớm và hạ mức thuế nhập cảng quá nhiều sẽ có hại nhiều hơn là lợi so với số vốn đầu tư nước ngoài gia tăng. [17] Các chương trình an sinh xã hội có thể bị xáo trộn ít nhất trong ngắn hạn, nếu ngân sách của chính phủ thiếu hụt vì lợi tức từ thuế nhập cảng giảm đáng kể.

Với sự trợ giúp của những cơ quan viện trợ và tư vấn quốc tế. VN đã tổ chức những cuộc hội thảo, những cơ xưởng làm việc để trao đổi tin tức và ý kiến về việc gia nhập WTO, giữa các cơ quan nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức dân sự của nhà nước ở trung ương và địa phương. Thêm vào đó, VN đặt kế hoạch về an sinh xã hội để bảo vệ giới nghèo trong trường hợp mức sống của họ bị đe dọa. Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng sự nghèo đói bị chi phối bởi những yếu tố liên quan đến kinh tế và xã hội như địa dư, sắc tộc và gia đình, v.v… Do đó đây là những lãnh vực ngoài phạm vi ngoại thương mà nhà nước cần có những chính sách thích hợp để giảm nghèo đói. [18]

Nhà nước có một kế hoạch. Nhưng việc thực hiện tỏ ra rất chậm chạp. VN nộp đơn gia nhập WTO ngay từ năm 1995 khi cơ quan này thành lập. Nhưng mãi đến năm 2001 đảng CSVN mới chính thức chấp thuận chính sách hội nhập vào nền kinh tế thế giới (nghị quyết 7 của bộ chính trị), và VN mới đệ trình WTO một chính sách đầu tiên về việc mua bán hàng hóa và dịch vụ. Vào năm 2002, đảng CSVN mới ấn định thời gian gia nhập WTO vào tháng 1, 2005.[19] Thực tế cho thấy VN có rất ít hy vọng trở thành hội viên của WTO trong năm 2005, nhưng triển vọng cho năm 2006 sáng sủa hơn.

Kế hoạch cải tổ những doanh nghiệp nhà nước và khu vực dịch vụ rất cần thiết để gia tăng khả năng cạnh tranh, nhưng việc thực hiện tiến hành rất chậm và luôn luôn trễ hạn quá nhiều. VN đã đạt được những tiến bộ ở những ngành công nghệ dùng nhiêù nhân công và nhằm vào thị trường xuất cảng như kỷ nghệ quần áo, giầy dép, v.v… Những công việc của những ngành này sẽ giúp giải quyết nạn nghèo đói ở nông thôn và thành thị.

Không những thế, việc cải tổ chậm trễ các doanh nghiệp nhà nước còn làm cản trở sự phát triển khu vực tư nhân vì nhà nước chủ trương dành tài nguyên quốc gia ưu tiên cho các doanh nghiệp này. Kinh nghiệm của các nước Đông Á cho thấy, những doanh nghiệp tư nhân nhỏ và trung bình là nuồn chính cung cấp việc làm cho thành thị cũng như nông thôn, nơi đa số dân nghèo sinh sống. Hy vọng rằng khi luật doanh nghiệp thống nhất và luật đầu tư thống nhất ra đời theo tiêu chuẩn của WTO, việc phân biệt đói xử giữa nhà nước và tư nhân, và giữa nội địa và nước ngoài, sẽ chấm dứt.

Trong dài hạn, việc gia nhập WTO sẽ giúp gia tăng công ăn việc làm ở VN và mức nghèo đói sẽ giảm. Nhưng trong giai đoạn chuyển tiếp, VN sẽ gặp một số khó khăn. Ngân hàng Thế giới tiên đóan rằng khoảng 400,000 (khoảng 25% của tổng số) công nhân sẽ mất việc làm tại các doanh nghiệp nhà nước do việc cải tổ.[20] Nhưng VN có thể giảm thiểu sự thiệt hại này bằng những kế hoạch an sinh xã hội, huấn luyện những người mất việc làm. Tuy nhiên, số việc làm ở VN sẽ tăng 4.7% sau khi cải tổ thuế nhập cảng theo WTO.[21] Các khu vực dịch vụ, thương mại và nông nghiệp sẽ lần lượt đóng góp khoảng 50%, 20% và 35% vào sự gia tăng số công ăn việc làm này.

Những ảnh hưởng tích cực của những cải tổ mậu dịch trong khuôn khổ AFTA, BTA và WTO sẽ biến mất nếu VN không thi hành những biện pháp sâu rộng để sớm trở thành một nền kinh tế thị trường thực sự. trong điều kiện như vậy mới có sự trao đổi tự do và nhanh chóng về hàng hóa và nhân công giữa các vùng thành thị phát triển với vùng nông thôn chậm tiến. Kết quả là sự cách biệt giàu nghèo giữa các vùng sẽ bớt đi.

Một cách giảm bớt mức nghèo đói hiệu quả ở nông thôn là đảy mạnh những chương trình giáo dục và y tế tại đây. Đầu tư vào con người là một cách phát triển dài hạn. Về hai lãnh vực này, VN chưa đạt được những thành quả nào đáng kể, không những ở nông thôn mà ở ngay cả thành thị. Điều này gây nguy hại trực tiếp cho lớp người đang sống và vài thế hệ đang lớn lên ở VN.

Một điều bất hạnh là những nguy hại này tác dụng vào trí óc và cơ thể của chúng ta, và sẽ tiếp tục ảnh hưởng vĩnh viễn vào tất cả những thế hệ mai sau.

Kế hoạch di dân nội địa có tổ chức là một cách hữu hiệu để xóa đói giảm nghèo. Trong quá khứ, chính sách hộ khẩu có tác dụng kiểm soát và hạn chế di dân đã làm gia tăng nạn nghèo đói. Để làm cho tình trạng xấu trở nên tồi tệ hơn, nhà nước chủ trương độc quyền thu mua mông phẩm, cấm không cho hàng hóa di chuyển tự do. Chính sách này tiêu diệt sự phát triển và làm cho dân nghèo đói thêm. Từ ngày “cởi trói” đến nay, chính sách hộ khẩu chấm dứt. Nhưng nhà nước không có một chính sách di dân có trật tự và hợp lý, những cuộc di dân lớ đã tạo gánh nặng cho khu vực thành thị. Kết quả nạn nghèo đói tràn về thành thị, khiến nhà nước phải đặt ra những biện pháp mới để hạn chế.

Bốn bộ trách nhiệm về việc di dân là Bộ Nông Nghiệp và Xây Dựng Nông Thôn, Bộ Lao Động, Bộ Công An và Bộ Xây Dựng. Bộ Nông Nghiệp và Xây Dựng Nông Thôn phụ trách về phát triển các khu kinh tế mới. Bộ Lao Động phụ trách việc làm và huấn luyện. Bộ Công An phụ trách về đăng ký gia đình. Bộ Xây Dựng chịu trách nhiệm về việc thiết kế nông thôn và thành thị. Đấy là trên lý thuyết. Về mặt thực tế, không có sự phân chia trách nhiệm rõ ràng và không có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ.

Chính sách hộ khẩu cáo chung từ ngày “cởi trói”, nhưng chính sách thu mua của nhà nước chưa chấm dứt mà chỉ giảm bớt. Việc thu mua của nhà nước xuống tới cấp quận huyện. Từ quận huyện xuống tới xóm làng do trung gian tư nhân khai thác. Nông dân vẫ là nạn nhân của nạn dìm giá. Do ảnh hưởng của WTO, BTA, và AFTA, hy vọng rằng tình trạng áp bức nông dân này sẽ bớt đi.

Hiện nay, nhờ sự trợ giúp của các cơ quan quốc tế, VN đã có những chuơng trình giúp đỡ người nghèo như Chương trình xóa đói giảm nghèo (The Special Program for Hunger Eradication and Poverty Reduction), Chương trình đầu tư làng xã 135 (Program 135 for Commune-Level Investments), và những chương trình đặc biệt dành cho đồng bào thiểu số. Một bất hạnh là mức nghèo của hầu hết các nhóm thiểu số đã cao, còn tiếp tục tăng. Phần lớn quỹ dành cho đồng bào thiểu số lại rơi vào tay người Kinh ở chung trong vùng thiểu số. Cách mư sinh của 2 sắc dân Kinh và Thượng khác nhau. Do đó, kế hoạch trợ giúp đồng bào thiểu số sẽ không có hiệu quả nhiều nếu nhà nước không cứu xét về sự khác biệt này.

Chương trìng 135 được bắt đầu thi hành từ năm 1998, chú trọng đặc biệt đến việc giúp đỡ những dự án đầu tư vào hạ tầng cơ sở như dẫn thủy, trường học, và xây cất những trung tâm làng xã ở những nơi nghèo, đặc biệt tại những vùng núi xa xôi hẻo lánh. Trên thực tế chương trình này đã bị lạm dụng. Phần lớn số tiền của quỹ này dùng vào sản xuất canh nông và chỉ một phần nhỏ được chi tiêu vào những dự án khác.[22]

Những người trong Chương trình xóa đói giảm nghèo thành lập vào năm 1998 được cấp chứng chỉ nghèo và thẻ bảo hiểm sức khỏe, để không phải trả chi phí bệnh viện. Ngoài ra họ còn được vay tiền bao cấp tại Ngân hàng Chính sách Xã hội và con cái họ không phải trả học phí hay chỉ trả một phần.

Những chương trình an sinh kể trên phải được cải thiện và tăng cường mới mong trợ giúa nông dân và giới nghèo một cách hiệu quả hơn, đặc biệt trong giai đoạn VN chuyển tiếp hội nhập vào thị trường thế giới. Ngân sách quốc gia thiếu hụt và các tệ nạn tham nhũng, lạm dụng quyền thế, và quan liêu là những trở ngại lớn cho việc thực hiện các chương trình an sinh xã hội.


4- Kết luận

Dân nghèo ở nông thôn, và cả ở thành thị, là lớp người sau cùng trong xã hội được hưởng ít nhất những lợi ích của sự phát triển kinh tế, nhưng lại là lớp người đầu tiên bị thiệt thòi nhiều nhất khi có những cuộc khủng hoảng, vì họ không có khả năng tiết kiệm hầu có số vốn phòng thân khi trái gió trở trời. Trong giai đoạn chuyển tiếp hội nhập vào nền kinh tế thị trường của thế giới qua WTO, lớp dân nghèo ở nông thôn và thành thị sẽ một lần nữa bị đặt vào một hoàn cảnh khiến đời sống của họ đã vất vả lại có thể khốn đốn thêm.

Rất không may là nhà nước CSVN đã bàn cãi rất nhiều trong ba năm qua, nhưng xem ra không chuẩn bị kịp, và không đủ khả năng về ngân sách và nhân lực để đối phó với trận cuồng phong WTO sắp ào tới, một biến cố quá lớn đói với giới cầm quyền Hà Nội, một phần vì kinh nghiệm về kinh tế thị trường và WTO của họ rất giới hạn. Lớp nông dân và dân nghèo nói chung một lần nữa bị phó mặc cho rủi ro như trong thời kỳ 1975-1990. Trong giai đoạn đặc biệt khẩn trương này, dân nghèo cần được bảo vệ, nhưng mỉa mai thay “xã hội chủ nghiã” chí là những khẩu hiệu rỗng tuếch củamột dĩ vãng tang thương và không có một ý nghiã gì ngay cả cho những dân nghèo hiện nay.

Phát triển nông thôn không những để xóa đói giảm nghèo mà còn giúp cho ngàng công nghệ của VN phát triển. Nông thôn là một thị trường tiêu thụ nội địa khổng lồ với 75% dân số cho các s/n phẩm công nghệ sản xuất trong nước. Gia nhập WTO mang lại nhiều ích lợi cho VN như mở rộng thị trường xuất cảng, thu hút thêm nhiều dầu tư nước ngoài, được luật lệ WTO bảo vệ và cơ hội cải tạo kinh tế nội địa. Nhưng đồng thời VN sẽ phải đối phó với nhiều thử thách như cạnh tranh sẽ khốc liẹt hơn, hàng hoá VN không được bảo vệ như trước, hàng nhập cảng sẽ xâm nhập thị trường nội địa nhiều hơn, khu vực dịch vụ và canh nông sẽ mở rộng hơn cho đầu tư nước ngoài, v.v… WTO chỉ là công cụ không hoàn hảo. Nó xấu hay tốt tùy thuộc phần lớn vào người sử dụng. Vai trò của nhà nước sẽ định đoạt lời lỗ tổng kết của cuộc hội nhập này.

Nguyễn Quốc Khải
7-8-2005

Chú thích

[1] Khai Q.Nguyen, “VN – Global integration and Economic Development””. Paper at the VN Update 2004 Conference in Singapore. November 25-26, 2004.

[2] Le Van Lai and Phi Van Ky, “Challenge to the Vietnamese Agriculture”, People Army of VN newspaper, 2001.

[3] Ministry of Agriculture and rural Development. “Vietnam’s Agriculture: Atrategy Toward WTO.” Paper presented at the Forum on Vietnam’s Accession to the WTO, Hanoi: May 3rd 2003.

[4] The Laborer, “Mức chênh lệch giàu nghèo ở VN là 12.5 lần” (the Rich-Poor Gap in VN is 12.5), reported by the News Forum on 1.5.2003.

[5] Peter S.Goodman, “Rural Poor Aren’t Sharing in Spoils of China’s Changes.” Washington Post. July 12. 2005.

[6] C. Peter Timmer, “Agriculture and Economic Growth in VN.” Reseach in Domestis and International Agribusiness Management. Volume 12. JAI Press: 1996. 161-203.

[7] Rainer Klump and Thomas Bonschab, “Operationalising Pro-Poor Growth. A Country Case Study on VN.” AFD, BMZ, DFID, and the World Bank October 2004.

[8] VN News Brief. “VN to Promote Salt Exports to Japan, ASEAN.” November 13, 2003.

[9] VN Brief Review. “Vietnam’s Wơd Exports Surpassed US$1 billion in 2004.” January 14, 2005.

[10] Rainer Klump and Thomas Bonschab. “Operationalising Pro-Poor Growth. A Country Case Study on VN.” AFD, BMZ, DFID and the Worth Bank. October 2004.

[11] Vo Nhan Tri. “Vietnam’s Economic Policy Since 1975.” Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, 1990.

[12] IMF. “VN: 2004 Article IV Consultation – Staff Report.” IMF Country Report No. 05/148. May 2005.

[13] Central Intelligence Agency, “The World Fact Book.” www.odci.gov, July 28, 2005.

[14] Khai Q. Nguyen, “Towards a Sustainable Rural Development Policy For VN” Harvard Asia Quarterly, Fall 2003. Vol VII, No. 4 and IMF. “VN 2003 Aticle IV Consultation – Staff Report. “Washington. DC August 28, 2003.

[15] VN News Briefs. “VN to Raise Poverty Line,” Septemper 13, 2004.

[16] VN News Briefs, “VN to Raise Poverty Line,” Sep 13, 2004. Theo đó mức nghèo ở thành thị là 211.000VNĐ/người/tháng và ở nông thôn là 183.000VNĐ.

[17] Alan Boyd, “The Heavy Price of the WTO Membership.” Asia Times. Sep 30, 2003.

[18] John Thoburn, Richard Jones, “Globalization and Poverty in VN.” The UK Department for International Development, Globalization and Poverty Research Program. Oct 30, 2002.

[19] Khai Q. Nguyen, “Vietnam’s WTO Accession,” in the forthcoming book “Vietnam: Development Futures and Globalization.” The Edwin Mallen Press, New York 2006.

[20] Patrick Belser and Martin Ramạ “State Ownership and Labor Redundancy.” World Bank, Washington DC, May 2001.

[21] World Bank. “Vietnam Development Report 2002” Washington DC December 4, 2001.

[22] Rainer Klump and Thomas Bonschab. “Operationalising Pro-Poor Growth. A Country Case Study on VN.” AFD, BMZ, DFID and the World Bank. Oct 2004.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

BÀI MỚI

Bộ Tư lệnh Cảnh vệ tổ chức lễ khai mạc Hội thao truyền thống lần thứ 34, chào mừng kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Lực lượng Cảnh vệ Công an nhân dân (16-2-1953/ 16-2-2023) hôm 6/1/2023, tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Internet

Công an không nể mặt quân đội rồi!

Bộ Công an đã trình Quốc hội về dự thảo Luật Cảnh vệ, theo đó thì bộ trưởng Bộ Công an sẽ có quyền áp dụng biện pháp cảnh vệ. Lưu ý rằng khi trình dự thảo này thì ông Tô Lâm vẫn còn là bộ trưởng Bộ Công an.

Như vậy bộ trưởng Bộ Công an sẽ được xếp ngang hàng tứ trụ lãnh đạo cao nhất trong hệ thống chính trị của đảng cộng sản, gồm tổng bí thư, chủ tịch nước, thủ tướng và chủ tịch quốc hội. Có lẽ điều này đã khiến Bộ Quốc phòng cảm thấy bị “lép vế.” Cho nên ngay sau đó, ngày 24/5, Trung tướng Nguyễn Quốc Duyệt, Tư lệnh Bộ tư lệnh Thủ đô đã yêu cầu phải bổ sung quyền áp dụng biện pháp cảnh vệ cho bộ trưởng Quốc phòng bên cạnh bộ trưởng Công an để đảm bảo đồng bộ.

Ông Tô Lâm trở thành chủ tịch nước thứ ba của Việt Nam trong vòng hai năm. Ảnh: AP

Lên chủ tịch nước, thế lực của ông Tô Lâm lớn đến đâu?

Ông Lâm lên làm chủ tịch nước trong một nhiệm kỳ nhiều biến động nhất trong lịch sử đảng Cộng sản Việt Nam khi lần lượt Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Thường trực Ban bí thư Trương Thị Mai đều mất chức do kết quả của công cuộc ‘đốt lò’ của ông Trọng mà ông Tô Lâm là trợ thủ tích cực.

Sau khi các nhân vật này, vốn có thứ bậc cao hơn ông Tô Lâm trong Bộ Chính trị, ra đi, ông Lâm trở thành một trong số rất ít ỏi những người đủ điều kiện để lên làm tổng bí thư theo quy định của đảng.

Nhà hoạt động nhân quyền cho người Thượng Y Quynh Bdap. Ảnh: VOA

Các nhóm nhân quyền kêu gọi Thái Lan chớ dẫn độ Y Quynh Bdap về Việt Nam

Hôm 13/6, các nhóm nhân quyền kêu gọi Thái Lan không dẫn độ một nhà hoạt động Việt Nam bị giam giữ ở Bangkok, nói rằng ông này có thể gặp nguy hiểm nếu bị trả về Việt Nam, AP đưa tin.

Ông Y Quynh Bdap, người được cấp quy chế tị nạn của Liên Hiệp Quốc ở Thái Lan, bị cảnh sát địa phương bắt giam hôm 11/6, một ngày sau khi ông gặp các quan chức đại sứ quán Canada khi ông xin tị nạn ở đó, theo Tổ chức Quyền Hòa bình, nơi đã liên lạc với ông trước đó.

Tàu Cảnh sát biển Trung Quốc (phải) bắn vòi rồng vào một tàu được Hải quân Philippines thuê để thực hiện nhiệm vụ tiếp tế thường lệ cho quân đội đóng tại bãi cạn Scarborough và Bãi Cỏ Mây hôm 5/3/2024 ở Biển Đông. Ảnh: Ezra Acayan/ Getty Images

Biển Đông và Đệ Tam Thế Chiến

Từ ngày 15/6, lực lượng Cảnh Sát Biển (Hải Cảnh) Trung Quốc sẽ bắt đầu khám tàu và bắt người trên các vùng biển theo một quy định mới có tên “Thủ tục thực thi luật hành chánh của các cơ quan tuần duyên” do chính phủ nước này ban hành hôm 15/5. Hành động mới của Trung Quốc chắc chắn làm leo thang xung đột trên Biển Đông, thậm chí khơi mào đụng độ quân sự trực tiếp với Hoa Kỳ và mở màn cuộc chiến tranh Đệ Tam Thế Chiến.