California đã đón tôi vào một ngày trung tuần tháng Mười.
Đây là điểm dừng chân quan trọng trong hành trình xuyên nước Mỹ vì tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử cộng đồng người Việt hải ngoại sau biến cố 30/4/1975.
1. Mảnh đất quan trọng của nước Mỹ
California nằm ở bờ Tây Hoa Kỳ, giáp Thái Bình Dương, Oregon, Nevada, Arizona và Mexico. Đây là tiểu bang lớn thứ ba nước Mỹ với diện tích khoảng 423.970 km² (lớn hơn Việt Nam 1,2 lần) và có dân số khoảng 40 triệu người (tức hơn 1/3 dân số Việt Nam).
Là tiểu bang đông dân nhất, California có tới 54 phiếu đại cử tri, giữ vai trò then chốt trong mọi kỳ bầu cử tổng thống. Từ thập niên 1990 đến nay, nơi đây trở thành “thành trì xanh” của đảng Dân chủ.
Tuy nhiên, trong lòng California vẫn tồn tại nhiều tiếng nói bảo thủ, đặc biệt trong các cộng đồng người Việt, Cuba và người da trắng tại Quận Cam.
2. Little Saigon: Nơi ký ức không ngủ
Little Saigon ở Westminster (Quận Cam) là “thủ đô tinh thần” của người Việt tị nạn. Biển hiệu tiếng Việt, quán phở, tiệm cà phê, nhà thờ, chùa chiền… tất cả tạo nên một cộng đồng sống động, nơi ký ức quê hương vẫn còn nguyên vẹn.
Tại đây, tôi được đón tiếp bằng những cái bắt tay nồng ấm và những câu chuyện chan chứa tình cảm.
Little Saigon là một khu phố sôi động và thành công, nó cũng là biểu tượng của một dân tộc mất nước (VNCH) nhưng không khuất phục, luôn đau đáu hướng về miền Nam Việt Nam xưa.
3. Những cuộc gặp đầy cảm xúc
Trong những ngày ở Quận Cam, tôi đã có các cuộc gặp đáng nhớ: Với cộng đồng gồm những “nhân chứng” từ trước năm 1975, và với những người bạn thân thiết, gần gũi.
Dù ở nhà hàng sang trọng hay trong phòng ăn ấm cúng của một gia đình, tôi đều kể về các tù nhân lương tâm, những tiếng nói bị bóp nghẹt nơi quê nhà.
Điều khiến tôi xúc động sâu sắc là cách người VNCH lắng nghe. Họ nghe bằng cả trái tim, dù có lúc tôi nói hơi dài dòng.
Trong số đó, có người từng vượt biển, từng ngồi tù, có người nay đã hòa nhập vào dòng chính (Main stream) chính trị Hoa Kỳ nhưng vẫn đau đáu dõi theo từng số phận ở quê hương.
Họ nói với tôi: “chúng tôi chưa bao giờ quên.”
4. Những nhịp cầu trong cộng đồng
California cũng là nơi hội tụ nhiều quan điểm chính trị khác nhau trong cộng đồng người Việt.
Tôi đã đến những đài phát thanh, gặp những người có lập trường trái ngược, tôi gặp người ủng hộ Donald Trump và người phản đối gay gắt. Mỗi nơi là một góc nhìn khác nhau, đôi khi đối lập, nhưng tôi chọn lắng nghe thay vì tranh luận.
Chính trị có thể chia rẽ, nhưng ký ức chung về một quê hương mất mát có thể nối lại những nhịp cầu.
Dù tôi không lên sóng ở bất kỳ đài nào, nhưng tôi đã được ngồi chung với những con người rất khác biệt, trong cùng một không gian mang tên Little Saigon.
5. Mở rộng biên giới tự do
California không chỉ rộng lớn bởi địa lý mà còn bởi sự đa dạng sắc tộc. Người Việt, người Mexico, người Hàn, người Hoa, người Mỹ bản địa… cùng sống và làm việc trong một không gian tôn trọng sự khác biệt.
Tôi đi trên những con đường Bolsa, Euclid, Magnolia… nghe những câu chuyện lập nghiệp từ hai bàn tay trắng. Họ là cựu sĩ quan VNCH, là người vượt biên, là những người mới đến nhưng nhanh chóng hòa nhập. Tất cả cùng chia sẻ một niềm tin giản dị: Việt Nam sẽ có ngày tự do.
6. Suy tư trước biển lớn
Đêm cuối tại Little Saigon, với tư cách là Luật sư tư vấn, tôi ngồi uống rượu cùng bạn là doanh nhân giàu có. Chúng tôi cùng chia sẻ những câu chuyện ở Hà Nội, quan trọng hơn bất cứ các câu chuyện nào ồn ào cùng cộng đồng.
Chúng tôi cùng lặng lẽ nâng ly và trước biển Long Beach, nhìn Thái Bình Dương vỗ sóng, và bàn về những câu chuyện đầy thời sự phía bên kia đại dương.
Tất nhiên, tôi cũng không quên kể về những người trong ngục tù quê nhà, về hành trình mình đang đi và lý do mình không thể im lặng. Bạn hiểu, rất hiểu tôi.
Mỗi cái bắt tay, mỗi ánh mắt đồng cảm trong những ngày qua là một nguồn sức mạnh. Nó nhắc tôi rằng dù cô đơn trên đường vận động, tôi không đơn độc trong lý tưởng tự do.
Khi dám lột bỏ con người biểu tượng hàn lâm để bước chân xuống đường dương lên biểu ngữ, tôi nhận được sự đồng cảm của những Cộng hoà, Dân chủ, người chống cộng và cả những người cộng sản giàu có vừa mới rời xa các đồng chí của họ để đến với bờ biển California.
7. Cám ơn California
California đã cho tôi một điểm tựa tinh thần, nơi tình người vượt lên trên khác biệt chính trị. Tôi biết cộng đồng này có tranh luận, có rạn nứt, nhưng cũng có một khát vọng chung: Tự do cho Việt Nam.
Tôi biết ơn những người đã mở cửa nhà, mở trái tim đón tôi dù khác quan điểm nhưng vẫn chọn ngồi chung bàn.
California đã nuôi dưỡng một cộng đồng tị nạn trở thành một phần của lịch sử tự do người Việt.
Và tôi sẽ mang theo ký ức này trên hành trình phía trước, như một lời nhắc: Tự do chỉ có ý nghĩa khi chúng ta biết hàn gắn những điều đã bị chia cắt.
LS Lê Quốc Quân
Nguồn: FB Lê Quốc Quân