Hình ảnh của các chế độ cộng sản từ trước tới nay mang đậm dấu ấn của cái mà họ gọi là ‘tòa án nhân dân’ . Từ Liên Xô, Trung Quốc đến Việt Nam, loại tòa án này khơi lại những ký ức khủng khiếp dã man. Trong ‘cải cách ruộng đất’ diễn ra hồi thập niên 50, các tòa án này là vết nhơ không thể tẩy xóa được trong lịch sử hơn 4 ngàn năm của dân tộc ta và đã giết hại hàng ngàn, hàng vạn lương dân vô tội. Tòa án mà thẩm phán toàn là những kẻ không hề có một trình độ nào về học vấn chứ đừng nói đến trình độ luật pháp hay xét xử. Tòa án mà bị cáo không có quyền bào chữa, không có luật sư. Tòa án mà bản án tử hình đã được quyết định từ trước trong những cuộc họp dấm dúi của các đảng viên đảng CSVN. Nền công lý của chế độ cộng sản ở nước ta đã được xây dựng trên cái nền nhơ nhuốc đó.
Trước sự oán hận của nhân dân và của cả những người đã đi theo đảng CSVN hay đóng góp rất nhiều cho cái gọi là ‘cách mạng’, CSVN thú nhận đã ‘phạm sai lầm’ và xin lỗi ‘quốc dân’ cho huề chuyện. Nhưng cái nền công lý của CSVN vẫn tiếp tục con đường ‘tòa án kết tội chứ không xét xử công minh’ . Đối với cộng sản, tòa án là khí cụ chuyên chính bảo vệ chế độ chứ không bảo vệ công lý. Cho đến hết thập niên 80 vẫn chưa có trường Đại Học Luật Khoa. Trong suốt thời gian hơn 30 năm, từ thời ‘cải cách ruộng đất’ , các tòa án của chế độ vẫn tồn tại với những chánh án là cán bộ đảng mù tịt về luật pháp, và vẫn có những người bị xét xử mà không được bào chữa bởi luật sư biện hộ. Vì quan niệm xét xử là công cụ chuyên chính nên những cơ quan liên hệ với tòa án như công an, điều tra viên, viện Kiểm Sát vv… đều đã hành xử theo quan niệm trên. Do đó, nhục hình, tra tấn, ép cung nhằm bắt nghi can phải khai đúng những gì công an muốn. Từ đó, nếu nói rằng bản án đã được định sẵn trước khi tòa xét xử thì cũng không xa sự thật.
CSVN đang ca tụng thành tích 20 năm ‘đổi mới’ . Trong những cái mới ít oi, người ta thấy đã có Luật Khoa trong các trường Đại Học và đã có một nghề mới là nghề luật sư. Trong các tòa án đã thấy có sự ‘tranh tụng’ giữa Viện Kiểm Sát và luật sư bào chữa. Đây có thể coi như là một ‘tiến bộ’ vì khi ngành luật sư mới xuất hiện, công việc của luật sư trước tòa là chỉ ‘năn nỉ’ tòa khoan hồng, giảm án cho bị can. Nhưng nếu hiện nay có luật sư bào chữa, bênh vực cho bị can thì những cơ chế liên quan khác như công an điều tra, viện Kiểm Sát Nhân Dân, chánh án vẫn ở trong tình trạng cũ, không hề đổi mới. Ép cung ư ? Chứng cớ điển hình là vụ công an trại Kế ở Bắc Giang đã tra tấn dã man các nghi can để, trong đó có các vị tu sĩ Phật Giáo, bắt họ nhận tội ăn cắp tượng Phật cổ và hòa thượng Thích Đức Chính đã bị tra tấn đến chết ngay trong trại giam. Bản án đã có trước ư ? Cũng vụ án cổ vật bị mất trộm này, các cơ quan điều tra và viện Kiểm Sát đã dựng đứng lên vụ án, vu cáo các nhà sư để gánh tội cho cho các thủ phạm đích thực là bọn cán bộ, quan chức cộng sản ăn cắp tượng cổ bán ra nước ngoài. Vụ việc này đã khiến dư luận cả nước xôn xao và báo chí của đảng cũng không thể bưng bít được. Tòa án bị đảng CSVN can thiệp, khống chế ư ? Vụ đất đai ở Đồ Sơn hồi tháng 8/2006 mới đây là điển hình. Chủ tịch Ủy Ban Nhân Dân đã yêu cầu tòa án Hải Phòng miễn tố các quan chức cộng sản tham nhũng trong vụ án Đồ Sơn…
Thường thì trong một phiên tòa có sự tham gia của ít là 6 thành phần gồm: bị cáo, nguyên cáo, luật sư đôi bên, nhân chứng, công tố viện (ở Việt Nam là viện Kiểm Sát Nhân Dân), thẩm phán và các phụ thẩm (CSVN gọi là Hội Đồng Xét Xử). Thẩm phán hay chánh án là người quan trọng nhất trong phiên tòa vì là người duy nhất có quyền tuyên án dựa theo pháp luật và những yếu tố có được trong lúc xét xử. Mới đây trong cuộc họp Quốc Hội, qua phần chất vấn Chánh Án tòa án nhân dân tối cao, Nguyễn Văn Hiện, người ta mới biết thực chất của vấn đề xét xử tại Việt Nam hiện nay ra sao. Theo ông này thì hiện nay, ngành tòa án còn thiếu chừng 1.000 thẩm phán. Vì thế ông đã phải ‘vơ vét’ (nguyên văn lời ông Hiện) để có đủ thẩm phán. Nói cách khác là ông ‘vơ vét’ những cán bộ trong ngành không có khả năng, trình độ xét xử lên làm chánh án. Vì thế sau khi báo cáo thành tích năm 2006 của ngành tòa án ‘đã thụ lý 232.000 vụ án các loại, tăng 22.000 vụ so với năm 2005’ , nhằm trả lời chất vấn của các Đại Biểu Quốc Hội, ông tiết lộ có khoảng 5%, tức 9.000 bản án được quyết định hủy và sửa. Một số Đại Biểu đã cho rằng con số các vụ án oan có thể cao hơn con số ông Hiện đưa ra. Được hỏi trong số 9.000 vụ án oan sai, có bao nhiêu vụ do thẩm phán không có khả năng gây ra thì ông Hiện cho biết là khoảng 30%, tức là có 3.000 vụ án oan sai trong năm qua. Một Đại Biểu khẳng định ‘Án oan sai là do thẩm phán cố tình đạp trên pháp luật’.
Việt Nam đã hội nhập nền kinh tế thế giới khi gia nhập WTO. Sẽ có những tranh chấp mang tầm vóc quốc tế. Các nước vào Việt Nam đầu tư buôn bán chắc sẽ ngạc nhiên về ngành tư pháp của CSVN. Chỉ có cách duy nhất là phải dẹp bỏ sự lãnh đạo và can thiệp của đảng CSVN vào mọi lãnh vực quốc gia, đặc biệt là ngành tư pháp để xây dựng một thể chế dân chủ với tam quyền phân lập. Tòa án, tư pháp phải độc lập với hành pháp và lập pháp.
