James Hookway, The Wall Street Journal, 02/6/08.
Khánh Ðăng lược dịch
Sự lan tràn của các cuộc đình công tại Việt Nam đang kéo các nhà sản xuất ngoại quốc vào cuộc khủng hoảng lạm phát càng ngày càng tồi tệ trong khi giới lãnh đạo cộng sản Hà Nội đang vật lộn để kềm chế giá cả gia tăng.
Khoảng 1.000 công nhân đã bỏ việc bước ra khỏi các dây chuyền sản xuất tại một trong bốn phân xưởng của hãng Panasonic ở Việt Nam, đòi hỏi một mức lương cao hơn để đuổi kịp với tỷ lệ lạm phát đang gia tăng, trong tháng Năm hiện đang ở mức hàng năm 25.2%, cao nhất trong 13 năm qua.
Nguyen Thu Tanh Minh, giám đốc quan hệ công chúng của công ty Panasonic, một chi nhánh của tập đoàn Matsushita Electric Industrial thuộc Nhật Bản, nói rằng vụ đình công trên liên quan đến một phần tư số công nhân ở một phân xưởng tại Hà Nội. Họ đòi tăng thêm 25% trên mức lương hiện thời. Các viên chức của Panasonic tại Việt Nam cho biết công ty sẽ trả lời các yêu sách của công nhân vào ngày 4/6.
Vụ đình công bất ngờ này đã theo sau một chuỗi những cuộc biểu tình tương tự của công nhân phản đối giá cả gia tăng trong nhiều tháng qua. Các vụ đình công này phản ánh sự giận dữ của hàng trăm ngàn người dân Việt Nam bỏ ruộng đồng để lên tìm việc làm tại các khu kỹ nghệ mới mở quanh Hà Nội và Sài Gòn (TPHCM) để rồi chỉ thấy khả năng mua sắm tiêu dùng với đồng lương của họ bị co rút lại giữa lúc thực phẩm và xăng dầu liên tục lên giá.
Theo các con số thống kê của chính phủ, khoảng 300 vụ đình công đã xảy ra trong 3 tháng đầu năm, tăng hơn 107 vụ như được ghi nhận trong 3 tháng đầu năm 2007. Ðó là mặc dù đã có các luật lệ lao động mới ban hành buộc công nhân phải chịu trách nhiệm bồi thường cho chủ nhân nếu họ bỏ việc bất hợp lệ.
Một trong những vụ đình công lớn nhất cho đến nay là ở một hãng chuyên sản xuất giày cho công ty Nike do người Ðài Loan làm chủ. Khoảng 21 ngàn công nhân đã xuống đường đình công hồi tháng Tư để đòi hỏi một mức lương cao hơn. Họ đã quay trở lại làm việc một tuần sau đó sau khi nhận được mức lương tăng thêm 10%.
Việt Nam đã thấy một sự tràn ngập của các công ty ngoại quốc trong nhiều năm qua, phần lớn là các nhà sản xuất quần áo và giày dép đến để được dễ chịu hơn vì chi phí trả lương cho lao động và phí tổn giao dịch đang gia tăng ở nước láng giềng Trung Quốc. Hồi năm ngoái, các công ty nước ngoài đã xin đầu tư 20 tỷ đô la vào Việt Nam, một phần ba hơn Thái Lan, khiến chi phí mướn mặt bằng văn phòng và các phí tổn khác bị đẩy lên cao.
Các doanh nghiệp nước ngoài vẫn đang mở rộng hoạt động tại Việt Nam, mặc dù hiện đang có nhiều khó khăn kinh tế. Thí dụ như công ty sản xuất thép Tata Steel của Ấn Ðộ, đã ký một giao kèo ngày 29/5 đồng ý chấp thuận rằng Tổng công ty Thép Việt Nam sẽ phát triển một khu liên hợp sản xuất thép ở tỉnh Hà Tĩnh trong vòng 10 năm tới. Công ty Tata Steel cho biết nơi đây sẽ sản xuất ra một sản lượng thép được ước lượng là 4.5 triệu tấn một năm.
Nhưng dù sao đi nữa thì tỷ lệ lạm phát đang làm rúng động sự tin tưởng ở thị trường chứng khoán, với giá cổ phiếu tiếp tục sụt xuống thêm 1.5% vào hôm Thứ Hai sau khi đã bị rớt xuống 55% kể từ đầu năm.
Gía trị của đơn vị tiền tệ Việt Nam, đồng, cũng bắt đầu suy yếu trong lúc các nhà đầu tư đang lo ngại về tầm cỡ của mức thâm thủng tài khoản vãng lai, mà ngân hàng trung ương đã tiên đoán là sẽ lên đến một mức khá nặng nề chiếm 7.8% của tổng sản lượng nội địa (GDP) trong năm nay. Vào tuần trước, các hợp đồng tương lai (futures contracts) dựa trên giá cả trong tương lai đã được định trước, bị xụp đổ báo hiệu cho thấy giới buôn bán tiền tệ đang nghĩ rằng đồng bạc Việt Nam có thể sẽ mất đi hơn một phần ba trị giá đối với đồng đô la trong 12 tháng tới đây. Hiện thời thì đồng bạc Việt Nam đang được mua bán ở mức khoảng 16000 cho một đô la.
Mức thâm thủng của Thái Lan chỉ có 6.5% GDP khi ngân hàng trung ương buộc phải phá giá đơn vị tiền tệ đồng baht của họ, là một phần gây ra cuộc khủng hoảng tài chánh Á Châu vào năm 1997 và 1998.
Các nhà kinh tế lo ngại rằng vấn đề lạm phát của Việt Nam có thể đưa đến một cuộc khủng hoảng kinh tế rộng lớn hơn trong cả nước nếu giới lãnh đạo Hà Nội không biết cách giải quyết cho chính xác – mặc dù nhiều nhà bình luận cũng chỉ ra cho thấy rằng các quốc gia Á Châu khác đã củng cố mạnh mẽ tình trạng tài chánh của họ kể từ thập niên 1990s, và ít có khả năng bị ảnh hưởng vì một lượt phá giá khác gây ra bởi các khó khăn từ Việt Nam.
“Hiện thời thì Việt Nam như đang cố giữ thăng bằng trên xà ngang. Theo quan điểm của chúng tôi thì tình thế chưa đến nỗi quá tồi tệ đến một mức khủng hoảng không thể tránh được, nhưng chúng tôi hầu như không được cam đoan về các hướng đi của nền kinh tế cũng như chính sách”, công ty phục vụ tài chánh Credit Suisse cho biết trong một bản báo cáo nghiên cứu được phổ biến hồi cuối tuần qua.
Phát biểu tại một diễn đàn kinh doanh tại Hà Nội vào hôm Thứ Hai, phụ tá thống đốc ngân hàng trung ương Nguyễn Ðông Tiến nói rằng nhà nước có một lô các chính sách để xử lý lạm phát và giảm thiểu mức thâm thủng tài khoảng vãng lai của Việt Nam. Các biện pháp đó bao gồm việc đòi hỏi các ngân hàng phải ký thác thêm các ngân khoản của họ vào ngân hàng trung ương và làm chậm lại việc cho vay mượn đối với các nhà đầu tư chứng khoán. Ngân hàng trung ương cũng cho gia tăng lãi xuất – mặc dù ở tỷ lệ chính thức 12% vẫn còn kém xa sự gia tăng của giá cả tiêu dùng.
“Việc thắt chặt lại các chính sách đang bắt đầu cho thấy có hiệu quả và sẽ tiếp tục được cải thiện thêm với hy vọng sẽ ngăn chặn lạm phát và kiểm soát mức thâm thủng mậu dịch”, theo hãng thông tấn Reuters tường thuật lại lời của ông Tiến.
Vài chuyên viên cố vấn chính phủ đã kín đáo đề nghị rằng Ðảng cộng sản đang cai trị Việt Nam nên hành động tích cực hơn và nhanh chóng hơn để chế ngự nạn lạm phát. Họ nói rằng giới lãnh đạo đã quan tâm nhiều hơn đến việc bảo đảm cho các công ty quốc doanh được vay mượn các khoản nợ có lãi xuất rẻ mạt để củng cố phát triển doanh nghiệp của họ, hầu có thể cạnh tranh với một số lớn các công ty ngoại quốc đang đổ vào thị trường trong nước từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới.
Hãng nghiên cứu và định gía tín dụng Fitch Ratings đã hạ thấp viễn ảnh về các khoản nợ quốc gia (sovereign debt) của Việt Nam xuống tình trạng “bi quan” từ mức “ổn định”., vì phản ứng của Hà Nội đối với khủng hoảng lạm phát thì quá hạn hẹp lẫn chậm chạp, và có thể khiến cho hệ thống ngân hàng dễ bị ảnh hưởng đến một sự gia tăng bất ngờ của các khoản nợ không sinh ra lợi nhuận (nonperforming loans).
Hãng Credit Suisse nói rằng việc tiếp tục khuếch trương nền kinh tế quá nhanh chóng (overheating) chính là trọng tâm của các vấn đề tại Việt Nam. Nền kinh tế đã tăng trưởng ở một tỷ lệ trung bình 7.5% một năm từ năm 2000 đến 2007 – là tỷ lệ tăng trưởng nhanh nhất đứng hàng thứ nhì trên thế giới chỉ sau có Trung Quốc trong cùng thời gian. `
“Trong một thời hạn phải chăng, làm chậm lại mức cung cầu sẽ giúp giảm bớt nhập cảng và áp lực lạm phát trong nước. Nhưng xu hướng ngắn hạn vẫn nhậy cảm đối với các ảnh hưởng về giá cả năng lượng và thực phẩm. Việc chỉ đạo và thi hành các chính sách trong vòng 6 tháng tới sẽ rất nghiêm trọng cho viễn ảnh của Việt Nam; nếu vượt qua được điều này thì tình trạng rủi ro sẽ nhẹ bớt đi”.
