Sự kiện Thủ tướng Nhật Bản Shinzon Abe đã được Tổng Thống Obama đón tiến hơn cả thượng khách trong chuyến công du Hoa Kỳ vào cuối tháng 4 vừa qua đã cho thấy là Hoa Kỳ đang coi trọng vị trí của Nhật tại khu vực Á Châu hơn bao giờ hết.
Chuyến công du Hoa Kỳ vừa qua, lần đầu tiên trong tư thế lãnh đạo của nước Nhật kể từ sau khi thua trận vào tháng 8/1945, ông Abe đã vinh dự có một bài phát biểu về an ninh khu vực Đông Á trước lưỡng viện quốc hội Hoa Kỳ.
Bài phát biểu của ông Abe đã phát họa một số quan điểm chiến lược về vai trò liên minh Mỹ – Nhật nhằm đối phó các bất ổn do Trung Cộng gây ra tại hai vùng biển Hoa Đông và Biển Đông. Qua bài phát biểu này, ông Abe cho thấy rõ là quan hệ Mỹ – Nhật đã chuyển từ đổng minh kinh tế sang đồng minh quân sự.
Hiệp Uớc An Ninh Mỹ – Nhật
Sau thế chiến thứ hai, Nhật Bản bị Hoa Kỳ giải giới và đặt dưới sự bảo vệ của nước này. Một hiệp ước An Ninh Mỹ – Nhật được ký kết tại Tokyo vào năm 1954.
Trong thời chiến tranh lạnh, Liên Xô đã nhiều lần đe dọa tấn công Nhật nên vào năm 1978 một số điều trong hiệp ước an ninh nói trên đã được tu chính để Hoa Kỳ có thể bảo vệ hữu hiệu hơn sự vẹn toàn lãnh thổ cho Nhật Bản. Năm 1997 hiệp ước nói trên được sửa đổi thêm một lần nữa do việc Bắc Triều Tiên luôn hăm dọa sẽ tấn công Nhật bằng hỏa tiễn mang đầu đạn nguyên tử.
Ngày 28/04/2015 vừa qua, Hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật lại được sửa đổi để đối phó với sự bành trướng vũ lực quân sự của Trung quốc ở biển Hoa Đông và Biển Đông (của Việt Nam).
Khác với hai lần sửa đổi trước, lần này hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật không chỉ giới hạn trong việc phòng thủ lãnh thổ và lãnh hải của Nhật mà còn có những điều cụ thể khác. Trước ý đồ của Bắc Kinh muốn sử dụng sức mạnh quân sự để thay đổi hiện trạng ở Biển Đông và Biển Hoa Đông, Nhật Bản đã yêu cầu cần phải sửa đổi phương thức phòng thủ nhằm đối phó với Trung Quốc một cách cụ thể, không mập mờ, né tránh. Mục tiêu chính của việc sửa đổi lần này là nhằm đối phó với các giàn hỏa tiễn mang đầu đạn nguyên tử của Trung quốc.
Đương nhiên Bắc Kinh lên tiếng phản đối kịch liệt việc sửa đổi hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật lần này. Trung Quốc tố cáo Nhật Bản đang chuẩn bị chiến tranh, và cho rằng vấn đề tranh chấp ở biển Đông là chuyện của Trung quốc với một quốc gia Đông Nam Á. Nhật chẳng có liên can gì để mà nhúng tay vào.
Khác với Minh Ước Bắc tại Tây Dương (NATO) hay hiệp ước an ninh Mỹ – Hàn, trước đây hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật không có một Bộ chỉ huy hỗn hợp. Trong lần sửa đổi này, hiệp ước cho phép lập ra một hệ thống điều hành như Bộ chỉ huy hỗn hợp để có thể đối ứng kịp thời khi hữu sự.
Mỹ -Nhật Đối Phó Trung Cộng
Mặc dù chính quyền Tổng thống Obama tuyên bố chuyển trục chiến lược sang Châu Á-Thái Bình Dương, nhưng hiện nay trên thực tế sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ ở vùng này tương đối có giảm sút, trong khi Trung Quốc ngày càng bành trướng thế lực của mình ở Biển Đông và Biển Hoa Đông.
Gần đây nhất là Bắc Kinh đã cho bồi cát thay đổi hiện trạng của 6 bãi đá và xây dựng các đảo nhân tạo trong quần đảo Trường Sa. Một trong các đảo nhân tạo này còn có cả cảng nước sâu và phi trường dài 3 km (Đá Chữ Thập, chiếm của Việt Nam), củng cố khả năng hoạt động của không quân Trung Quốc hoạt động xa vùng ven bờ của nước này hàng ngàn cây số. Trước sự kiện này, Đô Đốc Harry Harris, Tư Lệnh Hạm Đội Thái Bình Dương của Hoa Kỳ đã tuyên bố rằng Trung Quốc đang xây “trường thành cát” trên Biển Đông.
Sau khi xây dựng xong các căn cứ quân sự, Bắc Kinh sẽ đưa tàu ngầm nguyên tử mang họa tiễn có gắn đầu đạn nguyên tử tiến vào biển Đông và sẽ tuyên bố thành lập vùng nhận dạng phòng không trên Biển Đông như Bắc Kinh đã làm đối với Biển Hoa Đông vào năm 2014, đặt Hoa Kỳ, Nhật Bản và các quốc gia vào chuyện đã rồi.
Mặc dù Tổng Thống Obama tuyên bố là tuy ngân sách quốc phòng Mỹ có cắt giảm nhưng không giảm ngân sách đối với các nhu cầu phòng thủ ở Á Châu-Thái Bình Dương. Tuy nhiên, với tình trạng kinh tế như hiện nay thì kinh phí quân sự của Hoa Kỳ sẽ không đủ khả năng chi viện trước đà bành trướng quân sự của Trung Quốc.
Vì thế mà một trong những hợp tác đầu tiên giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản là Washington muốn Tokyo cùng với mình tuần hành ở Biển Đông, vì lực lượng tự vệ của Nhật có khả năng phát hiện tàu ngầm thuộc hạng cao nhất thế giới, đặc biệt là với chiến hạm mới Izumo.
Ngược lại Tokyo muốn chứng minh với Washington là mình sẵn sàng đóng một vai trò tích cực hơn, sẵn sàng đóng góp nhiều hơn. Để đổi lại, thủ tướng Abe muốn ông Obama coi Nhật Bản là cột trụ chiến lược trong chính sách xoay trục về Châu Á-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ.
Trong sự hợp tác quốc phòng song phương nói trên, kể từ nay cho phép Nhật Bản hỗ trợ Hoa Kỳ về mặt quân sự ở bất cứ nơi nào. Các lực lượng tự vệ của Nhật cũng sẽ có quyền can thiệp tại một quốc gia thứ ba.
Nói cách khác, phạm vi hoạt động quân sự của Mỹ và Nhật không còn giới hạn chung quanh lãnh hải hay lãnh thổ Nhật Bản mà đã mở rộng ra khắp nơi trên toàn cầu. Đây là sự thay đổi đáng kể trong quan hệ chiến lược Mỹ Nhật và chắc chắn sẽ làm cho Bắc Kinh lo ngại.
Ngoại trưởng Philippines đã lên tiếng ủng hộ việc sửa đổi hiệp ước an ninh Mỹ – Nhật, với hy vọng là lực lượng tự vệ Nhật sẽ đi tuần ở Biển Đông với đồng minh, trong đó có Philippines, để ngăn chận hành động xâm lược của Trung quốc.
Trong khi Mỹ – Nhật cùng nhau hợp tác để ngăn chận sự bành trướng của Trung Quốc trên Biển Đông, CSVN vẫn tiếp tục cố thủ trong lô cốt 3 không. Điều này cho thấy là CSVN chỉ bảo vệ biển đảo trên cửa miệng còn trong thực tế vẫn tiếp tục né tránh không dám động đến uy quyền của đàn anh phương Bắc.