Việt Nam đang cố gắng đạt tốc độ tăng trưởng GDP 8% trong năm nay và tăng trưởng hai chữ số trong những năm tiếp theo. Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu này là điều hết sức khó khăn khi các động lực tăng trưởng chính như xuất khẩu và tiêu dùng nội địa đang gặp nhiều thách thức. Trong bối cảnh đó, thúc đẩy đầu tư, cả công lẫn tư, đang là lựa chọn bắt buộc. Đấy là lý do tại sao chúng ta thấy gần đây chính phủ đồng loạt thúc đẩy rất nhiều dự án đầu tư công, đồng thời tạo điều kiện cho rất nhiều dự án đầu tư tư nhân, nhất là trong lĩnh vực bất động sản, được tiến hành nhanh chóng.
Tinh thần “chỉ bàn làm, không bàn lùi” là điều đáng hoan nghênh, cần thiết để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao. Tuy nhiên, nếu cực đoan quá, việc đầu tư ồ ạt, dù là công hay tư, mà không cân nhắc đầy đủ các rủi ro và hậu quả kinh tế, sẽ là điều đáng lo. Những dự án như vậy góp phần thúc đẩy lạm phát, gây lãng phí, thất thoát, tạo điều kiện cho tham nhũng (đặc biệt là khi chủ đầu tư tranh thủ lý do làm cho nhanh để chỉ định thầu, bỏ qua các bước thủ tục cần thiết). Trong khi đó, tham nhũng và lãng phí đang là hai vấn nạn lớn mà TBT Tô Lâm đang chỉ đạo quyết liệt để phòng tránh.
Hôm trước mình có nêu ý kiến về dự án Vinhomes Cần Giờ như là một ví dụ cho rủi ro tiềm tàng trong các quyết định đầu tư của khu vực tư nhân. Còn hôm nay, mình xin góp ý một chút về các dự án đầu tư công, qua hai ví dụ là dự án đường cao tốc Cà Mau – Đất Mũi và Sân bay Long Thành – Hồ Tràm. Cả hai dự án này đều đang trong giai đoạn đề xuất nhưng lãnh đạo chính phủ đang thúc giục để được khởi công vào dịp 2/9 tới đây.
Theo mình đây là hai dự án chưa cần thiết, ít nhất là ở giai đoạn hiện nay. Dự án Cà Mau – Đất Mũi nối TP Cà Mau đến huyện Đất Mũi (mũi Cà Mau), đi qua toàn đồng ruộng, hầu như không có khu dân cư. Điểm cuối là Mũi Cà Mau cũng không kết nối vào đâu, không phục vụ một mục tiêu kinh tế, đầu tư, logistics, giao thương cụ thể nào. Ý nghĩa về an ninh – quốc phòng cũng hầu như không đáng kể. Nếu có, nó chủ yếu phục vụ một lượng nhỏ khách du lịch, và có lẽ mang tính biểu tượng rằng hệ thống đường cao tốc Việt Nam đã nối dài từ biên giới phía bắc tới địa đầu phương Nam của tổ quốc.
Trong khi đó, dự án cao tốc Sân bay Long Thành – Hồ Tràm có vẻ thiết thực hơn, khi nó giúp phát triển du lịch khu vực biển Hồ Tràm của Bà Rịa – Vũng Tàu. Tuy nhiên, điều khiến cho dự án này không cần thiết là hiện tại đã có cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, có kết nối với sân bay Long Thành. Thay vì xây dựng một tuyến cao tốc hoàn toàn mới thì có thể chia cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu thành hai nhánh rẽ ở khu vực Thành phố Bà Rịa, một nhánh về Vũng Tàu, một nhánh về Hồ Tràm. Nói cách khác, chỉ cần xây mới một đoạn cao tốc dài khoảng 20 km từ Bà Rịa về Hồ Tràm, thay vì xây mới toàn tuyến dài khoảng 41 km nối Sân bay Long Thành với Hồ Tràm như đề xuất hiện tại.
Chắc chắn là Việt Nam cần xây thêm nhiều đường cao tốc hơn nữa, nhưng không nên đầu tư bằng mọi giá, phục vụ ý chí chính trị, mà không cân nhắc đầy đủ các yếu tố hiệu quả kinh tế và các rủi ro tiềm tàng. Trước mắt, chính phủ nên tạm gác lại dự án cao tốc Cà Mau – Đất Mũi, đồng thời điều chỉnh phương án cao tốc Sân bay Long Thành – Hồ Tràm. Đặc biệt, dự án Sân bay Long Thành – Hồ Tràm ban đầu không có trong quy hoạch, mới chỉ được một nhà đầu tư có các dự án nghỉ dưỡng ở khu vực Hồ Tràm đề xuất. Vì vậy, thay vì đầu tư bằng ngân sách công, nên đề nghị nhà đầu tư tư nhân đó bỏ tiền đầu tư tuyến cao tốc này theo hình thức Đối tác Công – Tư.
Giai đoạn phát triển nóng hiện tại dù có bối cảnh khác so với giai đoạn 2008-2009, nhưng mình thấy bắt đầu có một số điểm tương đồng, đặc biệt là ở khía cạnh ý chí chính trị làm lu mờ các cân nhắc cẩn trọng về kinh tế. Và giai đoạn 2008-2009 điều gì xảy ra sau đó chúng ta đều biết. Nếu không khéo với các quyết định của mình, thay vì tăng trưởng hai chữ số, chính phủ tương lai lại phải vất vả giải quyết các hậu quả của nhiệm kỳ hiện tại.
TS Lê Hồng Hiệp
Nguồn: FB Hiep Le
Hình: Khu vực dự kiến cao tốc Cà Mau – Đất Mũi đi qua.