KS Nguyễn Ngọc Bảo
Cuộc chiến Iran – Hoa Kỳ-Do Thái bước vào tháng thứ hai sau khi các đợt không kích đã phá hủy hơn 22.000 mục tiêu tại Iran và chưa có dấu hiệu giảm bớt, các quốc gia vùng Vịnh (Qatar, UAE, Kuwait, Bahrain, Oman và Saudi Arabia) đã có thái độ thống nhất mạnh mẽ lên án và áp dụng các biện pháp trả đũa trước các cuộc tấn công bằng tên lửa, drone của Iran vào lãnh thổ nước họ trong giai đoạn cuối tháng 2 đến tháng 3/2026.
Những cuộc tấn công này do Iran thực hiện để trả đũa các đòn đánh của Hoa Kỳ-Israel và nhắm vào thành phố, sân bay, khách sạn (khu du lịch), nhà máy lọc nước biển/thiết bị khử muối biển, cơ sở năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh và cả đe dọa/tấn công tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, dẫn đến gián đoạn nghiêm trọng giao thông hàng hải.
1. Thái độ chung của các nước vùng Vịnh
Các nước GCC (Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh) đã thể hiện sự đoàn kết chưa từng có, vượt qua những chia rẽ trước đây:
– Lên án mạnh mẽ và chung: GCC tổ chức họp khẩn cấp (ngày 1/3/2026), ra tuyên bố chung với Hoa Kỳ, Jordan, Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UAE, gọi hành động của Iran là “vô nhân đạo, liều lĩnh, vi phạm chủ quyền.” Các quốc gia này khẳng định quyền tự vệ theo Điều 51 Hiến chương Liên Hiệp Quốc và “sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh, lãnh thổ.”
– Hành động ngoại giao:
- UAE đóng cửa đại sứ quán tại Tehran và triệu hồi đại sứ;
- Qatar và Saudi Arabia trục xuất một số quan chức quân sự/đại diện Iran;
- Bahrain (đại diện GCC) đưa ra Nghị quyết 2817 của Hội đồng Bảo an LHQ (ngày 11/3/2026), được 135 nước đồng tài trợ – kỷ lục – lên án Iran tấn công dân sự và cơ sở hạ tầng.
– Hạn chế leo thang quân sự: Các nước ưu tiên phòng thủ (bắn hạ hàng nghìn tên lửa/drone của Iran), hỗ trợ lẫn nhau và phối hợp với Hoa Kỳ, nhưng không tiến hành không kích trực tiếp Iran để tránh chiến tranh khu vực rộng lớn hơn. Saudi Arabia và UAE tuyên bố “sẵn sàng hỗ trợ toàn bộ khả năng” cho nhau nhưng vẫn giữ thái độ kiềm chế chiến lược.
Tình hình từng nước (dựa trên mức độ bị tấn công và phản ứng):
– Saudi Arabia: Bị tấn công nhiều nhất (38 tên lửa + hàng trăm drone nhắm vào Riyadh, cơ sở dầu mỏ). Lên án mạnh mẽ, cho phép Hoa Kỳ sử dụng lãnh thổ, sẵn sàng “đáp trả nếu cần.”
– UAE: Bị tấn công nặng (Al-Dhafra, Fujairah, Dubai). Đóng cửa đại sứ quán Iran, cân nhắc biện pháp kinh tế mạnh.
– Qatar: Bị tấn công LNG plant (Ras Laffan). Trục xuất quan chức Iran, tạm dừng xuất khẩu LNG.
– Kuwait: Bị tấn công sân bay và căn cứ quân sự (10 binh sĩ bị thương). Tham gia tuyên bố chung.
– Bahrain: Bị tấn công nhà máy lọc nước biển (desalination plant) và dân sự. Âm thanh báo động, dẫn dắt nghị quyết LHQ.
– Oman: Bị tấn công ít nhất (chỉ có 16 drone của Iran nhắm vào Duqm). Vẫn giữ vai trò trung gian ngoại giao nhưng vẫn lên án và tham gia tuyên bố của GCC.
2. Biện pháp trả đũa đặc biệt trong lĩnh vực tài chính – kinh tế (đánh vào nguồn tài chính của Iran)
Các nước vùng Vịnh không áp dụng cấm vận dầu mỏ quy mô lớn (vì chính họ cũng bị ảnh hưởng nặng bởi eo biển Hormuz bị phong tỏa), nhưng đã chuyển sang áp lực kinh tế – tài chính như một công cụ trả đũa quan trọng trước khi dùng các biện pháp quân sự:
– UAE cân nhắc đóng băng tài sản Iran: Theo Wall Street Journal, UAE đang xem xét đóng băng hàng tỷ USD tài sản Iran lưu giữ tại các ngân hàng và quỹ đầu tư UAE (một trung tâm tài chính lớn của Iran). Đây là biện pháp trực tiếp nhất nhằm cắt nguồn vốn và giao dịch tài chính của Tehran.
– Xem xét hủy/rút khỏi hợp đồng và đầu tư: Các nước Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Qatar đang rà soát và có thể hủy bỏ các hợp đồng, dự án đầu tư liên quan đến Iran (đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, thương mại).
– Giảm quan hệ kinh tế song phương: Các nước GCC ra tín hiệu sẽ “hạn chế quan hệ kinh tế quan trọng” với Iran trước khi dùng quân sự. Qatar tạm dừng sản xuất LNG (do nhà máy bị tấn công) gián tiếp ảnh hưởng đến hợp tác khai thác chung South Pars với Iran.
– Hỗ trợ gián tiếp cho cấm vận quốc tế: Tham gia tuyên bố chung với Hoa Kỳ và châu Âu, ủng hộ các biện pháp làm suy yếu kinh tế Iran (đặc biệt là xuất khẩu dầu và tài chính).
Tóm lại, thái độ của các nước vùng Vịnh là đoàn kết, lên án mạnh mẽ Iran, phòng thủ tích cực (gia tăng hệ thống phòng không) và dùng ngoại giao và kinh tế làm vũ khí chính, tránh leo thang quân sự trực tiếp. Biện pháp tài chính – kinh tế (đặc biệt là đóng băng tài sản và rà soát hợp đồng của UAE và một số nước khác) là cách trực tiếp nhất để “đánh vào túi tiền” của Iran mà không gây chiến tranh toàn diện. Tình hình vẫn đang diễn biến (tính đến đầu tháng 4/2026), các nước GCC tiếp tục phối hợp qua GCC và LHQ để gây áp lực.
Ngày càng rõ, các quốc gia vùng Vịnh mong muốn Hoa Kỳ nhân chiến dịch Epic Fury loại bỏ vĩnh viễn khả năng chế tạo và xử dụng võ khí hạt nhân và tiềm năng quân sự và tài chánh của Iran được dùng để tài trợ các nhóm khủng bố”ủy nhiệm” tại Trung Đông, triệt tiêu mối đe dọa cho vùng Vịnh và cả thế giới.
Qua bài diễn văn của tổng thống Hoa Kỳ hôm 1/4/2026, cuộc chiến sẽ còn tiếp tục và bước qua một giai đoạn mới với các đợt không kích nhằm vào các công xưởng và hạ tầng kỹ nghệ hỗ trợ cho guồng máy quân sự Iran, cũng như các chuẩn bị cho kịch bản tiến vào lãnh thổ Iran để đánh chiếm đảo Kharg, eo biển Hormuz, hay nơi tồn trữ 440 kg Uranium đã được làm giàu lên tới 60 %.