Hành động “gây hấn” vụng về của Trung Quốc trên Biển Đông đánh dấu sự leo thang căng thẳng với Philippines. Ngày 12/8, Tướng Romeo Brawner – Tổng tham mưu trưởng Các Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) – cho biết chiến lược “gọng kìm” của Trung Quốc ở Biển Đông dường như đã chuyển sang việc thực thi mạnh mẽ hơn những yêu sách của nước này đối với lãnh thổ Philippines bằng hải quân.
Động thái này đã phản tác dụng vào ngày 11/8 sau khi một tàu Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN) đã “vô tình” đâm vào một tàu của Lực lượng Hải cảnh Trung Quốc (CCG) trong khi “quấy rối” một tàu của Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines (PCG) gần Bãi cạn Scarborough đang tranh chấp, nằm trong Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines.
Mức độ quấy rối tăng cao
Mặc dù Trung Quốc đã “quấy rối” các tàu Philippines trên biển trong nhiều năm qua – ngay cả ở vùng biển rõ ràng nằm trong EEZ của Manila – nhưng việc đó chưa bao giờ trực tiếp liên quan đến PLAN trong cuộc xung đột này.
Vụ “quấy rối” tuần này cho thấy Bắc Kinh đã gia tăng mức độ hung hăng, chứ không phải là báo hiệu một cuộc xung đột công khai với Philippines – đồng minh chiến lược lâu năm của Mỹ trong khu vực. Tướng Brawner nói với các phóng viên tại Manila: “Chúng ta có thể thấy ở đây một sự thay đổi trong chiến thuật của Trung Quốc. Họ đang triển khai PLAN. Điều này thể hiện sự hung hăng ngày càng tăng của Trung Quốc. Họ tuyên bố rằng chúng tôi đang gây rắc rối ở Biển Tây Philippines, nhưng hôm qua chúng ta đã thấy rõ điều ngược lại, bởi vì họ vẫn tiếp tục tuyên bố Bajo de Masinloc hay Bãi cạn Scarborough là lãnh thổ của họ”. [1]
Nằm cách Luzon, đảo chính của Philippines, chỉ 125 hải lý (232 km), bãi cạn này từ lâu đã là ngư trường truyền thống của nhiều thế hệ ngư dân địa phương. Tuy nhiên, Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền lịch sử đối với bãi cạn này vì nó nằm trong cái gọi là bản đồ “Đường 9 đoạn,” điều mà các chuyên gia cho rằng là bất hợp pháp theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).
Bãi cạn này đã nằm dưới sự kiểm soát trên thực tế của Trung Quốc kể từ năm 2012. Manila đã đưa Bắc Kinh ra Tòa Trọng tài Quốc tế vào năm 2013, và 3 năm sau, tòa án này đã ra phán quyết có lợi cho Philippines, một chiến thắng được cộng đồng quốc tế, dẫn đầu là Mỹ và các cường quốc phương Tây khác, hoan nghênh.
Trung Quốc đã phớt lờ phán quyết, vốn thiếu một cơ chế thực thi, đồng thời cáo buộc Washington tìm cách gây bất ổn trong khu vực. Philippines là một đồng minh quân sự chiến lược của Washington, với một thỏa thuận phòng thủ chung có từ năm 1951, ràng buộc cả hai quốc gia phải hỗ trợ lẫn nhau trong trường hợp bị nước ngoài xâm lược. Gần đây, cả hai nước đã tinh chỉnh phạm vi điều chỉnh của hiệp ước để bao gồm cả các hành vi gây chiến cũng như những hành động thù địch ở Biển Đông, ngay cả khi các quan chức Philippines nhấn mạnh rằng “vẫn chưa đến lúc Manila viện dẫn hiệp ước.”
Ngày 12/8, Tướng Brawner đã nhấn mạnh rằng Philippines không thể đồng ý với lập trường của Trung Quốc vì Philippines “được pháp luật bảo vệ.” Ông Brawner nói: “Phán quyết trọng tài năm 2016 tuyên bố rằng ‘Đường 9 đoạn’ của Trung Quốc là vô căn cứ. Vì vậy, họ không thể có yêu sách chủ quyền đối với Bajo de Masinloc.” [2]
Theo ông Brawner, rõ ràng tàu PLAN có ý định đâm vào tàu PCG nhỏ bé. May mắn là tàu Philippines đã phản ứng nhanh nên tránh được và dẫn đến vụ việc hai tàu Trung Quốc đâm vào nhau. Theo ông Brawner, Trung Quốc hiện sẽ khó có thể đưa ra bất kỳ lời phản bác nào về vụ việc xảy ra trong tuần này: “Những gì xảy ra là lỗi của họ, bởi vì nó là do các động thái hung hăng của họ. Chúng tôi chỉ ở đó để bảo vệ ngư dân của mình đang đánh bắt cá ở Bãi cạn Scarborough. Đó là mục tiêu duy nhất của chúng tôi, bởi vì đó là ngư trường truyền thống của chúng tôi”. [3]
Tàu BRP Suluan của Philippines đã vượt qua mặt tàu PLAN và một tàu CCG mang số hiệu 3104, dẫn đến vụ va chạm mạnh giữa hai tàu Trung Quốc, gây thiệt hại đáng kể cho phần mũi của tàu CCG. Tàu BRP Suluan đã có mặt tại khu vực này để phân phát nhiên liệu và đá lạnh cho ngư dân Philippines trong khu vực. Ban đầu, tàu bị quấy rối bằng vòi rồng, nhưng “kỹ năng hàng hải của các thủy thủ Philippines đã giúp tàu tránh được đòn tấn công.”
Trung Quốc tăng đòn tấn công
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã sử dụng CCG và dân quân biển để “quấy rối” PCG và thậm chí cả các tàu treo cờ Philippines ở Biển Tây Philippines. Ông Brawner cho biết quân đội sẽ sớm họp với ban lãnh đạo PCG để thảo luận về các hành động trong tương lai nhằm ứng phó với các tình huống tương tự như vụ việc hôm 11/8.
“Tất nhiên, chúng tôi cũng sẽ xin chỉ đạo từ tổng thống vì những gì đã xảy ra. Chúng tôi sẽ thảo luận về các hành động trong tương lai, các chiến thuật để đối phó với những gì Trung Quốc đang làm nhằm ngăn cản chúng tôi tiếp cận Bãi cạn Scarborough”, [4] ông Brawner nói nhưng không cho biết thời điểm cuộc họp sẽ diễn ra. Theo ông Brawner, một trong những lựa chọn là điều các tàu hải quân Philippines đến gần bãi cạn hơn để đảm bảo an toàn cho PCG khi thực hiện các nhiệm vụ nhân đạo trong khu vực.
Trong khi đó, theo người phát ngôn của Hải quân Philippines tại Biển Tây Philippines, Chuẩn đô đốc Roy Vincent Trinidad, những sự cố tương tự có thể xảy ra trong tương lai nếu Trung Quốc không chấm dứt các hành động bất hợp pháp như vậy trong khu vực tranh chấp. Ông Trinidad nhấn mạnh: “Chừng nào họ còn duy trì các hoạt động và sự hiện diện mang tính ICAD (bất hợp pháp, chèn ép, hung hăng và lừa dối), những sự cố như thế này có thể tái diễn trong tương lai”. [5]
Khi được hỏi liệu Trung Quốc sẽ hung hăng hơn trong việc ngăn chặn sự hiện diện của Philippines tại khu vực gần bãi cạn sau vụ việc hôm 11/8 hay không, ông Trinidad trả lời: “Chúng tôi không suy đoán. Chúng tôi không dự đoán nhưng chừng nào họ còn hiện diện bất hợp pháp, các hành động chèn ép và hung hăng của họ sẽ còn tiếp tục”. [6]
Ông Trinidad ngụ ý rằng hành động quấy rối tàu Philippines là chưa đủ để hải quân nước này can thiệp. Ông Trinidad cho biết: “Tham mưu trưởng đã nói rất rõ ràng rằng trong tất cả các hoạt động ở Biển Tây Philippines, bao gồm cả Bajo De Masinloc, việc sử dụng vũ lực để hoàn thành nhiệm vụ là không được phép ngoại trừ trong các tình huống tự vệ.” [7]
So sánh với Việt Nam thì sao?
So sánh chính sách biển của Philippines với Việt Nam ta thấy có những sự khác biệt khá nhiều. Nếu như năm 2014, Việt Nam đã mạnh mẽ đối mặt với Trung Quốc ở sự kiện Giàn khoan Hải Dương 981.
“Giàn khoan dầu Hải Dương 981 là giàn khoan biển sâu di động cỡ lớn đầu tiên do Trung Quốc sản xuất và Tổng công ty Dầu khí Hải dương Trung Quốc sở hữu. Hải Dương 981 dài 114m, rộng 90m, cao 137,8m và nặng 31.000 tấn, diện tích boong của giàn khoan có kích thước bằng một sân bóng đá chuẩn. Giàn khoan này có khả năng khoan sâu tối đa 12.000m. Trung Quốc đã đầu tư 06 tỉ nhân dân tệ tương đương 952 triệu USD để chế tạo Hải Dương 981 trong suốt ba năm.
Để bảo vệ giàn khoan tỉ đô này, Trung Quốc huy động tới 80 tàu thuyền các loại, trong đó có 07 tàu quân sự, như tàu hộ vệ tên lửa 534, tàu tuần tiễu tên lửa tấn công nhanh 753, 33 tàu hải cảnh, cùng nhiều tàu vận tải và ngư binh. Ngoài ra, hàng ngày còn có hàng chục tốp máy bay hoạt động trên khu vực. Có những thời điểm, số lượng tàu hộ tống của Trung Quốc lên tới hơn 100 chiếc.” [8]
Trong sự kiện này, Việt Nam đã làm mọi việc để có thể sẵn sàng đối mặt với Trung Quốc. Vì thấy sự quyết tâm của Việt Nam, cho nên Trung Quốc đã phải bỏ ý định đặt Giàn khoan 981 vào EEZ của họ.
Tuy nhiên, từ sau sự kiện năm 2014, thì Việt Nam đã có vẻ như là “hạ chiếu” trước Trung Quốc. Những cuộc chiến được đảng Cộng Sản Việt Nam cho “hạ nhiệt” trước Trung Quốc. Cho nên, đối với nhiều người không thấy báo chí đăng gì cả. Nên họ cứ nghĩ Trung Quốc đã “tốt” hơn xưa. Năm 2018, một đợt biểu tình được diễn ra trên cả nước, nhằm phản đối Luật Đặc khu kinh tế và Luật An ninh mạng. Đợt biểu tình này đã cho thấy sức mạnh của dân tộc Việt Nam trước các hành động “kỳ quặc” của chính quyền Việt Nam, đã thông qua và không cho dân lên tiếng phản đối thứ luật kỳ quặc này.
Từ năm 2018 tới nay, đã nhiều lần Trung Quốc mang tàu vào Việt Nam “kiếm chuyện”. Gần như hàng năm, cứ đến độ tháng 5, tháng 6 là Người phát ngôn Bộ Ngoại giao lại có phát biểu về tàu Trung Quốc. Nói gì chứ người dân Việt Nam sẽ sẵn sàng xuống đường để chống lại “anh bạn Trung Hoa” này nếu như anh ấy chơi quá tồi, chỉ nhằm chiếm hữu biển đảo của các nước khác cho mình.
Nguyễn Công Bằng
—
[1] https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/955595/brawner-china-wps-scarborough-shoal-south-china-sea-bajo-de-masinloc/story/
[2] https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/955595/brawner-china-wps-scarborough-shoal-south-china-sea-bajo-de-masinloc/story/
[3] https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/955595/brawner-china-wps-scarborough-shoal-south-china-sea-bajo-de-masinloc/story/
[4] https://www.inquirer.net/452511/china-warship-tried-to-ram-pcg-vessel-in-scarborough-shoal-afp-chief/
[5] https://www.inquirer.net/452511/china-warship-tried-to-ram-pcg-vessel-in-scarborough-shoal-afp-chief/
[6] https://www.inquirer.net/452511/china-warship-tried-to-ram-pcg-vessel-in-scarborough-shoal-afp-chief/
[7] https://www.inquirer.net/452511/china-warship-tried-to-ram-pcg-vessel-in-scarborough-shoal-afp-chief/
[8] https://canhsatbien.vn/nghien-cuu-trao-doi/4184/87