Trung Điền
Tên tuổi Benjamin Netanyahu rồi đây sẽ gắn liền với một trong những giai đoạn đẫm máu và chia rẽ nhất của lịch sử Trung Đông hiện đại. Đối với những người ủng hộ, ông là nhà lãnh đạo kiên quyết bảo vệ Israel trước các mối đe dọa từ Hamas, Hezbollah và Iran. Nhưng đối với hàng triệu người Palestine và một bộ phận ngày càng lớn của dư luận quốc tế, Netanyahu là biểu tượng của những cuộc chiến kéo dài, sự tàn phá khủng khiếp tại Gaza và một đường lối chính trị đặt sức mạnh quân sự lên trên những giải pháp hòa bình.
Cuộc bầu cử Quốc hội Israel ngày 27 tháng 10 năm 2026 có thể đánh dấu sự suy yếu của kỷ nguyên Netanyahu, nhưng chưa phải hồi kết. Đảng Likud của ông vẫn giành nhiều ghế nhất, trong khi cả liên minh cầm quyền lẫn phe đối lập đều chưa đạt đa số để thành lập chính phủ.
Kết quả ấy phản ánh một nghịch lý sâu sắc là người dân Israel đang mệt mỏi vì chiến tranh, nhưng vẫn chưa vượt qua nỗi sợ hãi trước những hiểm họa khiến chiến tranh tiếp diễn. Chính sự giằng co ấy không chỉ quyết định tương lai Netanyahu mà còn phản ánh cuộc khủng hoảng định hướng của cả Trung Đông.
Netanyahu và nghịch lý của sức mạnh quân sự
Trong hơn ba thập niên qua, Netanyahu đã xây dựng hình ảnh của một nhà lãnh đạo cứng rắn, xem an ninh quốc gia là ưu tiên tuyệt đối. Ông chủ trương ngăn chặn chương trình hạt nhân Iran, chống các tổ chức vũ trang cực đoan và bác bỏ những thỏa hiệp mà ông cho rằng có thể đe dọa sự tồn tại của Israel.
Đường lối ấy bắt nguồn từ những nỗi lo an ninh có thật của người Israel. Cuộc tấn công của Hamas ngày 7 tháng 10 năm 2023, khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và hàng trăm người bị bắt làm con tin, càng củng cố tâm lý rằng chỉ có sức mạnh quân sự mới bảo vệ được đất nước. Chính điều này đã giúp cho Netanyahu khai dụng tâm lý một cách hiệu quả để duy trì quyền lực. Nhưng cũng chính điều này lại xuất hiện một sự mâu thuẫn căn bản trong di sản của ông.
Một quốc gia có thể giành thắng lợi quân sự mà vẫn thất bại trong việc kiến tạo hòa bình. Israel có thể tiêu diệt những thủ lĩnh Hamas, phá hủy cơ sở quân sự đối phương và làm suy yếu năng lực tấn công của Iran, nhưng những chiến thắng ấy không tự động giải quyết được các nguyên nhân chính trị và lịch sử của xung đột.
Chiến dịch quân sự tại Gaza đã gây thương vong khổng lồ cho người Palestine, tàn phá các khu dân cư và đẩy hàng triệu người vào thảm họa nhân đạo. Quyền tự vệ chính đáng của Israel không thể tách rời trách nhiệm bảo vệ thường dân và tuân thủ luật pháp quốc tế. Chính vì thế, bi kịch của Netanyahu nằm ở chỗ ông có thể chứng minh Israel đủ mạnh để đánh bại đối phương, nhưng chưa chứng minh được sức mạnh ấy có thể đem lại một tương lai an toàn và hòa bình hơn.
Israel muốn thay đổi nhưng chưa biết lựa chọn con đường nào
Cuộc bầu cử tháng 10 năm 2026 cho thấy xã hội Israel đang chia rẽ sâu sắc giữa nhu cầu thay đổi và tâm lý bất an. Một bộ phận cử tri tiếp tục tin rằng chỉ có chính sách đối đầu cứng rắn mới ngăn chặn được những mối đe dọa từ Iran và các lực lượng vũ trang chống Israel. Bộ phận khác lo ngại rằng chiến tranh kéo dài, chính sách mở rộng khu định cư và sự cô lập quốc tế đang đẩy đất nước vào một tương lai bất ổn hơn.
Tuy nhiên, sự phân hóa ấy không đơn giản là cuộc đối đầu giữa phe chủ chiến và phe hòa bình trong nội bộ người Israel.
Gadi Eisenkot, nhân vật nổi bật của phe đối lập, cũng chủ trương loại bỏ quyền lực của Hamas tại Gaza và không chấp nhận việc thành lập nhà nước Palestine trong những điều kiện hiện nay. Khác biệt giữa ông và Netanyahu chủ yếu nằm ở phương thức lãnh đạo, giới hạn sử dụng sức mạnh và cách duy trì quan hệ với đồng minh.
Điều này cho thấy ảnh hưởng của Netanyahu vượt xa số phận chính trị cá nhân. Dù nhiều người Israel muốn thay thế ông, họ vẫn chưa thống nhất được một đường hướng an ninh mới. Vì thế, Netanyahu có thể suy yếu về quyền lực, nhưng tư duy đối đầu đã giúp ông thống trị chính trường Israel suốt nhiều thập niên vẫn chưa mất đi sức hấp dẫn. Đây là thách thức lớn nhất của Israel không chỉ bây giờ mà cà tương lai vì, thay đổi một thủ tướng có thể thực hiện qua bầu cử, nhưng thay đổi tư duy an ninh của cả một xã hội đòi hỏi một tiến trình lâu dài và khó khăn hơn nhiều.
Netanyahu và Hoa Kỳ: Khi đồng minh trở thành gánh nặng chiến lược
Một nghịch lý khác của Netanyahu là ông vừa dựa vào sức mạnh Hoa Kỳ để bảo vệ Israel, vừa theo đuổi những lựa chọn quân sự có nguy cơ kéo Washington vào các cuộc đối đầu vượt khỏi lợi ích chiến lược của nước Mỹ. Cuộc chiến với Iran năm 2026 đã làm mâu thuẫn ấy trở nên rõ nét.
Đối với Netanyahu, Iran là mối đe dọa hàng đầu cần phải bị vô hiệu hóa bằng sức mạnh quân sự. Nhưng Hoa Kỳ phải tính toán trên một bàn cờ rộng lớn hơn, từ ổn định Trung Đông, an ninh năng lượng đến cạnh tranh với Trung Quốc tại châu Á và đối phó với Nga tại châu Âu.
Một cuộc chiến kéo dài với Iran có thể đáp ứng một số mục tiêu an ninh của Israel, nhưng đồng thời khiến Hoa Kỳ tiêu hao nguồn lực, gia tăng rủi ro kinh tế và phân tán khả năng đối phó với những thách thức toàn cầu. Chính vì vậy, tâm lý mệt mỏi với Netanyahu đã xuất hiện tại Washington, không chỉ trong Đảng Dân chủ mà cả trong một bộ phận chính quyền Trump và giới bảo thủ. Dù Tổng thống Donald Trump vẫn công khai ủng hộ Netanyahu, những bất đồng về giới hạn chiến tranh và triển vọng hòa bình ngày càng khó che giấu.
Netanyahu không quyết định toàn bộ chính sách Trung Đông của Hoa Kỳ, nhưng ảnh hưởng của ông đủ lớn để làm phức tạp những lựa chọn chiến lược của Washington. Vì thế, một liên minh không thể bền vững nếu hai bên chỉ thống nhất về kẻ thù mà không đồng thuận về mục tiêu cuối cùng của chiến tranh.
Thế giới mệt mỏi vì chiến tranh nhưng chưa tìm được lối thoát
Cuộc khủng hoảng Netanyahu còn phản ánh một chuyển biến sâu rộng hơn của trật tự thế giới. Hoa Kỳ vẫn là cường quốc quân sự hàng đầu, nhưng không còn dễ dàng định đoạt các diễn biến quốc tế như trong thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh. Trung Quốc đang mở rộng ảnh hưởng kinh tế và quân sự, Nga tiếp tục thách thức trật tự an ninh châu Âu, trong khi những cường quốc tầm trung ngày càng theo đuổi chính sách độc lập và thực dụng.
Thế giới đang phân tán thành nhiều trung tâm quyền lực, mỗi bên tìm cách bảo vệ lợi ích riêng và khai thác những mâu thuẫn của nhau. Trong môi trường ấy, chiến tranh không còn là vấn đề của riêng các bên tham chiến, mà có thể gây biến động năng lượng, thương mại, tài chính và an ninh trên phạm vi toàn cầu.
Cuộc chiến Iran năm 2026 một lần nữa phơi bày giới hạn của sức mạnh quân sự. Một quốc gia có thể phá hủy cơ sở quân sự của đối phương nhưng không dễ áp đặt một trật tự chính trị mới. Chiến thắng trên chiến trường không nhất thiết đem lại ổn định, mà đôi khi còn tạo thêm những vòng xoáy thù hận và trả đũa.
Nghịch lý của thế giới hiện nay là người dân ngày càng mệt mỏi vì chiến tranh, nhưng các chính phủ vẫn tiếp tục tăng cường vũ trang. Các quốc gia muốn hợp tác để phát triển nhưng đồng thời tìm cách giảm lệ thuộc và đề phòng lẫn nhau. Trật tự cũ đang suy yếu, trong khi một trật tự mới chưa hình thành. Nói cách khác, thế giới không thiếu khát vọng thay đổi, nhưng lại đang thiếu một định hướng chung để biến khát vọng ấy thành một nền hòa bình có thể duy trì lâu dài.
Tóm lại, cuộc bầu cử Israel tháng 10 năm 2026 chưa chấm dứt quyền lực của Netanyahu, nhưng đã phơi bày những giới hạn của mô hình lãnh đạo dựa trên sự đối đầu thường trực. Israel muốn có an ninh, nhưng vẫn chưa tìm được sự đồng thuận về con đường dẫn đến hòa bình. Di sản Netanyahu vì thế sẽ không chỉ được đánh giá bằng những chiến dịch quân sự, những đối thủ bị đánh bại hay số năm ông nắm quyền, mà còn bằng những tổn thất nhân mạng và cơ hội hòa giải đã bị bỏ lỡ.
Nói cách khác, bi kịch của Netanyahu, và cũng là bi kịch của Trung Đông hôm nay, nằm ở chỗ các bên đều muốn được sống trong an ninh nhưng vẫn tin rằng an ninh của mình phải được bảo đảm bằng sự thất bại của đối phương. Trong một thế giới đang mệt mỏi vì chiến tranh và phân vân trước những lựa chọn tương lai, tầm vóc của một nhà lãnh đạo không còn chỉ được đo bằng khả năng chiến thắng đối phương, mà bằng bản lĩnh vượt qua tư duy đối đầu để mở ra một con đường chung sống hòa bình.
Trung Điền
