Nguyễn Công Bằng
Câu chuyện Tần Cương
Tần Cương, từng là ngoại trưởng trẻ nhất lịch sử Trung Quốc, nhưng đã bất ngờ vắng mặt trước công chúng từ giữa năm 2023 và chính thức bị miễn nhiệm vào tháng 7/2023. Điều đặc biệt là chính phủ Trung Quốc không đưa ra lời giải thích thích hợp trong trường hợp này. Tờ báo Financial Times trích dẫn sáu người thân cận với Phó và giới làm chính sách đối ngoại của Trung Quốc cho rằng Phó Hiểu Điền (Fu Xiaotian), 40 tuổi, cựu người dẫn chương trình trò chuyện hàng đầu trên đài truyền hình Phượng Hoàng của Trung Quốc có trụ sở tại Hong Kong, đã có mối quan hệ tình ái với Tần, 57 tuổi.
Cựu Ngoại trưởng Trung Quốc Tần Cương (Qin Gang) ngoại tình với một người dẫn chương trình truyền hình nổi tiếng và cùng nhau có một đứa con thông qua dịch vụ sinh hộ, qua đó cung cấp thêm thông tin về những bí ẩn xung quanh vụ mất tích và cách chức không rõ nguyên nhân đối với ông Tần.
Một người thân cận với Phó nói rằng Phó gặp Tần ở London vào khoảng năm 2010, sau khi tốt nghiệp chương trình thạc sĩ tại Đại học Cambridge và bắt đầu công việc tại văn phòng đài Phượng Hoàng ở London, trong khi Tần được bổ nhiệm sang Anh với tư cách đại biện lâm thời của Trung Quốc. Câu chuyện về Tần Cương được giới tình báo nói truyền miệng với nhau, Phó Hiểu Điền được cho rằng đã được tình báo Anh Quốc đào tạo, và Tần Cương đã mắc bẫy.
Vấn đề Nvidia
Thế nhưng, các câu chuyện tình báo lại chưa bao giờ dừng lại, đặc biệt khi các quốc gia hàng đầu, vẫn đang âm thầm tìm cách hạ bệ nhau.
Bộ Quốc phòng Mỹ đang lên kế hoạch thành lập một lực lượng đặc nhiệm chuyên trách việc đánh cắp các bí mật quốc gia của Trung Quốc. Điều này cũng dễ hiểu bởi các nhà lãnh đạo Mỹ đang vô cùng sốt ruột khi Trung Quốc đã vượt xa Mỹ trong cuộc đua cạnh tranh tình báo kinh tế.
Bằng chứng rõ nhất là trường hợp của Jensen Huang, tỷ phú kiêm CEO của Nvidia – công ty thiết kế chip hàng đầu có trụ sở tại California và cũng là công ty lớn nhất thế giới, với giá trị vốn hóa được định giá lên tới 4.500 tỷ USD trong tuần này. Ngày 8/11, Jensen Huang đã gửi lời xin lỗi tới gia đình và các đồng nghiệp vì mối quan hệ ngoài hôn nhân với một phụ nữ mà các quan chức Mỹ tin là gián điệp Trung Quốc. Hội đồng quản trị Nvidia cho biết, nhà sáng lập công ty sẽ hợp tác trong một cuộc đánh giá độc lập, sau khi có các báo cáo cho rằng ông là “mục tiêu của một chiến dịch tình báo nước ngoài.”
Nvidia khẳng định công ty này “không có lý do gì để tin rằng” an ninh quốc gia hay các bí mật của Nvidia đã bị lộ. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc đánh cắp bí mật kinh tế: Trung Quốc muốn gây ảnh hưởng lên Jensen Huang một cách bí mật, thậm chí là thao túng ông thông qua các xung đột lợi ích. Nếu chiến dịch này bị phơi bày, những hệ lụy chính trị tại Washington cũng sẽ là điều có lợi đối với Bắc Kinh.
Phản ứng của Trung Quốc
Quách Gia Côn, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, tuyên bố hôm 9/11: “Cái gọi là cáo buộc về gián điệp Trung Quốc hoàn toàn không có căn cứ. Đây chẳng qua chỉ là những lời bôi nhọ nhắm vào Trung Quốc”. Dĩ nhiên, Trung Quốc sẽ nói như vậy bởi mọi chuyện đang diễn ra rất suôn sẻ đối với họ. Bắc Kinh chưa bao giờ có lý do để tuân thủ các quy tắc do Mỹ đặt ra. Từ việc ép buộc chuyển giao công nghệ trong nước cho đến các hoạt động gián điệp ngay trên đất Mỹ, Trung Quốc sẵn sàng làm mọi thứ để giành lấy lợi thế về kinh tế hoặc chính trị.
Các bản tin từ tờ The New York Times và Financial Times đề cập đến mối quan hệ giữa Jensen Huang và một công dân Trung Quốc có tên là Alice Huang – cựu giám đốc điều hành tại Megaspeed, một công ty xây dựng trung tâm dữ liệu từng trở thành khách hàng lớn nhất của Nvidia tại Đông Nam Á. Trước đó trong năm nay, các nhà nghiên cứu thị trường đã xác định công ty có trụ sở tại Singapore này là một “công ty bình phong” nghi của Trung Quốc, chuyên chuyển hướng các con chip AI sang Trung Quốc.
Megaspeed hiện chưa đưa ra phản hồi trước yêu cầu bình luận bằng văn bản. Theo thông tin từ báo chí trước đó, hiện không thể liên lạc được với bà Alice Huang – người từng bị cảnh sát Singapore thẩm vấn vào năm ngoái. Không rõ bà đang ở đâu.
Lại có người biến mất
Hai người họ Huang này không có quan hệ huyết thống, nhưng lại có mối quan hệ thân thiết bất thường. Điều này được thể hiện qua các thông tin về những lần tương tác giữa họ, cũng như qua các bức ảnh chụp cả hai tại Đài Bắc (Đài Loan) – nơi ông Huang, một công dân Mỹ nhập tịch, đã sinh ra và cũng là nơi sản xuất các loại chip bán dẫn hàng đầu thế giới.
Cộng đồng tình báo Mỹ nhận định rằng bà Alice Huang nhiều khả năng đã được Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc (MSS) tuyển mộ nhằm tiếp cận ông Jensen Huang, thu thập thông tin tình báo về các loại chip trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ, đồng thời gây ảnh hưởng đến chính sách xuất khẩu của Mỹ.
Trong một bài đăng trên nền tảng X, Ryan Fedasiuk – cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện làm việc tại Quỹ Đổi mới Mỹ (một tổ chức tư vấn chính sách tập trung vào lĩnh vực công nghệ tại Washington, D.C.) – cho biết: “Vấn đề cốt lõi ở đây không phải là liệu các thông tin nhạy cảm về Nvidia hay các sản phẩm của hãng có bị các cơ quan tình báo Trung Quốc đánh cắp hay không (mặc dù đây rõ ràng là một mối lo ngại). Vấn đề thực sự nằm ở chỗ liệu mối quan hệ cá nhân giữa Jensen Huang và khách hàng của ông có gây ảnh hưởng đáng kể đến các quyết định xuất khẩu sản phẩm của Nvidia cho công ty Megaspeed hay việc duy trì mối quan hệ hợp tác với Megaspeed hay không, ngay cả sau khi Bộ Thương mại Mỹ tiết lộ rằng họ đang điều tra công ty này vì hành vi lén lút chuyển hướng các sản phẩm của Nvidia để bán lại sang Trung Quốc, vi phạm luật pháp Mỹ.”
Theo các báo cáo, các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ đã được thông báo về những lo ngại từ phía cơ quan tình báo Mỹ trước khi Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh vào tháng 5/2026 để tham dự cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên trong số 2 cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình.
Jensen Huang là thành viên trong phái đoàn doanh nghiệp Mỹ tới Bắc Kinh và cũng đã tham dự quốc yến được tổ chức để chào đón ông Tập Cận Bình tại Washington, D.C. vào tháng 9/2026.
Nếu sâu chuỗi các sự kiện này sẽ thấy Jensen Huang là người từng lên tiếng chỉ trích các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với phần cứng AI sang Trung Quốc. Ông đã tích cực vận động để xin giấy phép xuất khẩu cho dòng chip H200 của Nvidia – một loại chip có hiệu năng tốt nhưng chưa phải là loại mạnh nhất – và đã được chấp thuận vào tháng 12/2025.
Sự nhiệt tình của ông trong việc thúc đẩy kinh doanh vào thời điểm cạnh tranh gay gắt giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới đã khiến ông được hoan nghênh tại các phòng thí nghiệm AI ở Trung Quốc – nơi đang rất cần thêm năng lực tính toán để bắt kịp các đơn vị dẫn đầu ngành tại Mỹ.
Giờ đây, có vẻ như Bắc Kinh đã biến ông Jensen Huang thành một đồng minh mà chính ông cũng không hay biết. Vậy làm thế nào mà Mỹ lại để điều này xảy ra? Những dấu hiệu cảnh báo sớm đã xuất hiện rõ ràng. Cách đây 13 tháng, tờ The New York Times đưa tin rằng chính phủ liên bang Mỹ đang xem xét kỹ công ty Megaspeed, đơn vị đã đặt mua lượng lớn chip Nvidia trị giá hàng tỷ USD.
Sau đó, vào ngày 13/5 – đúng ngày Trump đặt chân đến Bắc Kinh – quỹ đầu cơ Culper Research của Mỹ cho biết họ đã phát hiện các tài liệu cho thấy Megaspeed được “tài trợ bí mật” bởi Alibaba, tập đoàn thương mại điện tử hiện là một trong những thế lực lớn nhất trong lĩnh vực AI tại Trung Quốc.
Báo cáo này liên kết doanh thu từ chip Nvidia với một công ty công nghệ Trung Quốc. Chỉ 1 tháng sau đó, công ty này đã bị Lầu Năm Góc đưa vào danh sách theo Mục 1260H – danh sách các doanh nghiệp hỗ trợ quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Culper Research cho biết vào thời điểm đó: “Chúng tôi đồng tình với nhận định chung rằng AI – dù theo hướng tích cực hay tiêu cực – sẽ tiếp tục làm thay đổi xã hội. Chúng tôi không đặt cược chống lại AI. Chúng tôi bán khống cổ phiếu Nvidia chỉ vì một lý do duy nhất: công ty này đang gặp vấn đề lớn tại thị trường Trung Quốc.” Điều đó có nghĩa là quỹ này không nắm giữ cổ phiếu Nvidia và không lạc quan về triển vọng dài hạn của công ty này.
Những “điểm mù” thông tin quan trọng
Một trong những “điểm mù” của Mỹ có lẽ nằm ở mức độ tín nhiệm mà Trump dành cho Jensen Huang – người đã được Trump bổ nhiệm làm cố vấn công nghệ hồi tháng 3/2026. Ngày 9/11, Trump nhận xét Jensen Huang là “một người tử tế” và cho rằng ông nên tiếp tục lãnh đạo Nvidia. Trump nói: “Tôi nghĩ Jensen Huang là một người đáng kính. Có lẽ ông ấy có lý do chính đáng cho việc đó. Ông ấy đã đóng góp tuyệt vời cho đất nước chúng ta.”
Việc một trong những doanh nhân Mỹ nổi bật nhất thời gian gần đây có khả năng chịu ảnh hưởng từ phía Trung Quốc chắc chắn sẽ trở thành mối quan tâm của cả 2 chính đảng tại Quốc hội Mỹ. Các thông tin từ nội bộ chính quyền cho thấy có ai đó bên trong hoặc thân cận với Nhà Trắng đang tỏ thái độ không hài lòng. Tuy nhiên, chính các thành viên đảng Dân Chủ lại có thêm lý do để mạnh mẽ chỉ trích cách tiếp cận mềm mỏng hơn của Trump trong quan hệ với Bắc Kinh.
Chris Coons (Thượng nghị sĩ đảng Dân Chủ, bang Delaware) – người sẽ đảm nhận vai trò chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện vào tháng 1/2027 – đã viết trên mạng xã hội: “Càng tìm hiểu về mối quan hệ điên rồ giữa chính quyền Trump, các điệp viên Trung Quốc và những tỷ phú trong lĩnh vực AI, tôi càng tin rằng mọi hành động của chính quyền này đều nhuốm màu tham nhũng. Quốc hội sẽ tiến hành điều tra và làm rõ mọi vấn đề.”
Elizabeth Warren (Thượng nghị sĩ đảng Dân Chủ, bang Massachusetts) chia sẻ với chương trình “Face the Nation” của đài CBS rằng tại Ủy ban Ngân hàng Thượng viện – nơi bà sẽ giữ cương vị chủ tịch – đang có “sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả 2 đảng” đối với các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip. Bà nói: “Tôi đang tham gia các dự luật lưỡng đảng nhằm siết chặt hơn nữa việc xuất khẩu chip sang Trung Quốc. Trên thực tế, chúng tôi đã cùng nhau nỗ lực ngăn chặn Donald Trump khuyến khích hoặc cho phép Nvidia xuất khẩu loại chip này sang Trung Quốc. Và giờ đây, chúng ta đang chứng kiến một phần hệ quả từ điều đó.”
Peter Mattis – Chủ tịch tổ chức tư vấn Jamestown Foundation tại Washington, D.C. – nhận định trên nền tảng X rằng nhiều người đang đánh giá thấp bộ máy tình báo nhà nước của Trung Quốc, đồng thời quên mất rằng các hoạt động của họ nhắm vào giới tinh hoa chính trị vốn “cực kỳ chuyên nghiệp và có mục tiêu rõ ràng.” Ông Mattis nhận định, đối với Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc (Ministry of State Security – MSS), việc tìm cách tiếp cận Jensen Huang không chỉ nhằm thu thập các bí mật thương mại mà còn phục vụ những mục tiêu chính trị rộng lớn hơn. Cụ thể, hoạt động này vừa giúp tiếp cận các thông tin nội bộ tại Washington, vừa tạo cơ hội tác động đến các quyết sách và môi trường chính trị.
Theo ông, ngay cả mục tiêu đầu tiên cũng đã tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng, xét đến mạng lưới quan hệ mà ông Jensen Huang có liên quan. Tuy nhiên, mục tiêu thứ hai – khía cạnh thường ít được chú ý khi đề cập đến MSS – mới cho thấy rõ tham vọng mở rộng ảnh hưởng của cơ quan này, bên cạnh hoạt động thu thập tình báo. Nvidia hiện giữ vị trí chiến lược trong lĩnh vực công nghệ cốt lõi mà Bắc Kinh xem là yếu tố sống còn đối với cuộc cạnh tranh toàn cầu và là nền tảng cho sức mạnh tổng hợp quốc gia trong tương lai. Vì vậy, theo logic hoạt động và sứ mệnh của Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc, việc bỏ qua cơ hội gây ảnh hưởng đối với một doanh nghiệp có vị thế như Nvidia gần như là điều không thể.
Ông Mattis cảnh báo, nếu MSS từng tìm cách tiếp cận Jensen Huang, nhiều cá nhân khác có thể cũng đang trở thành mục tiêu của các hoạt động tình báo và gây ảnh hưởng, trong khi bản thân họ chưa nhận thức được những rủi ro phản gián mà mình đang phải đối mặt.
Nguyễn Công Bằng
