Ngọc Linh Lan
Thiếu bóng dáng của pháp y, mỗi ca hiến tạng rất dễ biến thành một canh bạc pháp lý đầy hoài nghi.
Hiến một (hoặc nhiều) bộ phận cơ thể hay hiến xác là một nghĩa cử cao đẹp, thắp lên hy vọng sống cho những cuộc đời khác nhau. Nhưng liệu thiếu vắng những hội đồng giám sát pháp y chuyên nghiệp trong Dự luật để xác định chết não có thực sự phù hợp và đủ độ khách quan?
Khi lằn ranh sinh tử đi kèm với đề xuất các bệnh viện có khoa Hồi sức cấp cứu khi có bệnh nhân chết não hoặc chết tuần hoàn, bệnh viện phải kích hoạt quy trình vận động hiến và báo cáo Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia để quản lý, phối hợp thực hiện thì y đức thôi là chưa đủ; hệ thống y tế cần những quy định pháp lý khách quan, rõ ràng để bảo vệ cả người bệnh lẫn thầy thuốc.
Khi bệnh viện vừa phải gồng mình giành giật sự sống, thay vì chỉ tập trung cứu chữa, lại phải kiêm thêm việc tự chẩn đoán chết não rồi kích hoạt quy trình điều phối tạng sẽ tựa như một thế trận “vừa đá bóng, vừa thổi còi.” Nếu thiếu đi sự giám sát từ cơ quan pháp y độc lập thì bất kỳ một biên bản chẩn đoán nào cũng có thể đi kèm với dấu hỏi đầy tính hoài nghi.
Sai sót y khoa có thể sửa, nhưng cái chết não thì không
Theo điểm b khoản 1 Điều 21 của Dự thảo Luật [Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người…], điều kiện xác định chết não là “được các thành viên Hội đồng xác định chết não bao gồm các bác sĩ chuyên khoa về hồi sức cấp cứu, thần kinh, chẩn đoán hình ảnh trực tiếp khám và kết luận.” Ngay tại đây, câu hỏi đặt ra là hội đồng này được cấu thành từ đâu? Toàn bộ đều là những bác sĩ nội bộ thuộc cơ sở y tế đang điều trị?
Trong thực tế, khi đối mặt với một bệnh nhân nguy kịch, nếu tiên lượng còn chút hy vọng dù là mong manh, bên cạnh thông báo tình trạng, bác sĩ sẽ hỏi ý kiến người nhà là đem về hay chuyển lên tuyến trên? Thế nhưng, quy trình đó sẽ ra sao khi đặt vào bối cảnh xác định chết não để lấy tạng?
Trong thực tế, khi đối mặt với một bệnh nhân nguy kịch, nếu tiên lượng còn chút hy vọng dù là mong manh, bên cạnh thông báo tình trạng, bác sĩ sẽ hỏi ý kiến người nhà là đem về hay chuyển lên tuyến trên? Thế nhưng, quy trình đó sẽ ra sao khi đặt vào bối cảnh xác định chết não để lấy tạng?
Thực tế, trong đời sống, không ít người đã chứng kiến những chẩn đoán nhầm, từ việc đọc ẩu kết quả xét nghiệm, quá tự tin vào khả năng chữa trị, thiếu sót kỹ thuật ngay tại các cơ sở y tế – những sự cố dẫu chỉ khiến bệnh nhân hoang mang hoặc tổn thương tạm thời nhưng vẫn có thể khắc phục. Tuy nhiên, hậu quả sẽ hoàn toàn khác và không thể thay đổi nếu sai sót trong quy trình tuyên bố chết não. Nếu toàn bộ quy trình chỉ do ê-kíp nội bộ tại bệnh viện tự đánh giá mà không có giám sát pháp y độc lập, một phán đoán vội vã hay thiếu sót chuyên môn sẽ tước đi cơ hội sống cuối cùng của người bệnh.
Hội đồng giám sát pháp y: Lá chắn pháp lý bảo vệ thầy thuốc
Việc để một cơ sở y tế tự đảm nhận toàn bộ các khâu từ cứu chữa, đánh giá chết não cho đến vận động hiến tạng dường như tồn tại một sự bất hợp lý. Khi Dự luật không thiết lập một cơ chế giám sát độc lập hay sự tham gia của cơ quan pháp y chuyên nghiệp, vô hình trung văn bản đang đặt chính đội ngũ y bác sĩ vào một thế kẹt. Tại đó, những người đang dồn sức giành giật sự sống lại phải đồng thời gánh vác các thủ tục hành chính của quy trình điều phối tạng. Thiếu vắng đi những chuyên gia thẩm định độc lập có thể gây ra những hoài nghi.
Chính vì thế, sự xuất hiện của một bên thứ ba độc lập sẽ khách quan hơn và tin tưởng hơn trong kết quả trả về. Đó không chỉ là chỗ dựa pháp lý giúp bệnh viện và y bác sĩ đứng ngoài nghi ngờ hay tranh chấp từ phía gia đình, mà còn tạo thêm niềm tin đối với hệ thống hiến ghép tạng.
Cần đưa cơ chế độc lập vào văn bản luật
Nhìn một cách khách quan, Dự thảo Luật đã bước đầu tính đến chuyện tách bạch khi quy định người trực tiếp điều trị, tư vấn vận động hay ê-kíp lấy ghép tạng không được tham gia vào Hội đồng xác định chết não. Quy định này hoàn toàn bám sát nguyên tắc y khoa quốc tế.
Tuy nhiên, dù bác sĩ điều trị hay ê-kíp ghép tạng không ngồi trong hội đồng, thì các thành viên còn lại vẫn là những đồng nghiệp chung một mái nhà bệnh viện, cùng chịu sự quản lý và áp lực vận hành chung của một tổ chức. Khi cái chết não chưa được chứng kiến và xác nhận bởi một bên thứ ba độc lập – như giám định viên pháp y hay chuyên gia ngoài cơ sở điều trị – thì tính khách quan tuyệt đối vẫn chưa thể trọn vẹn.
Không phủ nhận những nỗ lực của nhà làm luật khi Dự thảo đã bước đầu tiếp thu các chuẩn mực y học tiến bộ trên thế giới, dứt khoát cấm các cá nhân trực tiếp điều trị hay ê-kíp lấy ghép tạng ngồi vào Hội đồng xác định chết não. Thế nhưng, nếu đã sẵn sàng đi một bước tiến bộ đến thế thì tại sao dự luật lại không bổ sung cơ chế giám sát pháp y độc lập từ bên ngoài?
Ngọc Linh Lan
Nguồn: Việt Nam Thời Báo
