Hôm qua, chúa nhật 23/8, tôi có dịp đến Den Bosch, Hòa Lan, tham dự Lễ Tưởng Niệm các Anh Hùng Đông Tiến.
Đó là một buổi lễ để lại trong tôi thật nhiều cảm xúc. Nhìn những ông bà, cô chú, anh chị em thuộc nhiều thế hệ cùng tìm về, tôi cảm nhận rất rõ rằng thời gian có thể trôi qua, những con người có thể đi xa, nhưng có những ký ức và những sự hy sinh vẫn không bao giờ mất đi.
Có người đã vượt hàng trăm cây số để đến đây. Có người đến từ Pháp, Đức, Bỉ, Hòa Lan… tìm về Amsterdam. Riêng tôi cũng đã đi một quãng đường dài 600–700 cây số. Những khoảng cách địa lý tưởng chừng như rất xa ấy, trong ngày hôm đó, dường như chẳng còn nghĩa lý gì nữa.
Tất cả chúng tôi cùng gặp nhau ở một nơi, nơi có những di ảnh, những nén hương trầm và những câu chuyện về những người đã chọn hy sinh cho một lý tưởng mà họ tin là cao cả.
Khi nghe nhắc lại tiểu sử của các Anh Hùng Đông Tiến, lòng tôi như bỗng quặn thắt.
Có những người “sang sông” khi ấy còn rất trẻ. Họ đang có một công việc, một gia đình, cha mẹ, người vợ và những đứa con thơ. Họ có một cuộc sống bình thường mà bất cứ ai cũng mong muốn. Thế nhưng họ đã dám từ bỏ tất cả sự bình yên ấy để dấn thân vào một con đường đầy hiểm nguy.
Họ biết phía trước có thể là gian khổ, là mất mát, thậm chí là hy sinh.
Nhưng họ vẫn nguyện ra đi.
Họ ra đi với một lý tưởng chung: Mong muốn có một quê hương Việt Nam được hồi sinh, canh tân, một đất nước Việt Nam tự do, dân chủ và tôn trọng nhân quyền.
Tôi đứng đó, lắng nghe từng câu chuyện, nhìn những khuôn mặt còn rất trẻ trong những tấm ảnh đen trắng, và tự hỏi: Điều gì đã khiến những con người ấy có thể đặt lý tưởng lên trên chính cuộc sống của mình?
Tôi không biết câu trả lời có thể nói hết bằng lời.
Tôi chỉ biết rằng, khi những câu chuyện ấy được kể lại sau bao nhiêu năm, những người đã khuất vẫn còn hiện diện trong ký ức của những người đang sống.
Trong buổi lễ hôm qua, tôi có dịp góp tiếng hát của mình cùng mọi người trong hợp ca “Bài Ca Đông Tiến.”
Khi những câu hát vang lên:
“Vượt Trường Sơn đêm nay bước chân dài lòng ta mê say,
Hành trang mang trên vai lá cây rừng còn in dấu giầy…
Thù chưa vơi, nước non như giục lòng ai,
Bước đi ta còn bước hoài, dù chông gai, hiểm nguy,
Núi sông vẫn đang chờ mãi,
Quyết thề cùng lòng chiến đấu cho một ngày mai…”
Tôi bỗng có một cảm giác rất lạ.
Tôi không còn thấy mình chỉ đang đứng trong một hội trường ở Den Bosch.
Trong tâm tưởng, tôi như đang đi lại trên những con đường mòn Đông Tiến, giữa núi rừng Trường Sơn, theo những bước chân của những người tiên phong năm xưa.
Tôi hình dung những người thanh niên còn rất trẻ, mang trên vai hành trang đơn sơ, bước đi giữa rừng sâu, phía trước là những chông gai và hiểm nguy chưa biết sẽ đưa họ đến đâu.
Mỗi câu hát như đưa tôi đi sâu hơn vào ký ức.
Tôi hát về những bước chân của họ, và trong giây phút ấy, tôi cảm thấy như mình đang bước cùng họ.
Tôi hát về núi rừng, và trước mắt tôi như hiện ra những con đường mòn hun hút giữa đại ngàn.
Tôi hát về một ngày mai, rồi lại nhìn những di ảnh trước mặt, những gương mặt trẻ trung của những người đã không còn có một ngày mai cho riêng mình.
Và rồi, như nhìn lại những hình ảnh của những con đường năm xưa, tôi chợt nhận ra một điều khiến lòng mình càng xúc động nghẹn ngào: Chính những con đường ấy, những vùng đất ấy, ba tôi cũng từng đi qua. Ngày trở về khu chiến để thành lập một trạm cứu thương dã chiến, ba tôi cũng đã đặt chân lên những lối mòn giữa núi rừng âm u ấy. Bỗng nhiên, Đông Tiến không còn là một câu chuyện xa xôi của lịch sử. Nó trở thành một phần ký ức rất gần, nằm trong chính cuộc đời của ba tôi, và trong ký ức của gia đình tôi.
Trong không gian trang nghiêm ấy, tiếng hát vang lên giữa những di ảnh, những ngọn nến và làn khói hương. Tôi đã cố giữ bình tĩnh, nhưng nước mắt chợt bỗng rưng rưng.
Có lẽ tôi không chỉ thầm khóc cho những người đã nằm xuống.
Tôi khóc cho những tuổi trẻ đã gửi lại máu xương nơi núi rừng. Tôi khóc cho những người mẹ, người cha, những người vợ và những đứa con đã phải chịu đựng sự mất mát.
Và tôi khóc vì xúc động khi nhìn thấy, sau bao nhiêu năm, vẫn còn rất nhiều người thuộc những thế hệ khác nhau tìm về để gọi tên những người đã hy sinh.
Có những sự hy sinh không cần phải được nhắc bằng những lời quá lớn lao.
Chỉ cần một nén hương.
Một ngọn nến.
Một tiếng hát.
Một di ảnh.
Và một người còn nhớ.
Thế là đủ để một con người đã đi vào lòng đất vẫn còn sống trong ký ức của những người ở lại.
Hôm qua, tôi đã hiểu thêm một điều: Khoảng cách giữa những thế hệ không phải lúc nào cũng xa. Khi cùng đứng trước những di ảnh của các Anh Hùng Đông Tiến, những người già và những người trẻ, những người đến từ Pháp, Bỉ, Đức, Hòa Lan hay từ những nơi rất xa, tất cả đều trở thành những người cùng chung một nỗi nhớ.
Và tôi chợt nghĩ đến hai tiếng Đông Tiến.
Hai tiếng ấy không chỉ thuộc về một thời đã qua.
Đó còn là một tiếng gọi từ ký ức vọng về hôm nay, để nhắc chúng ta rằng đã từng có những người trẻ dám sống, dám lựa chọn và dám hy sinh cho điều mà họ tin tưởng.
Xin được cúi đầu trước những người đã nằm xuống.
Xin được thắp một nén hương trầm tưởng niệm.
Và xin được giữ lại trong lòng một lời nhắc nhở:
Có những người đã đi vào lòng đất,
nhưng chưa bao giờ khuất bóng trong tim.
Đông Tiến… hai tiếng gọi vang.
Den Bosch, sau một ngày tưởng niệm các Anh Hùng Đông Tiến
Trần Đức Tuyết Tiên
XEM THÊM:
