Các báo chí phát hành tại Việt Nam đăng tin cho hay, cách đây hai năm, các trường trung học phổ thông tại Việt Nam áp dụng việc phân Ban cho học sinh từ lớp 10 trở lên. Phần đông các học sinh đều chọn các ban khác để theo học chứ ban C, tức là ban (ngày xưa gọi là ban Văn chương), rất ít học sinh muốn theo học. Một số rất ít trường trung học phổ thông công lập cấp 3 tại những thành phố lớn như Hà Nội, Sàigòn, Đà Nẳng…mà cũng chỉ mở được một hai lớp ban C, phần đông trường còn lại không mở được lớp nào vì không có học sinh hoặc số học sinh muốn theo học ban này quá ít. Có trường mở được một lớp ban C vào năm ngoái, nhưng năm nay phải dẹp vì phần đông các em xin chuyển ban. Các trường tư lập hoàn toàn không có sự hiện diện của ban C.
Theo học ban nào thì tốt? Câu hỏi này không thể nào trả lời được vì ban nào cũng có cái hay của nó. Người thích toán, lý hóa thì chọn ban B, người thích văn chương thì chọn ban C…chứ không thể nào bắt người thích văn phải theo học ban toán hay ngược lại. Không phải tất cả đổ xô nhau theo học ban B hay ban C là tốt, cái gì cũng cần phải điều hòa, sự thiếu cân bằng trong các ngành học sẽ là nguyên nhân đưa đến tình trạng đất nước phải đi khập khiểng, chân cao chân thấp. Trung quốc là một trường hợp điển hình nhất, mới đây đảng Cộng sản Trung quốc khoe rằng sau 40 năm (tức khoảng hai thế hệ), tầng lớp lãnh đạo của họ bắt đầu điều hòa trở lại vì trong danh sách 2.217 đại biểu được chọn để tham dự Đại hội toàn đảng lần thứ 17 vào mùa thu năm nay có nhiều người đã tốt nghiệp đại học về ban Văn chương, Triết học, Lịch sử, chứ không toàn là những người có chuyên môn kỹ thuật như các Đại hội trước. Sau ông Đặng Tiểu Bình, những người lãnh đạo Trung quốc chẳng có ai theo học ngành Văn. Ông Giang Trạch Dân học ngành điện ở trường đại học Giao thông Thượng Hải, ông Chu Dung Cơ cũng học ngành điện ở trường đại học Thanh Hoa, và 9 ủy viên bộ Chính trị hiện nay (một ủy viên là ông Hoàng Cúc đã chết vào tháng 6 vừa qua) từ ông Hồ Cẩm Đào đến ông La Cán, người thì tốt nghiệp kỹ sư công chánh, thủy lợi, người thì kỷ sư điện hay kỹ sư luyện thép…
Thật ra dưới chế độ cộng sản, các trường đại học cũng có khoa Văn, khoa Triết, khoa Lịch sử, Luật…, nhưng nó không còn giữ bản chất khoa học thiên nhiên vì đã bị bẻ cong chỉ để phục vụ cho đảng chứ không phải là cho con người. Văn học phải là văn học Xã hội chủ nghĩa, triết học là loại triết học Mác-Lênin…thành ra chán ngấy, ít sinh viên muốn theo học. Ngoài ra sau trận tắm máu của cuộc cách mạng Văn hóa năm 1966, không có gia đình nào khuyến khích con em mình theo học những ngành như vừa nói trên vì hai lý do, thứ nhất khó tiến thân và thứ hai dễ vào tù.
Khi mở cửa giao thương với nước ngoài, những người lãnh đạo đảng Cộng sản Trung quốc mới nhận thấy rằng mình thiếu kiến thức về các lãnh vực luật học, kinh tế học, xã hội học…do ngành văn học thiên nhiên đem lại. Để lấp vào khoảng trống quan trọng này, lãnh đạo Trung quốc đã mời các Hoa kiều đang dạy các môn này ở Mỹ hay ở Âu châu về làm cố vấn. Rất nhiều người tưởng rằng như thế là coi như giải quyết được việc, nhưng thực tế cho thấy nó còn rối thêm. Không phải các Hoa kiều đó cố vấn sai mà do lãnh đạo thiếu kiến thức về một tiến trình xã hội theo môi trường tự nhiên mà bất kỳ quốc gia nào muốn phát triển kinh tế đều phải kinh qua. Nhưng làm theo lời khuyên của các cố vấn thì còn gì là xã hội chủ nghĩa nữa, quyền lực sẽ mất dần khó mà duy trì được thể chế độc tài đảng trị, rất nguy hiểm cho thành phần lãnh đạo đảng Cộng sản Trung quốc.
Một Hoa kiều, cố vấn kinh tế cho ông Đặng Tiểu Bình gần hai năm đã rút lui vì cho rằng khi mà danh không chánh thì ngôn không thuận. Nếu thấy đưa đất nước tiến lên xã hội chủ nghĩa là tốt thì cứ áp dụng chính sách kinh tế tập trung như trước đây đi, chứ kinh tế thị trường làm gì phát triển được trong môi trường xã hội chủ nghĩa. Lấy râu ông nọ cắm cầm bà kia nên nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Trung quốc hiện nay đang là một nền kinh tế phát triển theo kiểu hoang dại, gây ra không biết bao nhiêu thảm cảnh cho người dân.
Không trả lại đúng vị trí cho môn Khoa học Xã hội- Nhân văn (ban C) thì có muốn vực cho nó sống lại cũng không được, nhưng cái khó là chức năng thật sự của khoa này hầu hết lại phủ nhận chủ thuyết Má-Lênin, nên cũng không lạ gì về việc nó bị chết yểu trong các chế độ cộng sản.
