Ủy Ban Tự Do Tôn Giáo Quốc tế của chính quyền Hoa Kỳ (USCIRF) vừa hoàn tất bản báo cáo thường niên, năm 2007, về tình hình tự do tôn giáo tại các nước trên thế giới. Bản báo cáo dài 292 trang, đề ngày 01/05/2007, đã được Ủy Ban này gửi cho Tổng Thống George W. Bush, Ngoại Trưởng Condoleezza Rice, hai vị Chủ Tịch Thượng và Hạ Viện Liên Bang Hoa Kỳ. Trong văn thư đính kèm, Ủy Ban cho biết rất mong được cùng các quan chức trên đây thảo luận về bản báo cáo và về những đề nghị của Ủy Ban.
Điều đáng chú ý là trong bản báo cáo 2007, Ủy Ban Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế của Hoa Kỳ đã đề nghị đưa CSVN vào lại danh sách các quốc gia cần đặc biệt lưu tâm về vấn đề tự do tôn giáo, gọi tắt là CPC. Người ta còn nhớ, hồi tháng 11/2006, ngay trước khi ông Bush tới Việt Nam để dự Hội Nghị Thượng Đỉnh APEC, chính quyền Hoa Kỳ đã lấy tên CSVN ra khỏi danh sách này với lý do là CSVN đã có những tiến bộ về lãnh vực tự do tôn giáo. Theo Ủy Ban thì lúc đó, Ủy Ban đã không đồng ý về việc này. Ủy Ban cho rằng: “Những tiến bộ đó chưa đủ để bảo đảm cho việc cất bỏ danh hiệu quốc gia cần đặc biệt lưu tâm đối với Việt Nam bởi vì còn quá sớm để biết chắc có những bảo vệ về pháp lý vĩnh viễn và những tiến bộ đó có kéo dài qua thời điểm Việt Nam gia nhập WTO hay không…”. Về phía chính quyền Bush, lại có dư luận cho rằng cử chỉ lấy tên CSVN ra khỏi danh sách CPC cũng như cung cấp cho Hà Nội quy chế quan hệ thương mại bình thường và vĩnh viễn (PNTR), nhằm để khích lệ CSVN tiến bộ thêm nữa trên mặt tự do tôn giáo cũng như dân chủ hóa chính trị.
Bản báo cáo tiết lộ, vào tháng 5/2005, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ thông báo đã đạt được với Hà Nội những thỏa thuận nhằm cải thiện tình hình tự do tôn giáo. Phía CSVN cam kết:
1) Thiết lập hệ thống luật mới thay thế luật cũ lỗi thời và mâu thuẫn;
2) Chỉ thị các cấp chính quyền địa phương triệt để tuân hành luật mới và tích cực áp dụng;
3) Tạo điều kiện dễ dàng để các cộng đoàn tôn giáo có thể mở cửa tư gia để thờ phượng; và
4) Chiếu cố đặc biệt đến các tù nhân và các trường hợp bị tù vì lý do tôn giáo được phía Hoa Kỳ nêu ra trong những lần cứu xét ân xá.
Để đổi lại, phía Hoa Kỳ sẽ xem xét để cất bỏ danh hiệu CPC cho CSVN. Chính quyền Bush đã rất tin tưởng vào những cam kết của CSVN. Đây quả là một sai lầm lớn của chính phủ Hoa Kỳ. Họ đã không học được những bài học kinh nghiệm tráo trở của CSVN trước đây trong chiến tranh. Thời đó, họ đã bao lần ký kết các hiệp định rồi phản bội lại chữ ký của họ.
Những điều e ngại của Ủy Ban Hoa Kỳ Về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế đã và đang diễn ra sau khi CSVN được gia nhập WTO. Bản báo cáo đã theo dõi sát tình hình Việt Nam và đã tường trình như sau: “Kể từ khi danh hiệu CPC được cất bỏ và Việt Nam được gia nhập WTO, hầu hết những hướng tích cực về tự do tôn giáo đã bị khựng lại, Việt Nam đã tiến hành một đợt đàn áp nặng nề đối với những người đấu tranh cho nhân quyền, những người cổ vũ tự do ngôn luận, tự do hội họp, tự do lập hội, kể cả nhiều nhà lãnh đạo tôn giáo, trước đây đã đứng đầu kêu gọi tự do tôn giáo trên đất nước này. Xét vì sự xuống cấp của tình trạng nhân quyền tại Việt Nam, và bởi vì những bách hại liên tục và sự hạn chế tự do tôn giáo, Ủy Ban tiếp tục tin rằng sự cất bỏ danh hiệu CPC là quá sớm, Ủy ban khuyến cáo tái ghi danh Việt Nam trong danh sách CPC năm 2007…”.
Bản phúc trình đã đề cập đến vụ linh mục Nguyễn Văn Lý, và luật sư Đài và cho biết là nhiều điểm trong bản cáo trạng có liên quan đến lãnh vực tự do tôn giáo. Ủy Ban cũng đã nêu lên các trường hợp điển hình bức hại tôn giáo Tin Lành tại Cao Nguyên Miền Trung và thượng du miền Bắc, các vị lãnh đạo Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, các vị sư Phật giáo Khmer, tín đồ Hòa Hảo, Cao Đài… Ủy Ban cũng tố giác Pháp Lệnh về Tín Ngưỡng và Tôn Giáo cũng như các nghị định liên hệ là những phương tiện để kiểm soát các tôn giáo một cách gắt gao hơn trước. Chúng bắt buộc các tôn giáo phải được phép chính quyền mới được có những sinh hoạt, hoạt động, cho dù là thuần túy tôn giáo.
Trước tình hình đàn áp tôn giáo và những người bảo vệ nhân quyền, ngoài việc đề nghị tái xác định danh hiệu “quốc gia cần đặc biệt lưu tâm” cho CSVN, Ủy Ban còn đề nghị chính quyền Hoa Kỳ 19 điểm để áp lực với CSVN, trong đó có việc tu chính hoặc hủy bỏ pháp lệnh tôn giáo năm 2004, nghị định 22 và chỉ thị của Thủ Tướng về đạo Tin Lành; tạo điều kiện để các tôn giáo có thể tiến hành các công tác từ thiện, giáo dục và y tế; bãi bỏ những văn bản cho phép công an bắt giữ công dân với những lý do mơ hồ về an ninh, kể cả pháp lệnh 44, nghị định 38/CP và nghị định 56/CP; trả tự do cho các vị Hòa Thượng thích Huyền Quang, Thích Quảng Độ đang bị cấm cố tại chùa, cho linh mục Nguyễn Văn Lý và luật sư Nguyễn Văn Đài…
Những đề nghị của Ủy Ban Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế mang tính nhân bản và phù hợp với nguyện vọng không những của nhân dân Việt Nam mà của cả nhân dân Hoa Kỳ và trên thế giới. Tuy rằng chỉ là đề nghị và Tổng Thống Bush cũng như Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ có thể không chấp thuận; nhưng thiết tưởng chính quyền Bush không thể đi ngược lại nguyện vọng của nhân dân cả hai nước Hoa Kỳ và Việt Nam./.
