Nguyễn Công Bằng
Tính đe dọa từ BrahMos
Mới đây, Philippines đã đánh giá việc mua tên lửa hành trình siêu thanh BrahMos do Ấn Độ và Nga phát triển là bước tăng cường quan trọng đối với năng lực quốc phòng, đồng thời mang lại cho Manila năng lực răn đe đáng tin cậy trong bối cảnh những thách thức an ninh và tranh chấp tại Biển Đông tiếp tục gia tăng.
Phát biểu tại Diễn đàn “Nhật ký ngoại giao” do “Quỹ nghiên cứu Quan sát viên” (ORF) tổ chức, Đại sứ Philippines tại Ấn Độ Josel F. Ignacio cho biết Manila hài lòng với tiến độ triển khai chương trình BrahMos. Theo Đại sứ Ignacio, hệ thống tên lửa này phù hợp với yêu cầu phòng thủ của một quốc đảo như Philippines. Ông nói: “Chúng tôi rất hài lòng với tiến triển của dự án BrahMos hợp tác cùng Ấn Độ. Ở thời điểm hiện tại, nó mang lại cho chúng tôi khả năng răn đe thực sự và đáng tin cậy, hoàn toàn phù hợp với mô hình phòng thủ quần đảo mà chúng tôi hướng tới.” Theo ông, việc mua BrahMos là một phần trong quá trình hiện đại hóa Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) và góp phần củng cố thế trận phòng thủ lãnh thổ, đặc biệt trước những quan ngại liên quan đến các khu vực tranh chấp ở Biển Đông.
Philippines là khách hàng nước ngoài đầu tiên của hệ thống BrahMos. Thương vụ này được xem là dấu mốc quan trọng trong quan hệ quốc phòng ngày càng phát triển giữa Manila và New Delhi, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Ấn Độ trong vai trò nhà cung cấp trang thiết bị quốc phòng cho khu vực Đông Nam Á. Ông Ignacio cho rằng sau thương vụ của Philippines, sự quan tâm của các quốc gia Đông Nam Á đối với BrahMos cũng gia tăng. Quan trọng hơn, chương trình đã góp phần thay đổi nhận thức của giới quốc phòng Philippines về Ấn Độ, từ một đối tác tiềm năng trở thành nguồn cung cấp khí tài quốc phòng đáng tin cậy. “Dự án BrahMos đã giúp nâng cao hình ảnh của Ấn Độ đối với giới chức quốc phòng và quân sự Philippines, khẳng định Ấn Độ là nguồn cung cấp trang thiết bị quốc phòng chất lượng, uy tín và đáng tin cậy,” ông nói.
Muốn mở rộng hợp tác công nghiệp quốc phòng
Theo Đại sứ Ignacio, hợp tác quốc phòng Philippines – Ấn Độ không chỉ dừng lại ở việc mua sắm vũ khí. Manila cũng quan tâm đến việc học hỏi kinh nghiệm của New Delhi trong phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước. “Chúng tôi không chỉ nói đến việc mua sắm thiết bị từ Ấn Độ, mà còn muốn tiến xa hơn thế, chẳng hạn như hợp tác với Ấn Độ, quốc gia sở hữu ngành công nghiệp quốc phòng nội địa vững mạnh, để xây dựng một ngành công nghiệp tương tự tại Philippines dựa trên kinh nghiệm của họ,” ông cho biết.
Đại sứ nhấn mạnh hợp tác quốc phòng đang trở thành trụ cột quan trọng trong quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước. BrahMos là ví dụ nổi bật nhất, song hợp tác song phương còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Ông cho biết Philippines đang ngày càng quan tâm tới các công nghệ, tên lửa và hệ thống vũ khí do Ấn Độ tự phát triển trong quá trình tìm kiếm các nguồn cung cấp cho nhu cầu quốc phòng trong tương lai.
Theo Đại sứ Ignacio, các sản phẩm quốc phòng của Ấn Độ đang thu hút sự chú ý nhờ sự kết hợp giữa hiệu quả hoạt động, độ tin cậy và chi phí hợp lý. Điều này giúp New Delhi trở thành một trong những lựa chọn mà Manila cân nhắc khi tìm kiếm các nguồn cung cấp công nghệ và trang thiết bị quốc phòng.
BrahMos và quan hệ chiến lược rộng hơn
Đại sứ Ignacio cho rằng quan hệ Philippines – Ấn Độ không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quốc phòng. Manila coi New Delhi là đối tác quan trọng của ASEAN và là lực lượng mang tính xây dựng trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Hai nước có những mối liên hệ lịch sử, các truyền thống dân chủ tương đồng và cùng ủng hộ một trật tự quốc tế dựa trên luật pháp. Tuy nhiên, theo ông Ignacio, thương mại vẫn là lĩnh vực còn nhiều dư địa để phát triển.
Philippines và Ấn Độ đang thúc đẩy khả năng thiết lập một hiệp định thương m ,ại ưu đãi nhằm mở rộng tiếp cận thị trường và đa dạng hóa hàng hóa trao đổi. Các doanh nghiệp Ấn Độ hiện đã có sự hiện diện đáng kể tại Philippines, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, dược phẩm, cơ sở hạ tầng và dịch vụ tài chính.
Liên quan vấn đề Biển Đông, Đại sứ Ignacio nhấn mạnh Philippines đánh giá cao sự ủng hộ của Ấn Độ đối với phán quyết trọng tài năm 2016. Ông cho biết Manila đặc biệt coi trọng lập trường của New Delhi đối với phán quyết, được ban hành cách đây 10 năm, trong bối cảnh Philippines tiếp tục đề cao vai trò của luật pháp quốc tế trong giải quyết các tranh chấp trên Biển Đông.
Trong khi đó, Đại sứ Timor Leste tại Ấn Độ Karlito Nunes nhận định Đông Nam Á có vị trí quan trọng trong chính sách “Hành động hướng Đông” và tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của New Delhi. Theo ông Nunes, an ninh hàng hải, đặc biệt tại Biển Đông, tiếp tục là một trong những thách thức lớn đối với khu vực. Biển Đông có ý nghĩa đặc biệt đối với các quốc gia Đông Nam Á không chỉ về an ninh mà còn liên quan đến thương mại, năng lượng, nghề cá và kết nối.
Những nhận định trên được đưa ra tại cuộc thảo luận của ORF về Đông Nam Á, trong bối cảnh Ấn Độ đang đẩy mạnh quan hệ với các nước trong khu vực. Đối với Philippines, BrahMos không chỉ là một chương trình mua sắm quốc phòng mà còn được xem là biểu tượng cho sự chuyển dịch trong quan hệ với Ấn Độ, hướng tới một quan hệ đối tác quốc phòng sâu rộng hơn và tăng cường năng lực phòng thủ trước những biến động an ninh tại Biển Đông.
Câu chuyện Việt Nam
Nói đến Philippines và Ấn Độ thì cũng không thể không nhắc tới Việt Nam, quốc gia đóng vai trò quan trọng với Ấn Độ. Từ trong truyền thuyết và lịch sử, từ thời Hùng Vương, đã có sự giao lưu từ cô Tấm, chúng ta đã thấy mối quan hệ giữa ông Bụt (Buddha: Đức Phật) với những người xung quanh, hay nhiều mối quan hệ khác nhau mà vợ chồng Chử Đồng Tử và Tiên Dung công chúa đã vun đắp.
Sau này, ở vùng Thuận Thành, Bắc Ninh, tại chùa Dâu có “Thiền sư Tỳ Ni Ða Lưu Chi là dòng dõi Bà La Môn, gốc ở Nam Thiên Trúc, vân du qua Trung Hoa; vào năm Nhâm Ngọ (562) niên hiệu Ðại Kiến thứ sáu nhà Trần thì đến Trường An.” Chúng ta thấy nhiều nhà sư từ Ấn Độ sang Việt Nam để tìm cách tu tập.
Đến với Ấn Độ hiện đại, chúng ta thấy rõ tên gọi của vũ khí với tên gọi BrahMos là tên của hai con sông, một là lấy từ sông Brahmaputra của Ấn Độ và còn lại là sông Moskva của Nga. Với mối lương duyên giữa Việt Nam với Nga, với cả Ấn Độ thì thấy nó vượt hơn hẳn quan hệ giữa Nga hay Ấn Độ với Philippines. Vì thế, nhiều giới chuyên gia ngạc nhiên khi Phillipines đã sắm được giàn BrahMos lừng danh, còn Việt Nam thì vẫn chưa thấy đâu.
Cũng có thể có nhiều ẩn ý trong việc Việt Nam chưa sắm được Brahmos, nhưng rõ ràng chúng ta có thể thấy chiến lược của Việt Nam hiện đại ra sao. Vì sao năm 2014, khi đối đầu với giàn khoan Trung Quốc, cùng với nhiều vũ khí và tàu bè của quân đội bên đó dàn hàng để đe dọa, Việt Nam vẫn chỉ tính đến nước kêu la, chứ chưa thể hay chưa dám tính đến nước đối đầu. Có lẽ do Trung Quốc quá mạnh chăng?
Nguyễn Công Bằng
