ASEAN

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung (phải) bắt tay Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trước cuộc hội đàm Hàn-Nhật tại Gyeongju, Hàn Quốc hôm 30/10/2025. Ảnh: EPA

Chiến lược mới của Nhật Bản dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi

Thủ tướng Nhật Takaichi nhìn nhận rằng Tokyo cần phát triển một chiến lược chủ động hơn — không chỉ là một “hậu phương” cho Mỹ — mà là một trung tâm (hub) trong mạng lưới an ninh – kinh tế khu vực, với khả năng định hình môi trường chiến lược quanh mình.

Lãnh đạo các nước tham dự Hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ-ASEAN thường niên lần thứ 13. Ảnh: Wikimedia

Công du 5 ngày của Trump: Cơn địa chấn âm thầm ở Đông Á

Đông Á đang bước vào giai đoạn mới – giai đoạn của các quốc gia tầm trung tự quyết, của những liên minh sinh lợi, và của cuộc đua năng lực, không còn là cuộc đua ý thức hệ.

Và Việt Nam, đứng giữa vùng gió xoáy, có thể chọn thái độ: Hoặc co lại để sống sót, hoặc vươn ra để định hình vị thế.

Hunsen (trái) và Thaksin. Ảnh: Financial Times

Tại sao Trung Quốc dùng Campuchia để gây sức ép với Thái Lan?

Bề ngoài, đây là cuộc xung đột giữa Thái Lan và Campuchia, nhưng Trung Quốc là nước đứng sau vụ việc. Gia tộc Shinawatra có mối quan hệ rối rắm phức tạp với Trung Quốc, cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra được cho là đã được Trung Quốc che chở trong thời gian lưu vong ở nước ngoài.

Phe đối lập Thái cho rằng nữ Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra đã sai lầm trong giải quyết căng thẳng biên giới Thái-Miên qua cuộc điện đàm bị Hun Sen cho rò rỉ. Ảnh: Phnom Penh Post

Xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan – Đòn đánh “tuyệt vời” của Hun Sen

Một mục đích rõ ràng khác của Hun Sen là tận dụng cơ hội này để làm suy yếu tính chính danh và sự ổn định của Chính phủ Thái Lan. Trước khi đoạn ghi âm bị rò rỉ, Chính quyền Paetongtarn đang phải đối mặt với nhiều thách thức như bị quân đội kiềm chế, liên minh cầm quyền rạn nứt và dư luận xã hội chia rẽ. Việc Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn trong đoạn ghi âm thừa nhận rằng “quân đội không nghe theo sự chỉ huy của chính phủ” chẳng khác nào châm ngòi cho một quả bom chính trị ở quốc gia này.

Tàu hải quân Trung Quốc mang số hiệu 629 đang di chuyển gần bãi cạn Escoda (tên Philippines gọi bãi Sa Bin) được nhìn thấy trong một cuộc tuần tra trên biển ở Biển Đông đang tranh chấp hôm 7/6/2025. Ảnh: Ted Aljibe/ AFP via Getty Images

Sự thống trị của Bắc Kinh ở Biển Đông không phải là điều tất yếu

Tuy nhiên, dù không có ý tỏ ra ngây thơ trong một thế giới mà sức mạnh thuần tuý và những kẻ liều lĩnh dường như đang chiếm ưu thế, nhưng chúng tôi tin, vẫn có cách ngăn chặn Trung Quốc toàn trị Biển Đông. Thành công của bất kỳ nỗ lực nào như vậy đều phụ thuộc vào độ thực dụng…

Ảnh: Deena So’Oteh, Foreign Affairs

Đông Nam Á đang bắt đầu chọn phe

Phần lớn Đông Nam Á, một khu vực với gần 700 triệu dân, vẫn chưa thuộc về ai. Cường quốc nào thành công trong việc thuyết phục các nước Đông Nam Á chủ chốt – như Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam – đi theo đường lối của mình sẽ có cơ hội tốt hơn để hiện thực hóa các mục tiêu của mình ở châu Á.

Lá cờ ASEAN (ngoài cùng bên phải) được đặt cạnh cờ của các nước thành viên trước Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Langkawi, Malaysia, vào tháng 1 năm 2025. Ảnh: Reuters

Thế kỷ Châu Á đã kết thúc?

Một phần tư thế kỷ 21 đã trôi qua, và “Thế kỷ Châu Á” dường như đã mất đi động lực.

Những gì từng có vẻ là một bước chuyển đổi mang tính quyết định trong sức mạnh kinh tế toàn cầu – chuyển từ Tây sang Đông, từ các nước phát triển sang châu Á đang trỗi dậy do Trung Quốc dẫn đầu và Ấn Độ theo sau – giờ đây đã trở nên không chắc chắn. Ưu thế công nghệ bền bỉ của Mỹ và sự phản kháng địa chính trị hung hăng đã làm lu mờ triển vọng của châu Á.

Lãnh đạo các quốc gia ASEAN tham dự lễ khai mạc hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Jakarta, Indonesia, hôm 5 Tháng Chín. Ảnh: Dita Alangkhara/PooL/AFP via Getty Images

ASEAN có hữu danh vô thực?

Ngay trước giờ khai mạc hội nghị thượng đỉnh Đông Á, gọi tắt là ASEAN, tại Jakarta, thủ đô Indonesia, vào sáng Thứ Ba, 5 Tháng Chín, nhiều nhà lãnh đạo của tổ chức này đã than phiền công khai về sự vắng mặt của ông Joe Biden, tổng thống Mỹ. Nhưng lẽ ra, trước khi lên tiếng chê trách Mỹ, ASEAN cần xem lại mình để hiểu tại sao lại có chuyện như vậy.

Logo ASEAN tại Jakarta, Indonesia, nhân thượng đỉnh ASEAN lần thứ 43, diễn ra từ ngày 5-7/9/2023. Ảnh: AP - Tatan Syuflana

ASEAN, nhà khổng lồ kinh tế nhưng là “hổ giấy” trên trường quốc tế

ASEAN luôn cố tỏ ra “đoàn kết và tương ái” để đối phó với “những thách thức tương lai ngày càng phức tạp vì sự cạnh tranh của các cường quốc.” Nhưng một số cơ quan truyền thông Đông Nam Á bắt đầu thắc mắc về chủ trương “trung lập ,” “không chọn phe,” trong khi ASEAN liên tục phải “hứng chịu những thất thường của một cường quốc,” dù không nêu đích danh Trung Quốc.

Theo trang The Manila Times, đã đến lúc ASEAN phải chứng minh “không phải là một con hổ giấy.”

Chỉ mấy tháng sau khi lên cầm quyền, dù bận rộn với việc chống dịch Covid-19 và nhiều vấn đề cấp bách khác, hôm 26/10/2021, chính quyền Biden đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh Mỹ-ASEAN theo phương thức trực tuyến. Ảnh: Nicholas Kamm/ AFP via Getty Images

Trước hội nghị Mỹ-ASEAN, thử nhìn quan hệ Mỹ và Đông Nam Á

Tổng Thống Joe Biden đang nỗ lực khôi phục vị trí lãnh đạo và vai trò của Hoa Kỳ ở khu vực ASEAN. Đó là một phần trong chiến lược Châu Á-Thái Bình Dương mà Washington đã công bố, trong đó xác định Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược của Hoa Kỳ.

Việt Nam là một quốc gia ở vị trí trung tâm của Đông Nam Á, là cầu nối giữa Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á. Ảnh: Nations Online Project

Vị trí Việt Nam trong bàn cờ Đông Nam Á hiện nay và cơ hội “thoát Trung”

Việt Nam là một quốc gia ở vị trí trung tâm của Đông Nam Á, là cầu nối giữa Trung Quốc và khu vực Đông Nam Á, đồng thời là quốc gia nằm ở vị trí huyết mạch cho tuyến đường hàng hải chiến lược giữa vịnh Thái Lan và Biển Đông.

Để bảo vệ “một Ấn Độ -Thái Bình Dương Tự Do và Mở Rộng” trước sự bành trướng của Trung Quốc, Hoa Thịnh Đốn không thể không coi Việt Nam là một đối tác chiến lược, để tiến tới việc xây dựng một “mạng lưới của các liên minh mạnh mẽ và củng cố lẫn nhau,” theo Chiến Lược Ấn Độ-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ.