Mặc Lâm, phóng viên RFA 2009-09-15.
Vào ngày 24-7-2009, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký Quyết Định số 97 ban hành danh mục các lĩnh vực cá nhân được thành lập tổ chức khoa học và công nghệ có hiệu lực từ ngày 15-09-2009.
Tại Khoản 2, điều 2 trong quyết định này ghi: cá nhân thành lập tổ chức khoa học công nghệ “chỉ hoạt động trong lĩnh vưc thuộc Danh Mục ban hành kèm theo Quyết Định này.
Nếu có ý kiến phản biện về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước cần gửi ý kiến đó cho cơ quan Đảng, Nhà nước có thẩm quyền, không được công bố công khai với danh nghĩa hoặc gắn với danh nghĩa của tổ chức khoa học và công nghệ.”
Không đồng ý với những điều lệ trên, Viện Nghiên Cứu Phát Triển, gọi tắt là IDS, đã chính thức tuyên bố ngưng hoạt động vào chiều ngày 14 tháng 9. Mặc Lâm có cuộc phỏng vấn với Tiến sĩ Nguyễn Quang A, Viện Trưởng Viện IDS để tìm hiểu thêm về vấn đề này sau đây:
Vai trò phản biện
Mặc Lâm: Kính thưa Tiến Sĩ, chúng tôi vừa nhận được tin Viện IDS mà ông là Viện Trưởng đã chính thức tuyên bố ngưng hoạt động. Tiến Sĩ có thể xác nhận tin này được hay không?
TS Nguyễn Quang A: Viện của chúng tôi có một Hội Đồng gồm có 16 thành viên. Ngày hôm nay chúng tôi đã họp suốt một ngày với sự hiện diện của 14 trong số 16 thành viên, và 2 thành viên ở xa không thể dự được thì cũng đồng ý với quyết định của Hội Đồng.
Mặc Lâm: Thưa, Tiến Sĩ có thể cho biết những hoạt động mà ông cho là đáng nói trong 2 năm vừa qua hay không?
TS Nguyễn Quang A: Chúng tôi nghĩ rằng chúng tôi đã đưa ra những cái phản biện về chính sách kinh tế liên tục trong suốt hai năm vừa qua. Chúng tôi đã có những nghiên cứu và đưa ra kiến nghị về cải cách giáo dục. Chúng tôi cũng đã nghiên cứu và đưa ra những kiến nghị về một số vấn đề phát triển nông nghiệp và nông thôn.
Chúng tôi cũng có nhiều các nghiên cứu khác về ổn định kinh tế vĩ mô, vấn đề lạm phát. Chúng tôi đã thường xuyên có toạ đàm khoa học, có sự tham gia khá đông đảo các học giả, giới trẻ và nhiều người quan tâm. Chúng tôi cũng đã mời nhiều học giả quốc tế trình bày trong những hội thảo, trong những toạ đàm khoa học của chúng tôi.
Quyết định 97
Mặc Lâm: Sau khi nhận được văn bản về Quyết Định 97 của Thủ Tướng Chính Phủ thì IDS đã có những kiến nghị gì cho các cấp thẩm quyền hay không, thưa ông?
TS Nguyễn Quang A: Trong cái tuyên bố 5 giờ trước khi quyết định của Thủ Tướng có hiệu lực thì chúng tôi có kèm theo Kiến Nghị của chúng tôi gửi Thủ Tướng Chính Phủ và gửi các vị lãnh đạo Việt Nam.
Chúng tôi cũng gửi theo cả trả lời của Bộ Trưởng Bộ Tư Pháp thừa uỷ quyền của Thủ Tướng trả lời những kiến nghị của chúng tôi, và những tài liệu liên quan. Trong cái Tuyên Bố của chúng tôi ra cách đây vài ba tiếng đồng hồ đã được công bố công khai trên các phương tiện truyền thông những lý do vì sao chúng tôi đi đến quyết định này.
Mặc Lâm: Theo Tiến Sĩ thì điều khoản nào trong Quyết Định 97 đã làm cho IDS đi đến quyết định ngưng hoạt động?
TS Nguyễn Quang A: Quyết Định 97 của Thủ Tướng Chính Phủ quy định là các tổ chức khoa học và công nghệ do các cá nhân thành lập không được quyền công khai nêu các ý kiến phản biện mà chỉ được gửi cho các cơ quan nhà nước. Quyết định đó cũng còn có điều sai phạm pháp luật khác mà chúng tôi nghĩ rằng những sai phạm đấy là rất nghiêm trọng.
Mặc Lâm: Theo chúng tôi được biết thì Viện IDS cũng có gừi văn bản lên Bộ Tư Pháp để đòi làm rõ việc này, vậy họ đã trả lời như thế nào thưa ông?
TS Nguyễn Quang A: Trả lời của Bộ Tư Pháp cho chúng tôi thì họ nói rằng họ đã tiến hành hoàn toàn đúng pháp luật. Chúng tôi có những ý kiến khác với trả lời đó của các nhà hữu trách. Và chúng tôi thấy rằng từ ngày mai trở đi nếu chúng tôi hoạt động như vừa qua sẽ gặp rất nhiều rắc rối. Nếu đọc kỹ cái Tuyên Bố của chúng tôi đã được công bố thì các vị sẽ hiểu rõ hơn.
Chống phá Nhà nước?
Mặc Lâm: Thưa, cũng có tin nói rằng bên an ninh đã nghi ngờ sự minh bạch của IDS và cho rằng Viện đã nhận tiền của nước ngoài để hoạt động và cũng có dấu hiệu chống phá nhà nước. Có phải điều này cũng là một nguyên nhân đưa đến quyết định ngưng hoạt động của Viện IDS hay không?
TS Nguyễn Quang A: Không! Dứt khoát không! Những ý kiến đó của họ là những sự vu cáo và chúng tôi nói thẳng với họ rằng chúng tôi không làm như vậy. Đấy không phải là nguyên nhân.
Mặc Lâm: Nếu họ vu cáo như vậy thì Viện IDS đã có những câu trả lời nào hay không, thưa Tiến Sĩ?
TS Nguyễn Quang A: Chúng tôi đã đích thân gửi cho thủ trưởng cơ quan an ninh từ ngày 16 tháng 1 năm 2009 và đồng gửi cho tất cả các uỷ viên Bộ Chính Trị của Đảng Cộng Sản Việt Nam cũng như các uỷ viên Ban Chấp Hành của Đảng Cộng Sản Việt Nam về vấn đề này, và cho đến nay chúng tôi chưa hề nhận được một trả lời nào.
Mặc Lâm: Xin được hỏi Tiến Sĩ câu cuối, đó là thành viên của Viện IDS sẽ có hoạt động như thế nào sau khi Viện chính thức đóng cửa?
TS Nguyễn Quang A: Với tư cách các nhà nghiên cứu độc lập, tất cả các thành viên của IDS vẫn hoạt động như những người nghiên cứu độc lập một cách bình thường. Còn dự kiến trong tương lai như thế nào thì chúng tôi còn chờ xem nhà nước có thay đổi gì về chính sách hay không.
Mặc Lâm: Xin cám ơn TS Nguyễn Quang A dã dành thời gian cho chúng tôi trong buổi phỏng vấn ngày hôm nay.
TS Nguyễn Quang A: Vâng. Cảm ơn ông.
