Trần Đức lược dịch
THẠCH SƠN (AFP) – Nguyễn Quang Vinh nhớ lại, khi cái nhà máy phân bón được dựng lên ở Thạch Sơn vào năm 1962, cảnh quan rặng tre, vườn chuối đã mau chóng thay đổi. Chốn này đã trở thành “ngôi làng ung thư”, mặt trái của công nghiệp hóa tại Việt Nam.
Căn nhà cũ ngủa người cư dân 62 tuổi này không còn nữa. Vì ở quá gần với nhà náy Lâm Thao nên nó đã bị san bằng với nhiều ngôi nhà khác. Khu đất nhà ông trước kia nay mọc lên mấy cái lò gạch.
Vình thốt lên : “Thật buồn, ở đây không còn lấy tí gì là dấu tích của sự sống”.
Ngay sau khi được xây cất, nhà máy đã sớm tháo nước thải ra sông ngòi và ruộng nương. Mây đen bao phủ cả bầu trời. Anh kể tiếp : “Ở đâu cũng ngửi thấy mùi khói của nhà máy. Ngưòi ta bắt đầu bị ho. Tất cả cây cối chết rụi. Dân chúng chẳng ai biết tại sao. Và rồi chính quyền đưa chúng tôi đi chỗ khác, đến nay đã gần 15 năm rồi.”
Ông Vinh kể rằng đứa con trai ông chết năm 2000 vì bệnh ung thư cổ họng, lúc vừa 23 tuổi. Tuy không có bằng cớ, nhưng người cha không còn nghi ngờ gì về nguyên nhân cái chết : “Tôi tin chắc là con tôi đã chết vì bệnh ung thư bởi ô nhiễm công nghiệp”.
Theo Nguyễn Văn Tôn, thủ trưởng trạm xá địa phương thì từ một thập kỷ nay, tỷ lệ tử vong vì ung thư trong cái xã 7.000 cư dân này đã gia tăng mỗi năm – từ 3 người năm 1999 đến 15 người trong năm ngoái. Ông ta tiết lộ “Hầu hết những người chết vì ung thư trong xã chúng tôi đều sống trong những vùng sát cạnh nhà máy”.
Cách đây mấy năm, Thạch Sơn đã được báo chí Việt Nam đề cập qua các hàng tít lớn như là “ngôi làng ung thư”. Theo lời giải thích của Nguyễn Văn Thắng chủ tịch UBND xã thì quan chức Nhà Nước đã tới tận nơi lấy mẫu nước và xem xét những con số thống kê.
Ông nói tiếp : “Và rồi họ đã ra đi, và nhân dân không ai còn nghe nói đến họ nữa”.
Như nhiều quốc gia phát triển, nước Việt Nam cộng sản đã lựa chọn con đường công nghiệp hóa cấp tốc. Đường lối này hẳn nhiên có mang lại thịnh vượng, nhưng nó cũng đã gây ra rất nhiều tai hại.
Nhà Nước thú nhận, trên cả nước có đến hàng trăm khu công nghiệp, hàng ngàn nhà máy, và chỉ có dưới 1/3 dung lượng nước thải được xử lý trước khi xả ra ngoài thiên nhiên.
Tại những thành phố lớn như thủ đô Hà Nội ở miền Bắc và Sài Gòn trong Nam, nhiều sông rạch đã biến thành cống rãnh lộ thiên.
Ngày hôm nay, nhà cầm quyền có vẻ đã nhận ra là họ không thể làm lơ vấn đề này. Họ bắt đầu cảnh cáo những xí nghiệp gây ô nhiễm nặng, chứng tỏ họ có ý chí hành động, nhưng không dấu nổi những giới hạn.
Hồi đầu tháng 9, xí nghiệp sản xuất đồ gia vị của Đài loan VEDAN đã bị chỉ trích kịch liệt và bị tố cáo đã xả 100.000 mét khối nưới thải chưa xử lý ra sông Thị Vải, ở miền Nam, bằng hệ thống đường ống ngầm bí mật. Từ nhiều năm nay, cư dân vùng này đã khiếu nại, nhưng chính quyền chỉ nhúc nhích khi nhiều xí nghiệp dọa sẽ không cho thuyền bè của họ cập bến gần đó. Nước đã bị ô nhiễm đến độ ăn mòn cả vỏ tầu của họ.
Hồi tháng 10, Bộ Môi Trường đã ra lệnh cho nhà máy ngưng những vụ xả nước thải, nhưng quan chức tỉnh thú nhận là không có đủ quyền lực để tạo sức ép lên nhà máy. Gần đây, chính đích thân Thủ tướng CSVN Nguyễn Tấn Dũng cũng đã thừa nhận tình trạng tiến thoái lưỡng nan của Việt Nam [vì thiếu hẳn kế hoạch phát triển có hệ thống, quân bình và dài hạn], bắt buộc phải bảo vệ môi trường, nhưng, trong trường hợp Vedan, cũng phải nghĩ đến hàng ngàn công ăn việc làm bị ảnh hưởng.
