Nhật Hiên
Thủ tướng Anh Keir Starmer từ chức
Phát biểu bên ngoài số 10 Downing Street, London, là nơi ở và văn phòng chính thức của thủ tướng Anh vào ngày 22/6, Thủ tướng Keir Starmer đã tuyên bố từ chức. Ông nói: “Mọi quyết định tôi đưa ra đều xuất phát từ việc đặt lợi ích của đất nước mà tôi yêu mến lên hàng đầu. Đó là lý do tại sao tôi sẽ từ chức lãnh đạo Công đảng” (tức Labour Party, bt). Ông cho biết quá trình lựa chọn người mới sẽ bắt đầu trong tháng 7 và hoàn tất trước kỳ nghỉ hè của Quốc hội (vào đầu tháng 9, bt) và ông sẽ tiếp tục giữ chức thủ tướng cho đến khi quá trình bầu chọn lãnh đạo mới hoàn tất. Ông cũng cam kết sẽ nỗ lực hết mình để đảm bảo việc chuyển giao quyền lực diễn ra một cách suôn sẻ và trật tự (1).
Quyết định từ chức được thủ tướng Anh đưa ra sau chưa đầy hai năm tại vị. Với cái nhìn từ bên ngoài, từ xa, thì điều này sẽ làm ngạc nhiên nhiều người, vì vào đầu tháng 7/2024 đảng Labour đã thắng lớn trước đảng Conservative, chấm dứt 14 năm nắm quyền của đảng này, và Keir Starmer nhậm chức với những lời hứa hẹn thay đổi, trong sự phấn chấn của những cử tri đã bầu cho đảng Labour. Nhưng nếu theo dõi tin tức lẫn dư luận ở Anh thì không có gì ngạc nhiên hay bất ngờ, nhiều người đã nói đến chuyện Keir Starmer nên ra đi ít nhất từ 1, 2 tháng nay.
Một số nguyên nhân chính
1. Sụp đổ trong thăm dò dư luận:
Từ vị thế thắng lớn năm 2024, Starmer trở thành một trong những thủ tướng có tỷ lệ tín nhiệm thấp nhất lịch sử hiện đại. Nhiều cử tri cho rằng chính phủ thiếu định hướng và không thực hiện được những lời hứa về tăng trưởng kinh tế, NHS (National Health Service – Dịch vụ Y tế Quốc gia, bt) và nhập cư (2).
2. Thất bại nặng trong các cuộc bầu cử địa phương và khu vực:
Labour mất khoảng 1.500 ghế hội đồng địa phương, mất quyền kiểm soát hàng chục hội đồng và có kết quả rất tệ ở Wales cũng như Scotland. Kết quả này khiến nhiều nghị sĩ Labour tin rằng nếu giữ Starmer, họ có thể thua cuộc tổng tuyển cử tiếp theo (3).
3. Sự trỗi dậy của đảng Reform UK:
Đảng Reform UK dưới sự lãnh đạo của Nigel Farage liên tục tăng mạnh trong các cuộc thăm dò. Nhiều nghị sĩ Labour lo ngại Starmer không còn khả năng đối phó với làn sóng dân túy cánh hữu này (4).
4. Nổi loạn trong nội bộ Labour:
Hàng chục rồi gần 100 nghị sĩ Labour công khai yêu cầu Starmer từ chức hoặc công bố lịch trình ra đi. Khi sự ủng hộ trong chính đảng cầm quyền suy giảm, khả năng lãnh đạo của ông gần như không thể duy trì (3).
5. Andy Burnham xuất hiện như một người thay thế khả thi:
Sau khi thắng cuộc bầu cử bổ sung ở Makerfield, Andy Burnham trở thành ứng viên kế nhiệm rõ ràng nhất. Nhiều nghị sĩ và bộ trưởng Labour bắt đầu ngả sang ủng hộ Burnham, khiến vị thế của Starmer càng suy yếu.
Những chính sách, việc làm nào của Keir Starmer khiến ông mất lòng dân nhanh nhất?
Cảm giác chung của cử tri về Keir Starmer không phải một vụ bê bối duy nhất mà là ông thường hứa một đằng, làm một nẻo, cộng với nhiều quyết định bị xem là thiếu nhạy cảm với cử tri lao động truyền thống.
Các nguyên nhân thường được nhắc đến nhiều nhất là:
1. Cắt trợ cấp sưởi ấm mùa đông cho người hưu trí (Winter Fuel Allowance):
Nhiều cử tri Labour truyền thống coi đây là “đánh vào người già để cân đối ngân sách.” Sau các thất bại bầu cử địa phương, chính phủ phải bắt đầu nới lỏng và điều chỉnh lại chính sách này (5).
2. Quá nhiều lần “quay xe” (U-turn):
Người dân Anh thường chấp nhận chính sách khó khăn nếu chính phủ kiên định. Vấn đề của Starmer là: Cắt trợ cấp rồi lại nới lỏng, Chính sách nhập cư thay đổi nhiều lần, Chính sách phúc lợi thay đổi nhiều lần, Một số vấn đề xã hội và năng lượng cũng liên tục điều chỉnh,
Điều này tạo cảm giác chính phủ không có chiến lược rõ ràng. Reuters mô tả một trong những chỉ trích lớn nhất là Starmer bị xem là “thiếu vắng hệ tư tưởng và thiếu tầm nhìn.” (2)
3. Kinh tế không cải thiện đủ nhanh:
4. Tăng thuế và các chính sách gây phản ứng từ doanh nghiệp, nông dân:
– Tăng chi phí lao động thông qua National Insurance đối với doanh nghiệp.
– Kế hoạch đánh thuế thừa kế đối với các trang trại gia đình khiến nông dân biểu tình trên quy mô lớn.
– Điều này làm Labour mất sự ủng hộ ở vùng nông thôn và một bộ phận doanh nghiệp nhỏ (6).
5. Vụ Peter Mandelson:
Vụ bê bối bổ nhiệm Peter Mandelson vào vị trí đại sứ Mỹ, người sau đó đã bị sa thải vì có liên hệ với kẻ phạm tội tình dục quá cố Jeffrey Epstein, đã làm suy giảm niềm tin vào khả năng phán đoán của Starmer và bị phe đối lập khai thác mạnh (7).
Bên cạnh đó cách chính phủ Keir Starmer xử lý vụ quần đảo Chagos (8), củng cố cảm giác của nhiều cử tri rằng Starmer không đặt ưu tiên vào các vấn đề về chủ quyền, biên giới và lợi ích quốc gia theo cách họ mong muốn; hoặc cách chính quyền phản ứng trước những vụ như Southport (9) hay Henry Nowak (10)… Chính phủ Keir Starmmer thường bác bỏ hoặc lên án cách người dân phản ứng thay vì thừa nhận rằng có những vấn đề thật sự cần giải quyết… Tất cả góp phần vào việc Keir Starmer mất lòng dân và tạo cảm giác trong nhiều người Anh rằng chính phủ Labour không mang lại sự thay đổi mà cử tri mong đợi sau 14 năm cầm quyền của đảng Conservative.
Không được lòng dân một phần còn vì chính bản thân Keir Starmer?
Như nhiều nhà phân tích, bình luận chính trị đã chỉ ra, các chính sách gây tranh cãi là nguyên nhân chính, nhưng tính cách và phong cách lãnh đạo của Keir Starmer cũng góp phần đáng kể khiến ông không được lòng dân. Nói một cách ngắn gọn:
– Ông thiếu sức hút (charisma), người dân khó cảm thấy gắn bó hoặc hào hứng với ông.
– Thiếu kết nối cảm xúc với cử tri.
– Thực dụng hơn là có lý tưởng rõ ràng: Starmer thường điều chỉnh lập trường để phù hợp tình hình chính trị. Người ủng hộ gọi đó là thực tế. Người chỉ trích cho rằng ông thiếu niềm tin cốt lõi và dễ thay đổi quan điểm.
– Thiếu một tầm nhìn chiến lược? Nhiều người đánh giá Starmer là một người điều hành có tổ chức. Nhưng họ hoài nghi về việc ông có tầm nhìn, chiến lược rõ ràng. Cử tri biết ông phản đối điều gì, nhưng thường không rõ ông muốn đưa đất nước tới đâu.
Trong lịch sử Anh, nhiều thủ tướng không được yêu thích lúc đầu vẫn duy trì được sự ủng hộ nhờ một trong hai yếu tố: Có tầm nhìn mạnh mẽ như Margaret Thatcher. Hoặc có sức hút cá nhân lớn như Tony Blair hay Boris Johnson.
Starmer lại không nổi bật ở cả hai mặt đó. Khi kinh tế khó khăn và các chính sách gây tranh cãi xuất hiện, ông không có “vốn chính trị cá nhân” đủ lớn để giữ được sự kiên nhẫn của cử tri.
Nếu Andy Burnham trở thành thủ tướng?
Andy Burnham, người vừa mới trúng cử nghị sĩ Quốc hội (MP) trong cuộc bầu cử bổ sung (by-election) tại khu vực bầu cử Makerfield ngày 19 tháng 6 vừa qua, được xem là có cơ hội lớn nhất để thay thế Keir Starmer.
Nếu Andy Burnham trở thành thủ tướng, liệu ông sẽ thành công hay cũng sẽ thất bại?
Đây là câu hỏi mà giới chính trị Anh đang tranh luận rất nhiều. Không ai biết chắc.
Nếu chỉ xét về kỹ năng chính trị: Burnham có những lợi thế hơn Starmer như giao tiếp tốt hơn, kết nối với cử tri tốt hơn, có hình ảnh đại chúng tốt hơn.
Nhưng nếu xét về các thách thức thực tế của nước Anh: Burnham vẫn sẽ phải đối mặt với những bài toán cực kỳ khó, giống Starmer: Tăng trưởng kinh tế thấp, NHS (National Health Service: dịch vụ y tế quốc gia) quá tải, Nợ công cao, Khủng hoảng nhà ở, Áp lực nhập cư v.v…
Với đường lối chung của đảng Labour như người ta biết, khả năng cao thủ tướng mới cũng sẽ không giải quyết được những vấn đề này, và vẫn có thể rơi vào vòng xoáy suy giảm tín nhiệm giống như các thủ tướng trước đó (11).
Cá nhân Andy Burnham nhiều lần tự nhận mình là một “socialist” (người theo chủ nghĩa xã hội dân chủ) và nhìn chung đứng bên trái Starmer. Tuy nhiên, ông vẫn được xem là thực dụng và ôn hòa hơn đáng kể so với Jeremy Corbyn.
Câu hỏi lớn nhất về Andy Burnham hiện nay: Mọi người biết khá rõ ông ấy phản đối điều gì, nhưng chưa chắc đã biết đầy đủ ông ấy sẽ làm gì nếu trở thành thủ tướng.
Tại sao nước Anh liên tục thay thủ tướng?
Chỉ trong vòng 10 năm từ sau Brexit 2016 cho đến nay, nước Anh đã thay tới 6 thủ tướng. Đó là 5 vị của đảng Bảo thủ: David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak. Liz Truss là thủ tướng có nhiệm kỳ ngắn nhất lịch sử Anh hiện đại, chỉ khoảng 49 ngày! Và Keir Starmer của đảng Lao động. Sắp tới là 7. Bảy Thủ tướng trong 10 năm.
Trong khi trước đó 37 năm (từ năm 1979–2016) chỉ thay 5 thủ tướng: Margaret Thatcher của đảng Conservative, John Major của đảng Conservative, Tony Blair đảng Labour, Gordon Brown đảng Labour, David Cameron đảng Bảo thủ.
Đây là lý do nhiều nhà bình luận ở Anh cho rằng giai đoạn từ Brexit đến nay là một trong những thời kỳ bất ổn chính trị nhất của Anh kể từ sau Thế chiến II.
Có thể kể ra một vài nguyên nhân như sau:
1. Các đảng lớn đang mất dần sự trung thành của cử tri:
Trong nhiều thập kỷ, người lao động thường bầu Labour, tầng lớp trung lưu và bảo thủ thường bầu Conservative. Ngày nay điều đó không còn chắc chắn. Cử tri dễ dàng chuyển sang: Nigel Farage và Reform UK, Đảng Xanh (Green Party), Lib Dems, các đảng dân tộc ở Scotland và Wales.
Khi cử tri thay đổi nhanh hơn, các nghị sĩ cũng dễ hoảng loạn và thay lãnh đạo hơn.
2. Mạng xã hội và truyền thông 24/7:
Trước đây một thủ tướng có thể mất vài năm mới bị mất tín nhiệm. Ngày nay, thăm dò dư luận xuất hiện hàng tuần, báo chí và mạng xã hội phản ứng từng ngày, sai lầm nhỏ có thể trở thành khủng hoảng lớn.
Áp lực lên thủ tướng lớn hơn rất nhiều so với thời của Tony Blair hay thậm chí Margaret Thatcher.
4. Kinh tế Anh trì trệ quá lâu:
Dù ai lên làm thủ tướng cũng phải đối mặt với cùng một bài toán khó. Khi đời sống không cải thiện rõ rệt, cử tri nhanh chóng mất kiên nhẫn.
5. Khác với Mỹ, hệ thống chính trị ở Anh cho phép thay thủ tướng rất dễ:
Ở Anh: Người dân bầu nghị sĩ, đảng cầm quyền chọn lãnh đạo, lãnh đạo đảng trở thành thủ tướng. Vì vậy nếu các nghị sĩ mất niềm tin, họ có thể thay lãnh đạo giữa nhiệm kỳ mà không cần tổng tuyển cử.
Đó là lý do: David Cameron ra đi năm 2016, Theresa May ra đi năm 2019, Boris Johnson ra đi năm 2022, Liz Truss chỉ tại vị vài tuần. Keir Starmer cũng bị chính đảng của mình gây áp lực dẫn tới từ chức.
6. Sự bất mãn của cử tri:
Nhiều cử tri cảm thấy các đảng lớn không lắng nghe họ.
Trong khoảng 10–15 năm qua, các cuộc thăm dò liên tục cho thấy một bộ phận lớn cử tri Anh quan tâm đến các vấn đề như kiểm soát nhập cư, an ninh biên giới, vấn đề áp lực lên nhà ở, trường học, NHS do dân số tăng, bản sắc quốc gia và sự gắn kết xã hội.
Nhiều người cảm thấy cả Labour Party lẫn Conservative Party đều hứa giảm nhập cư nhưng không đạt được kết quả như mong muốn. Ví dụ: Sau Brexit, nhiều cử tri kỳ vọng nhập cư sẽ giảm mạnh. Trên thực tế, nhập cư ròng trong nhiều năm lại ở mức rất cao. Điều đó tạo ra cảm giác: “Chúng tôi bỏ phiếu nhưng chính sách không thay đổi.”
Đây là một trong những lý do chính giải thích sự nổi lên của các đảng dân túy cánh hữu như Reform UK, Restore Britain.
Rõ ràng có một khoảng cách ngày càng lớn giữa giới chính trị Westminster và một bộ phận cử tri về các vấn đề như nhập cư, biên giới, bản sắc quốc gia và trật tự xã hội. Khi các đảng lớn không thuyết phục được cử tri rằng họ đang giải quyết những vấn đề đó, cử tri sẽ tìm đến các lựa chọn mới và áp lực thay lãnh đạo trong các đảng lớn sẽ tăng lên.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng nước Anh không chỉ tranh luận về nhập cư. Các cuộc bầu cử vẫn chịu ảnh hưởng rất lớn bởi: kinh tế và mức sống, NHS, nhà ở, thuế, dịch vụ công v.v…
Vì vậy sẽ hơi đơn giản hóa nếu cho rằng mọi cuộc khủng hoảng chính trị ở Anh chỉ bắt nguồn từ nhập cư hay biên giới. Nhưng chắc chắn đây đã trở thành một trong những chủ đề trung tâm của chính trị Anh hiện đại, và nhiều nhà phân tích cho rằng các đảng truyền thống đã đánh giá thấp mức độ quan tâm của cử tri đối với vấn đề này trong một thời gian dài.
—
Tham khảo:
(1) Prime Minister Keir Starmer’s resignation speech in full, BBC.
(2) Unloved Starmer quits as UK PM after just two years, Reuters
(3) Which Labour MPs are calling for Starmer to go – and who is still backing PM?, Labourlist
(4) Keir Starmer to step down as prime minister two years after historic election victory, The Guardian
(5) No 10 actively investigating winter fuel payment changes as fears grow over voter anger, The Guardian.
(6) The charts that tell us why Starmer resigned – and how he fared on his promises, Sky News.
(7) How the Mandelson affair caused a crisis for UK PM Starmer, Reuters.
(8) Chagos Archipelago sovereignty dispute,wikipedia
(9) Keir Starmer says Southport rioters will feel ‘full force of the law’ after night of violence, Hyphen
(10) Keir Starmer urges calm after protests over handcuffed Henry Nowak’s death, ABC News.
(11) Labour think Andy Burnham is ‘the holy grail’. They’re wrong, Andrew Neil.
Nguồn: Tạp chí Thế Kỷ Mới
