Chống lãng phí được nhiều lãnh đạo Nhà nước Việt Nam nêu lên trong các cuộc họp quan trọng của Chính phủ. Mới đây đề tài chống lãng phí lại được tân Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập đến trong bài viết của ông được báo Nhà nước đăng tải.
Bài viết “Chống lãng phí” của ông Tô Lâm đặc biệt được Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng, tiêu cực TP.HCM nhấn mạnh, yêu cầu các cơ quan, tổ chức chỉ đạo tăng cường quán triệt, tuyên truyền và cụ thể hóa nội dung trong đó.
Nội dung bài viết “Chống lãng phí” đại thể nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng, chống lãng phí trong bối cảnh hiện tại, nhằm khơi dậy sức dân và tăng cường nguồn lực cho đất nước.
Nhìn nhận từ thực tế
Trên thực tế, những lời kêu gọi, hô hào suông của lãnh đạo Nhà nước Việt Nam có mang lại hiệu quả? Một người dân sống tại Việt Nam không muốn nêu tên vì lý do an toàn, hôm 14/10 cho RFA biết ý kiến:
“Nếu chỉ kêu gọi chống lãng phí mà không luật hóa các hành vi gây ra lãng phí thì không có tác dụng gì! Đưa vào luật các hành vi gây ra lãng phí thì mới xử lý bằng pháp luật đối với tổ chức, cá nhân (thường là những người làm lãnh đạo) gây ra lãng phí. Nói vậy có nghĩa là nhà nước phải xây dựng luật chống lãng phí để có căn cứ vào đó mà xử lý!”
Nếu chỉ kêu gọi chống lãng phí mà không luật hóa các hành vi gây ra lãng phí thì không có tác dụng gì!
– Một người dân
Theo người dân này, từ thực tế phản ánh cho thấy, hầu hết lãnh đạo các cấp, các ngành, thậm chí lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước gây ra lãng phí là do họ tiêu tiền để mua sắm, đầu tư từ tiền ‘không phải là tiền của cá nhân họ’ và điều đó trở thành lãng phí có hệ thống:
“Về tâm lý, tình trạng lãng phí cũng do xuất phát từ ‘tư duy nhiệm kỳ.’ Người lãnh đạo nào cũng muốn trong nhiệm kỳ của mình ‘phải làm cái gì đó’ mang dấu ấn cá nhân, nên nhiều khi trong đầu tư không phát xuất từ sự cần thiết khách quan, nóng vội, không điều tra, khảo sát kỹ rồi mới đầu tư! Đó là chưa kể ‘có làm mới có ăn,’ ‘có ăn’ ở đây là tỉ lệ phần trăm hoa hồng được chuyển đến người có thẩm quyền quyết định đầu tư, mua sắm. Điều này cũng có nghĩa là không có đầu tư, mua sắm thì không có phần trăm hoa hồng (mà đây cũng có thể gọi là tham nhũng, hối lộ cũng không sai)!
Người dân này nhấn mạnh rằng, muốn chống lãng phí thì phải có ‘luật chống lãng phí’ chứ không thể kêu gọi chung chung được. Và trong “luật chống lãng phí” cũng cần có quy định ai gây ra lãng phí thì phải bồi thường từ tiền của cá nhân của mình, thậm chí nếu nặng thì phải bị hình sự.
Lãng phí từ các doanh nghiệp Nhà nước
Chuyên gia kinh tế, PGS. TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả của Bộ Tài chính, khi trả lời RFA hôm 14/10 cho rằng việc để các tập đoàn Nhà nước làm ăn kém hiệu quả cũng là “lãng phí”:
“Doanh nghiệp nhà nước Việt Nam nhìn chung thường làm ăn không có hiệu quả bởi rất nhiều vấn đề. Ngoài vấn đề mục tiêu kinh doanh còn vấn đề về mặt chính trị. Cải cách doanh nghiệp Nhà nước là một xu thế tất yếu, không thể đảo ngược được. Còn để những tập đoàn của Nhà nước mà làm ăn kém hiệu quả thì coi như là gây thất thoát, lãng phí, coi như của cải xã hội sẽ mất dần mà cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến bội chi của ngân sách Nhà nước. Rất nhiều tập đoàn làm thất thoát hàng chục ngàn tỷ đồng.”
Theo báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về tình hình tài chính, sản xuất kinh doanh năm 2023 của 671 doanh nghiệp Nhà nước, được truyền thông đăng tải hôm 8/10/2024, có 134 doanh nghiệp có vốn nhà nước lỗ lũy kế 115.270 tỷ đồng tương đương khoảng 4,6 tỷ USD. Trong số này có 473 doanh nghiệp do nhà nước giữ 100% vốn điều lệ và 198 doanh nghiệp có trên 50% vốn nhà nước.
Mặc khác, theo Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính, Ngân sách Lê Quang Mạnh, trong báo cáo kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong năm 2023, việc xử lý, sắp xếp sử dụng tài sản công ở các đơn vị hành chính sau sáp nhập, nhất là tại các huyện, xã khu vực miền núi còn lãng phí do thiếu cơ chế, chính sách, pháp luật để xử lý.
Ngoài ra, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà thuộc đoàn Hà Nội trong năm 2022, từng nói trước nghị trường rằng, lãng phí tại Việt Nam vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực, từ lãng phí nguồn nhân lực, vật lực, tài lực, lãng phí đất đai, tài nguyên, khoáng sản…
Cần tổ chức đối lập kiểm soát quyền lực
Tiếp nhận định về câu chuyện lãng phí tại Việt Nam, Tiến sĩ Kinh tế Nguyễn Huy Vũ từ Na Uy hôm 14/10 nói với RFA:
“Lãng phí là một biểu hiện khác của tham nhũng. Các dự án lãng phí là cơ hội để cán bộ tham nhũng. Với mức lương trả cho cán bộ công chức không đủ sống, nhưng để vào làm cán bộ công chức, nhiều người phải chạy vạy đút lót. Vậy thì ai cũng biết là vào làm cán bộ công chức ắt hẳn họ phải có một nguồn thu nhập nào đó khá hơn là mức lương cơ bản. Mức thu nhập thêm đó là gì nếu không phải là những khoản “lãng phí” từ nhà nước?”
Lãng phí là một biểu hiện khác của tham nhũng. Các dự án lãng phí là cơ hội để cán bộ tham nhũng.
– Tiến sĩ Kinh tế Nguyễn Huy Vũ
Do đó, theo Tiến sĩ Vũ, trong cơ chế hiện tại khó có thể kiểm soát lãng phí. Đó là bởi vì những người cùng chung một tổ chức ai cũng có nhu cầu “kiếm chác” để lo cho gia đình. Tuy vậy, Tiến sĩ kinh tế Huy Vũ vẫn cho rằng:
“Muốn kiểm soát lãng phí, tham nhũng điều đầu tiên là cần phải có báo chí độc lập, có tự do ngôn luận. Có như vậy thì người dân và báo chí mới có thể đưa tin về các vụ việc mà không sợ bị trù dập. Việc chính quyền liên tục bắt bớ những người chỉ vì người ta nói tiếng nói ôn hoà đã khiến cho mọi người không còn muốn nói về các vấn đề nhạy cảm nữa. Hậu quả là tham nhũng tràn lan.”
Cùng với đó, theo Tiến sĩ Vũ, cũng cần phải có sự hiện diện của các tổ chức đối lập. Vì theo lập luận của ông, chỉ có đối lập mới có thể phanh phui ra những sự việc một cách mạnh mẽ. Tổ chức chính trị đối lập do đó giúp kiểm soát quyền lực và tham nhũng. Thêm vào đó là phải tinh giản bộ máy và nâng lương cho cán bộ. Cán bộ đủ thu nhập thì bớt nhu cầu kiếm thêm một cách bất hợp pháp.
Và cuối cùng theo ông Vũ, chính quyền có thể đưa ra các mức phạt nặng và thực hiện chế tài các cá nhân vi phạm các vấn đề liên quan đến tham nhũng và lãng phí. Tuy vậy, ông cho rằng, khi một hệ thống có quá nhiều người vi phạm thì đảng Cộng sản (ĐCS) khó có thể thay đổi được điều gì trong một sớm một chiều, vì ĐCS không thể tự mình thanh lọc tham nhũng nếu ĐCS không muốn sụp đổ.
Nguồn: RFA
