Trung Điền
Hội nghị Trung ương 14 khóa 13 của đảng Cộng Sản Việt Nam đã khai mạc trong bối cảnh được cho là “bước chuẩn bị cuối cùng” cho đại hội 14 dự trù diễn ra vào cuối tháng 1, 2026. Truyền thông nhà nước mô tả đây là thời điểm quan trọng, khi cả ba bộ phận: đảng – chính phủ – mặt trận cố gắng “phấn đấu hoàn thành mục tiêu nhiệm kỳ 2020–2025” và chuẩn bị cho “giai đoạn phát triển mới của đất nước.”
Ông Tô Lâm – người vừa mới được đưa lên nắm giữ vị trí số 1 chưa đầy một năm – đã chủ trì và phát biểu khai mạc với giọng điệu tự tin, pha trộn giữa lời kêu gọi cải cách và khẳng định thành quả. Tuy nhiên, khi đọc kỹ toàn văn bài phát biểu và nhìn lại thực tế chính trị – hành chính Việt Nam trong năm vừa qua, dễ nhận ra: Những gì được trình bày mang màu hồng nhiều hơn là thực chất.
Những cải cách mà ông Tô Lâm đề cập – từ “tinh gọn bộ máy,” “chuyển đổi số,” “kinh tế xanh,” “phân cấp – phân quyền,” đến “nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ” – mới chỉ là những bước khởi động trên giấy tờ. Trong khi đó, hệ thống hành chính vẫn trì trệ, nặng tính hình thức, và nhân sự cấp cao vẫn được sắp xếp trong cơ chế khép kín, thiếu sự đồng thuận nội bộ.
Hội nghị Trung ương 14 vì thế, thay vì trở thành điểm nhấn cải cách, lại phảng phất hơi hướng của một “sân khấu tô vẽ,” nơi đảng muốn trình diễn sức sống và sự tự tin, nhưng bên trong vẫn là những rạn nứt, trì trệ và nỗi lo thiếu đồng thuận.
Trong phát biểu khai mạc, ông Tô Lâm nêu hai nhóm vấn đề lớn: Một là Công tác chuẩn bị đại hội XIV của đảng, và hai là Công tác xây dựng đảng, hệ thống chính trị.
Ông ta nhấn mạnh vai trò “chọn đúng người cho đúng việc” – cho rằng nhân sự cấp cao khóa tới phải có “tầm nhìn chiến lược quốc gia,” “năng lực lãnh đạo cấp quốc gia,” “uy tín chính trị ở mức biểu tượng,” “hiệu quả đo đếm được,” và “sức bền thể chất, tinh thần.”
Đây là những tiêu chuẩn mang tính phi hiện thực, hoàn toàn không phản ánh được quy trình thực tế trong nội bộ đảng – nơi sự lựa chọn nhân sự vẫn dựa vào cơ cấu vùng miền, phe nhóm, và lòng trung thành nhiều hơn là năng lực cải cách. Càng nói “chọn đúng người,” người ta càng thấy rõ cơ chế lựa chọn hiện nay chưa mở rộng, chưa công khai, chưa có cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch.
Cũng trong bài phát biểu, Tô Lâm khẳng định “bộ máy toàn hệ thống đã tinh gọn hơn, rõ chức năng, rõ trách nhiệm, giảm tầng nấc trung gian.” Nhưng ngay sau đó, chính ông lại thừa nhận “có nơi tinh gọn nhưng chưa đi đôi với hiệu lực, hiệu quả,” “phân cấp – phân quyền chưa thông suốt,” “trách nhiệm giải trình còn mờ nhạt.”
Những mâu thuẫn này cho thấy: Cải cách mới chỉ dừng ở hình thức. Bộ máy được “gọt” về số lượng nhưng không “mỏng” đi về tầng quyền lực. Nhiều cơ quan bị sáp nhập, nhưng quyền lực thực tế vẫn tập trung vào các cấp trung gian, và chưa có cơ chế để người dân, doanh nghiệp hay địa phương tự chủ thực sự.
Chính vì thế, dù ông Tô Lâm nói nhiều về “quản trị quốc gia hiện đại dựa trên dữ liệu,” nhưng thực tế hệ thống hành chính vẫn vận hành theo mô hình cũ: Nặng báo cáo, thiếu trách nhiệm cá nhân, và xa rời thực tiễn của người dân.
Một phần quan trọng trong bài phát biểu là việc Tổng Bí thư Tô Lâm ca ngợi những “thành tích” của Ban Chấp hành Trung ương khóa 13 như giữ vững định hướng chiến lược, thúc đẩy hoàn thiện thể chế; đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng đối ngoại và hội nhập sâu rộng; đạt nhiều “kỳ tích” trong phát triển kinh tế – xã hội.
Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy nhiều điểm ngược lại: Nền kinh tế Việt Nam đang chịu sức ép lớn vì phụ thuộc vào khu vực FDI, xuất khẩu giảm sút, và tăng trưởng GDP 2025 chỉ quanh 5%, thấp hơn mục tiêu 6,5%. Thị trường lao động yếu, năng suất không cải thiện, năng lực đổi mới sáng tạo còn rất hạn chế. Chuyển đổi số còn lúng túng, các dự án dữ liệu quốc gia triển khai chậm, hạ tầng kỹ thuật số chưa thống nhất. Nợ công và thâm hụt ngân sách gia tăng trong khi cải cách thể chế chưa tạo đột phá. Niềm tin công chúng bị thử thách sau các vụ án tham nhũng kéo dài và cách xử lý thiếu minh bạch.
Trong bối cảnh đó, việc ông Tô Lâm dùng từ “kỳ tích” để mô tả thành tựu nhiệm kỳ 13 trở thành một cách “tô vẽ chính trị” rõ ràng: Phóng đại kết quả, hạ thấp khuyết điểm, và tạo cảm giác hệ thống đang vận hành hiệu quả – trong khi sự trì trệ vẫn ngự trị ở nhiều tầng nấc.
Một trọng tâm khác của Hội nghị 14 là công tác nhân sự. Tô Lâm nhấn mạnh việc lựa chọn nhân sự cấp cao khóa 14 là “cốt lõi của cốt lõi” – song cách ông mô tả lại cho thấy cơ chế chọn người vẫn là từ trên xuống, do Bộ Chính trị và Ban Tổ chức Trung ương đề xuất, Trung ương biểu quyết thông qua.
Cơ chế ấy về bản chất không thay đổi so với trước: Vẫn đóng kín, vẫn thiếu phản biện, và nặng tính “quy hoạch.” Các tiêu chí “có năng lực số, hiểu kinh tế xanh, có tầm nhìn chiến lược quốc gia” nghe có vẻ hiện đại, nhưng thực chất lại không có công cụ đánh giá cụ thể.
Nhiều nhà quan sát trong và ngoài nước cho rằng việc sắp xếp nhân sự khóa mới đang bị chi phối mạnh bởi nhóm thân cận của ông Tô Lâm, với xu hướng “an ninh hóa bộ máy,” đưa các tướng lĩnh, công an hoặc người từ khối nội chính vào các vị trí trọng yếu. Điều này gây lo ngại về sự thiếu cân bằng giữa các khối kinh tế – dân sự và khối an ninh – quyền lực.
Khi nhân sự được “đặt sẵn” hơn là “chọn lựa,” Hội nghị Trung ương 14 chỉ còn là một nghi lễ hợp thức hóa mà thôi.
Tóm lại, Hội nghị Trung ương 14 – với những lời ca ngợi thành tích và những mục tiêu xa vời – cho thấy bộ máy quyền lực vẫn muốn thuyết phục dư luận bằng hình ảnh hơn là bằng kết quả. Trong bối cảnh đó, cụm từ “vượt qua chính mình” mà ông Tô Lâm dùng nhiều lần trong diễn văn khai mạc lại trở thành phép thử chính ông: Liệu ông có dám vượt qua thói quen tô vẽ, vượt qua chính cơ chế tập trung quyền lực mà mình đang nắm giữ, để thật sự mở ra một giai đoạn cải cách thực chất?
Bởi lẽ, không thể có đổi mới khi quyền lực không được phân tán, không có dân chủ nội bộ, và không có kiểm soát từ bên ngoài. Những “màu hồng” mà Hội nghị Trung ương 14 phô diễn có thể giúp củng cố hình ảnh trước đại hội XIV, nhưng sẽ khó lòng tạo nên niềm tin thật sự trong xã hội.-
