Những thông tin được công bố sau các cuộc tiếp xúc lãnh sự của chính phủ Na Uy và Úc với hai công dân Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đang làm sáng tỏ thêm những tình tiết đáng lo ngại trong vụ ba nhà hoạt động mất tích tại Campuchia ngày 18/9/2026, trước khi xuất hiện trong sự giam giữ của chính quyền Việt Nam. Đặc biệt, lời nhắn từ ông Trần Hiệp (công dân Úc) đã trực tiếp phủ nhận cáo buộc nhập cảnh trái phép mà Bộ Công an Việt Nam đưa ra.
Theo Đài Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Na Uy (NRK TV), Luật sư Maria Hessen Jacobsen, người đại diện pháp lý cho công dân Na Uy gốc Việt Nguyễn Đức Thuận, đã lên tiếng về những lập luận cho thấy ba nhà hoạt động là nạn nhân của một vụ cưỡng bức đưa người xuyên biên giới.
Ông Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy, cùng ông Trần Hiệp, công dân Úc, và ông Thái Công Trường Sơn, công dân Việt Nam, mất tích tại Campuchia ngày 18/9. Đến ngày 28/9, Bộ Công an Việt Nam thông báo đang giam giữ những người này với các cáo buộc liên quan đến khủng bố, làm giả giấy tờ và nhập cảnh trái phép.
Tuy nhiên, những thông tin xuất hiện sau các cuộc thăm gặp lãnh sự đang làm tương phản một cách nghiêm trọng đối với lời giải thích của phía Việt Nam.
Một trong những tình tiết quan trọng nhất được Luật sư Jacobsen đề cập trên đài truyền hình quốc gia Na Uy NRK TV là lời nhắn của ông Trần Hiệp gửi về gia đình thông qua kênh lãnh sự Úc.
“Tôi muốn mọi người biết rằng tôi không hề tự mình vào Việt Nam. Tôi chưa từng vượt biên giới. Hiện tôi đang khủng hoảng tinh thần – bị chấn thương tâm lý và hoảng loạn trước sự việc này.”
Lời khẳng định này trực tiếp mâu thuẫn với thông báo của Bộ Công an Việt Nam, trong đó cáo buộc những người bị bắt giữ đã sử dụng giấy tờ giả để tìm cách nhập cảnh trái phép từ Campuchia vào Việt Nam nhằm thực hiện các hoạt động khủng bố và phá hoại.
Theo Luật sư Jacobsen, gia đình và những người đại diện pháp lý đều biết rằng ông Nguyễn Đức Thuận đến Campuchia để gặp gỡ các nhà hoạt động dân chủ và nhân quyền, chứ không có kế hoạch đến Việt Nam.
“Chúng tôi biết rằng một trong số họ [ông Trần Hiệp] đã nói mình bị bắt cóc. Và chúng tôi cho rằng họ là nạn nhân của hành vi mà chúng tôi gọi là cưỡng bức mất tích và đàn áp xuyên quốc gia,” bà Jacobsen nói với NRK TV
Lời kể của ông Trần Hiệp đối với giới chức ngoại giao Úc trực tiếp xác nhận ba nhà hoạt động bị bắt cóc chứ không có chuyện nhập cảnh trái phép qua biên giới như Bộ Công an Việt Nam rêu rao. Không cần phải là những người bất đồng chính kiến thì điều đó cũng đặt ra câu hỏi căn bản: Ai đã đưa những người này từ Campuchia sang Việt Nam, bằng phương thức nào và dựa trên cơ sở pháp lý nào?
Theo NRK TV, sau nhiều ngày gia đình không biết nơi giam giữ ông Nguyễn Đức Thuận, đến ngày 7/10, nhà chức trách Na Uy mới được thông báo về địa điểm ông đang bị giam giữ.
Đại sứ quán Na Uy sau đó đã thực hiện cuộc thăm gặp lãnh sự đầu tiên.
Tuy nhiên, Luật sư Jacobsen cho biết cuộc gặp diễn ra trong những điều kiện bị kiểm soát chặt chẽ.
“Trước cuộc gặp, họ đã đưa ra một danh sách những điều được và không được phép đề cập. Cuộc gặp bị giám sát và ông ấy không được nói bằng ngôn ngữ của mình,” Luật sư Jacobsen cho biết.
Những hạn chế này làm dấy lên lo ngại về khả năng ông Thuận được tự do trình bày với đại diện ngoại giao Na Uy những gì đã xảy ra trong thời gian mất tích, cũng như điều kiện giam giữ hiện tại.
Gia đình ông Thuận cũng bày tỏ lo ngại về tình trạng sức khỏe của ông, đặc biệt là khả năng tiếp cận thuốc điều trị tiểu đường cần thiết trong thời gian bị giam giữ.
Những tiền lệ bắt cóc xuyên biên giới gây tranh cãi
Những nghi vấn trong vụ Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp gợi nhớ đến một số trường hợp các nhà hoạt động hoặc nhân vật bất đồng chính kiến mất tích ở nước ngoài rồi xuất hiện trong trại giam của Việt Nam.
Năm 2017, ông Trịnh Xuân Thanh bị bắt cóc tại Berlin, Đức. Trong khi phía Việt Nam tuyên bố ông ra đầu thú, chính quyền Đức xác định đây là một vụ bắt cóc do phía Việt Nam thực hiện, dẫn đến khủng hoảng ngoại giao giữa hai nước.
Năm 2019, nhà báo Trương Duy Nhất mất tích tại Bangkok, Thái Lan, trước khi xuất hiện trong sự giam giữ tại Việt Nam. Năm 2023, Youtuber Đường Văn Thái cũng mất tích tại Thái Lan, sau đó bị chính quyền Việt Nam thông báo bắt giữ với cáo buộc nhập cảnh trái phép.
Mặc dù hoàn cảnh và mức độ chứng cứ của từng vụ việc khác nhau, các trường hợp này cho thấy sự cần thiết phải điều tra độc lập mỗi khi một người mất tích tại nước ngoài rồi xuất hiện trong sự giam giữ của chính quyền Việt Nam.
Luật sư Maria Hessen Jacobsen chia sẻ với NRK TV: “Không thể chấp nhận việc một quốc gia khác bắt cóc công dân của mình.”
Vụ việc đang trở thành một vấn đề ngoại giao đáng chú ý đối với Na Uy, đặc biệt trong bối cảnh Thứ trưởng Ngoại giao Astrid Bergmål có chuyến công tác tại Việt Nam liên quan đến việc ký kết hiệp định thương mại tự do giữa các nước Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA) và Việt Nam.
Theo NRK TV, Bộ Ngoại giao Na Uy khẳng định xem xét vụ việc của ông Nguyễn Đức Thuận ở mức độ nghiêm túc cao nhất và sẽ nêu vấn đề này trong các cuộc gặp cấp cao với phía Việt Nam.
Tuy nhiên, Luật sư Maria Hessen Jacobsen cho rằng những tuyên bố ngoại giao là chưa đủ.
Bà luật sư đưa ra lời kêu gọi:
“Na Uy không thể chấp nhận điều này. Chúng ta hoàn toàn không thể chấp nhận việc một quốc gia khác bắt cóc công dân của mình. Na Uy không thể chỉ trở về với một hiệp định vào ngày mai, mà còn phải đưa ông ấy cùng lên máy bay trở về nước.”
Đức Thịnh
—
XEM THÊM:
