Đổi mới hay là chết (*)
“Cách đây mấy chục năm, đất nước cùng thời kỳ đổi mới với Trung Quốc, khi đó mức độ hai nước tương đương nhau. Tuy nhiên, giờ đây, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới, thu nhập bình quân đầu người mười mấy nghìn USD.”
Gần đây, ngài tổng bí thư (TBT) so sánh giữa Việt Nam và Trung Quốc như trên [1]. Rồi ông so sánh với Tân Gia Ba / Singapore:
“Những năm 60, Sài Gòn là điểm sáng, Hòn ngọc Viễn Đông, Singapore cũng không bằng nhưng giờ đây tốc độ phát triển của họ đã vượt rất xa chúng ta.”
Nếu là người khác nói ra những so sánh đó thì chắc DLV và những ‘bậc trí giả’ sẽ ồn ào biện minh và lên lớp, này nọ. Nhưng ngài TBT nói thì họ im lặng.
Mới hôm qua, ngài TBT nói những câu mà tôi chưa thấy các vị lãnh đạo nào đề cập tới thực trạng của nền kinh tế Việt Nam.
Ông nói:
“Tôi được báo cáo là Việt Nam đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu điện thoại di động thông minh; đứng thứ 5 thế giới về xuất khẩu linh kiện máy tính; đứng thứ 6 thế giới về xuất khẩu thiết bị máy tính; đứng thứ 7 thế giới về gia công phần mềm, đứng thứ 8 thế giới về thiết bị linh kiện điện tử.
Đây là những con số có vẻ ấn tượng, hoành tráng, đáng tự hào, nhưng thử hỏi chúng ta đã bao giờ nhìn sâu vào bản chất những số liệu này chưa?
Chúng ta đóng góp được bao nhiêu % giá trị trong đó? Hay là mình đang ở phân khúc thấp nhất của chuỗi giá trị, chủ yếu là gia công cho nước ngoài.
Một cái áo bán ra mà thiết kế, vải, nhuộm, chỉ, cúc đều của người khác thì mình được bao nhiêu?
Có chăng chỉ là công lao động và sự ô nhiễm môi trường?
Số liệu tôi nêu trên được trích dẫn từ báo cáo của Lãnh đạo về thành tích của ngành mình.
Tôi cứ tự hỏi đây liệu có phải là ‘ngộ nhận’, là ‘tự huyễn hoặc’, là ‘tự ru mình’ không.”
Tôi xin trả lời ngay: tự huyễn hoặc và tự ru ngủ.
Nhiều người ‘trí thức’ cũng thích ru ngủ như vậy. Và, ru ngủ quá lâu.
Tôi rất đồng cảm với ngài TBT. Tôi thích cách ông nói rất thật mà chưa ai trong vị thế của ông dám nói như thế. (Người khác nói như ngài TBT là bị ‘ném gạch đá’ ngay).
Ngài TBT rất quan tâm đến khoa học và công nghệ. Ông đặc biệt quan tâm đến AI. Ông cũng quan tâm đến nâng cao năng lực khoa học. Đó cũng là những gì tôi đã làm cho Việt Nam mấy chục năm qua.
Tôi tự hỏi trong thế kỷ 21, Việt Nam có gì để làm cái ‘căn cước tính’ (identity) trong thế giới khoa học công nghệ?
Chúng ta có cái gì để nói ‘Nhứt nghệ tinh, nhứt thân vinh’?
Chúng ta thử nhìn sang láng giềng.
Nói tới Nhựt Bổn thì ai cũng ngưỡng mộ sự cách tân trong công nghệ và khoa học. Hầu như bất cứ cái gì phương Tây làm được thì họ làm tốt hơn và rẻ hơn. Những thương hiệu mà ai cũng biết: Toyota, Honda, Suzuki, Nissan, Subaru, Sony, v.v. Đó là chưa nói đến những cái tên đã đi vào huyền thoại như Sanyo, Panasonic, Toshiba, Hitachi, Mitsubishi, Nintendo, v.v.
Nói tới Nam Hàn, chúng ta nghĩ ngay tới xe hơi Hyundai và Kia, điện thoại Samsung, đồ gia dụng điện tử, kỹ nghệ đóng tàu, v.v. Họ thậm chí còn nổi tiếng với điện ảnh và kịch nghệ mà họ đã ‘soán ngôi’ Hong Kong nhiều năm qua.
Nói tới Đài Loan, ai cũng nghĩ tới nền công nghệ điện tử và bán dẫn, và công nghệ viễn thông. Họ cũng từng làm gia công cho nước ngoài, nhưng chỉ 20 năm họ đã làm chủ công nghệ. Họ giỏi đến nỗi đầu tư ngược về Tàu lục địa.
Còn China thì chỉ trên dưới 30 năm họ đã ‘lột xác’ trở thành một nước hiện đại. Họ cũng bắt đầu làm gia công, nhưng chỉ một thời gian khá ngắn mà họ đã tạo nên những thương hiệu như Huawei, Baidu, Alibaba, BYD, Chery, Xiaomi, Lenovo, Tencent, v.v.
Còn Việt Nam?
Thành thật mà nói, chúng ta chưa có thương hiệu nào như Nam Hàn, Đài Loan, chứ chưa nói đến Nhựt và China.
Chúng ta chưa có ‘nhứt nghệ tinh’ để ‘nhứt thân vinh.’
Chúng ta, cũng như China, đã làm gia công hơn 30 năm nay. Và, cho đến nay ta vẫn còn làm gia công. Hãy đọc vài nhan đề báo chí:
“Nguy cơ Việt Nam chỉ là nền kinh tế ‘gia công’,”
“Việt Nam trước rủi ro lún sâu vào ‘bẫy’ gia công, lắp ráp,”
“Kinh tế Việt Nam vẫn chưa thoát kiếp gia công,” hay
“Tăng trưởng bằng con đường vay mượn thì bao giờ mới lớn?”
Chúng ta vẫn là một nước có thu nhập thấp. Thu nhập bình quân của Việt Nam ngày nay là chừng 4.400 USD, nhưng China thì gần 13.000 USD.
Thành ra, tôi rất tâm đắc khi thấy ông TBT nói thẳng và thật:
“Cách đây mấy chục năm, đất nước cùng thời kỳ đổi mới với Trung Quốc, khi đó mức độ hai nước tương đương nhau. Tuy nhiên, giờ đây, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế thứ hai thế giới, thu nhập bình quân đầu người mười mấy nghìn USD.”
Tôi phải ghi thêm là họ bỏ xa Việt Nam về khoa học và công nghệ.
Tôi tự hỏi: tại sao China bỏ xa Việt Nam?
Ở góc độ cá nhân, tôi nghĩ do yếu tố con người. Thành thật mà nói, người Hoa rất tài ba và thông minh. Và, họ đông hơn Việt Nam mình, và có thực tài hơn Việt Nam.
China có chiến lược rải người đi học ở phương Tây, và thu hút người tài gốc Hoa (và người tài khắp thế giới) về làm cho họ.
Và, họ tạo điều kiện cho những người tài có cơ hội đóng góp. Họ đã làm như vậy 20 năm qua.
Việt Nam cũng nói nhiều về ‘thu hút nhân tài’, nhưng chỉ là nói thôi.
China ‘thoáng’ hơn Việt Nam và China hội nhập nhanh hơn Việt Nam. Vào các đại học China ngày nay, tôi thấy họ chẳng khác gì các đại học ở Mỹ và phương Tây.
Còn các đại học Việt Nam thì cũng có biến chuyển, nhưng tôi e rằng quá chậm, và có khi, lạc hướng.
Vậy chúng ta chọn cái gì để ‘nhứt nghệ tinh’?
AI (thông minh nhân tạo)? Sẽ khó cạnh tranh với China.
Công nghệ sinh học, nano tech? Sẽ khó cạnh tranh với phương Tây.
Nông nghiệp? Có thể.
Nhưng không có gì là không thể nếu không cố gắng và có kế hoạch và lãnh đạo. Lãnh đạo đóng vai trò quan trọng. Cứ nhìn Lý Quang Diệu, Phác Chánh Hy, Tưởng Giới Thạch thì biết.
GS Nguyễn Văn Tuấn
Nguồn: FB Nguyễn Tuấn
* Tựa bài do Ban biên tập đặt
