Thế Bảo
Việc vụ Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp được nêu đích danh tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc ngày 2/10/2026, cùng với thông cáo sau đó của phía Campuchia phủ nhận việc bàn giao hai nhà hoạt động cho Việt Nam, đã đẩy vụ án này ra khỏi phạm vi hai quốc gia. Cùng với đó, gần 30 tổ chức quốc tế cùng lên tiếng kêu gọi tự do cho hai nhà hoạt động cũng càng tạo áp lực ở nhiều phương diện.
Thứ nhất, vụ việc vượt ra khỏi khuôn khổ quan hệ Việt Nam – Campuchia. Khi bốn tổ chức luật sư và nhân quyền quốc tế nêu vụ việc trong phiên đối thoại chính thức của Hội đồng Nhân quyền LQH, trách nhiệm của Campuchia đối với sự an toàn của những người có mặt trên lãnh thổ nước này trở thành vấn đề được công khai đặt ra tại một diễn đàn đa phương.
Thứ hai, tuyên bố phủ nhận của Campuchia không vì vậy phủ nhận được cáo buộc bắt cóc người cho phía Việt Nam. Nếu Campuchia không bắt giữ, không bàn giao và không phối hợp chuyển hai người sang Việt Nam, câu hỏi quan trọng là: Hai nhà hoạt động đã rời lãnh thổ Campuchia bằng cách nào, qua cửa khẩu nào, và dưới sự kiểm soát của cơ quan nào? Việc phủ nhận trách nhiệm bàn giao không tự động giải đáp được những câu hỏi này.
Thứ ba, sức ép chuyển từ tranh luận chính trị sang yêu cầu xác minh bằng chứng. Để làm rõ vụ việc, cần có hồ sơ xuất nhập cảnh, dữ liệu giám sát, thông tin về việc bắt giữ, chuyển giao và các tài liệu hợp tác giữa cơ quan chức năng hai nước. Đây cũng là những dữ liệu có thể giúp phân biệt giữa việc nhập cảnh tự nguyện, dẫn độ hợp pháp và cưỡng bức đưa người qua biên giới.
Điểm mấu chốt là Campuchia phủ nhận bàn giao nhưng xác nhận không có hồ sơ xuất cảnh
Theo thông cáo ngày 7/10/2026 của Bộ Nội vụ Campuchia, cơ quan xuất nhập cảnh nước này xác nhận hai ông nhập cảnh ngày 15/9 qua sân bay quốc tế Techo từ Thái Lan nhưng không có hồ sơ ghi nhận họ đã xuất cảnh khỏi Campuchia. Trong khi đó, phía Việt Nam tuyên bố bắt giữ họ tại khu vực biên giới Tây Ninh tối 18/9. Campuchia đồng thời phủ nhận việc cơ quan chức năng nước này bắt giữ và bàn giao hai người. Còn gia đình thì trưng bằng chứng hai nhà hoạt động đã có vé khứ hồi về lại Bangkok sáng ngày 19/9.
Đây là một điểm đặc biệt quan trọng: Hai chính phủ đã công khai đưa ra những thông tin mà khi đặt cạnh nhau làm phát sinh yêu cầu giải trình về quá trình hai người vượt biên giới. Tuy nhiên, việc không có hồ sơ xuất cảnh chưa đủ để chứng minh họ bị bắt cóc hoặc có sự thông đồng giữa các cơ quan chức năng.
Về trình tự thời gian, bốn tổ chức nêu vụ việc tại Hội đồng Nhân quyền LHQ (HRC) ngày 2/10, trước thông cáo của Bộ Nội vụ Campuchia năm ngày. Điều này cho phép nhận định rằng sức ép quốc tế đã xuất hiện trước khi Campuchia lên tiếng, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định chính sức ép từ HRC khiến Campuchia ra thông cáo.
Tác động đáng chú ý nhất của hai diễn biến liên tiếp không phải là Hội đồng Nhân quyền đã xác định trách nhiệm của Campuchia, mà là vụ việc đang tạo ra một yêu cầu giải trình công khai đối với cả Phnom Penh lẫn Hà Nội. Campuchia phủ nhận bàn giao, Việt Nam khẳng định bắt giữ tại biên giới, còn hành trình thực tế của hai nhà hoạt động vẫn chưa được làm sáng tỏ bằng chứng cứ độc lập.
Thế Bảo
—
XEM THÊM:
