Tháng 8 năm 2020, Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA) chính thức có hiệu lực tại EU, sau khi Quốc hội Âu Châu (QHAC) đã nhận được những cam kết từ các cơ quan có thẩm quyền cao nhất của Việt Nam rằng Việt Nam sẽ phê chuẩn và thực hiện các công ước của ILO và sửa đổi bộ luật lao động của mình cho phù hợp. Mặc dù những cam kết này được nêu rõ trong một lá thư do thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ký và trong một “chương trình lao động” (Labor Workplan), Việt Nam cho đến nay vẫn chưa thực hiện đầy đủ các cam kết này.
Đó là lý do đã thúc đẩy 5 hội đoàn Âu Châu, và 4 tổ chức dân sự ngoài Âu Châu, trong số đó có Hội Bảo Vệ Người Lao Động (Vietnam Worker Defenders), tháng 6 năm 2024, đã đệ đơn kiện Nhà nước Việt Nam lên cơ chế Âu Châu Single Entry Point.
Để duyệt qua tiến trình xét đơn kiện, bà Dân biểu Âu Châu Saskia Bricmont đã tổ chức một buổi họp tại Quốc hội Âu Châu vào ngày 19 tháng 11 năm 2024, với sự tham gia của:
- đại diện Hội Bảo Vệ Người Lao Động (Vietnam Worker Defenders),
- đại diện các hội đoàn khiếu kiện,
- bà Nghị viên Estelle Ceulemans và các ban ngành khác nhau của hành pháp Âu Châu (European Commission, Ủy ban Âu Châu),
- ba đại diện của DG Trade (Directorate‑General for Trade, Tổng cục Thương mại của Ủy ban Châu Âu), nơi đã tiếp nhận đơn kiện,
- đại diện cơ quan EEAS (European External Action Service, Cơ quan Hành động Đối ngoại Châu Âu),
- ông chủ tịch EU-DAG (European Domestic Advisory Group), cơ quan tham vấn phía Âu Châu để theo dõi và đề nghị cách thực thi các khuyến nghị của Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam, EVFTA,
- đại diện của ITUC (International Trade Union Confederation, Tổng liên đoàn Lao động Âu Châu),
- đại diện của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch).
Trong diễn văn mở đầu buổi họp, Dân biểu Bricmont đã nói:
“Tôi nghĩ rằng workshop ngày hôm nay vô cùng quan trọng để có thể giúp tất cả chúng ta có cơ hội trao đổi với nhau, hiểu rõ lý do tại sao đơn khiếu nại được nộp. Tại sao đơn này được đệ trình trong khuôn khổ EVFTA. Và những mong đợi của các bên khiếu nại đối với Liên Minh Châu Âu và chính quyền Việt Nam là gì… Chúng ta không thể chờ đợi lâu hơn nữa và những lời lẽ, ý định tốt đẹp là chưa đủ. Những cam kết trong khuôn khổ EVFTA cần phải được thực hiện… Tôi nghĩ rằng từ lúc các cam kết được đưa ra và một lịch trình thực hiện được thông qua, thì lịch trình đó cần được tuân thủ với các biện pháp trừng phạt đi kèm nếu không thực hiện.”
Tiếp theo là phần trình chiếu video như là một chứng nhân của chị Huệ Như – người hiện đang bị công an Việt Nam truy lùng gắt gao buộc chị phải bỏ nhà lẩn trốn. (Link video: https://vietnamworkerdefenders.net/ms-dang-thi-hue-testimony-at-european-parlement-19-11-2024/)
Chị Huệ Như cho biết đã tham gia đấu tranh đòi quyền lợi cho công nhân mỏ than Mạo Khê (Thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh), chị cũng đã thành lập nhóm Công Đoàn Độc Lập trên Facebook. Tháng 11 năm 2019, chị đã bị bắt và bị 39 tháng tù giam với tội danh gây rối trật tự công cộng. Tháng 1 năm 2023, sau khi ra tù, chị đã cộng tác với Vietnam Worker Defenders, để đi gặp những công nhân bị công an triệu tập vì đã tổ chức đình công. Chính vì những hoạt động như vậy mà chị đang bị truy lùng gắt gao.
Tiếp theo là phần phát biểu của chị Mỹ Lâm. Đại diện cho 9 hội đoàn đứng đơn kiện, chị cho biết lý do chính là để vạch trần sự lừa dối của nhà nước Việt Nam, để bảo vệ các quyền căn bản của người lao động tại Việt Nam, và để bảo đảm sự cạnh tranh giữa EU và Việt Nam được công bằng.
Sau chị Mỹ Lâm, đại diện của hội Support Committee for Vietnam, Copenhagen, Danmark, đã trình bày chi tiết, qua việc phân tích 5 điểm đặc trưng của tình hình Việt Nam, tại sao bản chất hiện nay của thể chế chính trị tại Việt Nam không cho phép nước này nội luật hóa Công ước số 87 của ILO*). Chị đã kết luận bằng những lời kêu gọi EU hãy yêu cầu Việt Nam, ngay lập tức phải:
– công bố nghị định để hướng dẫn cụ thể cách thức thành lập “tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở kinh doanh”
– sửa đổi Bộ luật Lao Động 2019 để cho phép:
- người lao động hành nghề tự do được quyền thành lập “tổ chức đại diện người lao động”
- các ” tổ chức đại diện người lao động” được quyền liên kết với nhau
Sau phần trình bày của phía nguyên đơn, đại diện Tổng cục Thương mại của Ủy ban Châu Âu – nơi nhận đơn kiện, đã cho biết hiện đơn kiện đang ở tiến trình duyệt xét sơ bộ, sẽ chấm dứt vào cuối năm nay. Bước kế tiếp là việc thành lập một hội đồng chuyên viên để xem xét từng điểm mà bên nguyên đơn muốn được cứu xét. Sau cùng hội đồng chuyên viên sẽ công bố kết quả.
Nhân dịp này, đại diện cơ quan EEAS cũng thông báo tổng quát về các cuộc đối thoại nhân quyền giữa EU và Việt Nam.
Kết thúc buổi họp, chủ tịch của EU-DAG (cơ quan tham vấn, theo dõi việc thực thi EVFTA, phía EU) cũng đã tường trình rằng những buổi đối thoại giữa EU-DAG và Vietnam-DAG vẫn diễn ra thường xuyên, và ông than phiền rằng những tổ chức xã hội dân sự trong Vietnam-DAG không phải là những tổ chức xã hội dân sự thực sự. Không những vậy, một số người hoạt động trong những tổ chức xã hội dân sự Việt Nam thực sự đã bị bắt giam chỉ vì họ muốn được tham gia vào Vietnam-DAG!
Nguồn: Vietnam Worker Defenders (Hội Bảo Vệ Người Lao Động Việt Nam)
