Ngày 8/10/2026
Nguồn: Văn phòng Luật sư Elden – Thông cáo báo chí
Ông Nguyễn Đức Thuận (52 tuổi) mất tích tại Campuchia ngày 18/9 và sau đó xuất hiện trong tình trạng bị giam giữ tại Việt Nam. Mãi đến tối thứ Tư, 19 ngày sau, chính quyền Na Uy mới được thông báo về nơi ông đang bị giam giữ, nhưng đến nay vẫn chưa có ai được phép gặp ông. Gia đình đã thuê Văn phòng Luật sư Elden của Na Uy, với hai luật sư Maria Hessen Jacobsen và Aleksander Hatlem đại diện pháp lý. Vụ việc hiện đang được trình báo với cảnh sát Na Uy dưới dạng một vụ cưỡng bức mất tích, đồng thời yêu cầu cảnh sát mở cuộc điều tra.
Ông Nguyễn Đức Thuận là công dân Na Uy, là dược sĩ và đã sinh sống tại Na Uy từ năm 1989. Hiện ông sống tại Lørenskog cùng vợ và hai con. Cha ông Thuận từng vượt biển rời Việt Nam để tìm tự do, sau đó ông Thuận sang Na Uy theo diện đoàn tụ gia đình.
Trong nhiều năm qua, ông đã hoạt động nhằm thúc đẩy dân chủ, nhân quyền và tự do tôn giáo tại quê hương mà ông từng phải rời bỏ. Ông là thành viên Việt Tân, một tổ chức ủng hộ dân chủ, hoạt động nhằm thúc đẩy dân chủ và nhân quyền tại Việt Nam. Trong quá trình hoạt động, ông đã liên lạc với nhiều dân biểu Quốc hội Na Uy và Bộ Ngoại giao Na Uy.
Ngày 15/9, ông bay từ Bangkok đến Phnom Penh cùng nhà hoạt động người Úc Trần Hiệp để gặp gỡ các nhà bảo vệ nhân quyền Việt Nam. Tin tức cuối cùng về hai người được ghi nhận vào sáng 18/9, khi họ đang trên đường đến Kaoh Andaet, miền Nam Campuchia. Chuyến bay trở lại Bangkok vào ngày hôm sau đã khởi hành mà không có họ. Theo hãng hàng không, cả hai đều không lên máy bay.
Trong suốt 10 ngày, cả gia đình lẫn chính quyền Na Uy đều không nhận được câu trả lời về nơi ông Thuận đang ở.
Mãi đến ngày 28/9, Bộ Công an Việt Nam mới thông báo ông đã bị bắt cùng hai người khác: Công dân Úc Trần Hiệp (51 tuổi) và Thái Công Trường Sơn (46 tuổi).
Theo Bộ Công an Việt Nam, cả ba bị lực lượng biên phòng tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây, tỉnh Tây Ninh, bắt giữ ngày 18/9 khi đang tìm cách nhập cảnh trái phép vào Việt Nam. Phía Việt Nam còn tuyên bố ông Thuận mang theo hai căn cước công dân Việt Nam giả, ngoài hộ chiếu Na Uy của mình. Ngày hôm sau, cả ba được bàn giao cho công an.
Đến ngày 28/9, thông tin về việc họ bị khởi tố với các tội danh khủng bố và làm giả giấy tờ, đồng thời bị tạm giam, mới được công bố. Chính quyền Việt Nam cũng tuyên bố cả ba đã “thú nhận” là thành viên Việt Tân và có kế hoạch thực hiện các hành động khủng bố, phá hoại. Tuy nhiên, gia đình, chính quyền Na Uy và các luật sư độc lập đều chưa được tiếp xúc với họ. Theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, ông Thuận có thể phải đối mặt với mức án từ 10 đến 15 năm tù.
Gia đình và Việt Tân bác bỏ cách trình bày sự việc này. Cho đến nay, chính quyền Việt Nam chưa đưa ra bất kỳ bằng chứng nào để chứng minh những cáo buộc của mình.
Hai người đã nhập cảnh Campuchia hợp pháp. Lộ trình di chuyển không cho thấy họ có kế hoạch vượt biên sang Việt Nam. Hơn nữa, cửa khẩu Mỹ Quý Tây mà phía Việt Nam đề cập nằm cách Kaoh Andaet, nơi họ đang hướng đến vào buổi sáng hôm đó, hơn 130 km theo đường chim bay.
Ngay trước khi Việt Nam thừa nhận việc bắt giữ, gia đình của hai người đã gửi đơn khiếu nại lên Nhóm Công tác Liên Hiệp Quốc về các vụ mất tích cưỡng bức hoặc không tự nguyện. Tổ chức Human Rights Watch mô tả Việt Tân là một đảng đối lập hoạt động công khai và hợp pháp tại nhiều quốc gia, nhưng bị chính quyền Việt Nam liệt vào danh sách tổ chức khủng bố.
Ông Nguyễn Đức Thiện, em trai ông Thuận, cho biết:
“Anh Thuận và anh Hiệp đã nhập cảnh Campuchia hợp pháp và không vi phạm bất kỳ luật lệ nào tại đó. Trong nhiều năm qua, anh trai tôi đã công khai hoạt động vì nhân quyền và tự do tôn giáo tại Việt Nam, đồng thời minh bạch về những hoạt động này với cả các dân biểu Na Uy lẫn Bộ Ngoại giao.”
Ông Thuận mắc bệnh tiểu đường và phải tiêm insulin hằng ngày, bên cạnh việc sử dụng các loại thuốc điều trị thường xuyên khác. Mãi đến tối thứ Tư, ngày 7/10, tức 19 ngày sau khi ông bị bắt, Đại sứ quán Na Uy mới được thông báo về nơi ông đang bị giam giữ. Đại sứ quán đã được chấp thuận cho phép đến thăm ông, nhưng do nhân viên đang nghỉ phép, cơ quan này không thể thực hiện chuyến thăm trước tuần tới. Đến nay, gia đình vẫn không biết ông có được cung cấp thuốc điều trị hay không, tình trạng sức khỏe hiện tại ra sao. Cả gia đình, chính quyền Na Uy lẫn luật sư đều chưa được phép gặp ông.
Ông Tony Nguyễn Đức Thông, em trai ông Thuận, cho biết:
“Ngay trong tuần anh ấy mất tích, chúng tôi đã trình báo với cảnh sát, Bộ Ngoại giao, các đại sứ quán và Liên Hiệp Quốc. Giờ đây, cuối cùng chúng tôi đã biết anh ấy bị giam ở đâu, nhưng chưa ai trong chúng tôi được nói chuyện với anh ấy, và cũng chưa có người nào từ phía Na Uy được tận mắt gặp anh ấy.”
Luật sư Maria Hessen Jacobsen nhận định:
“Có những lý do chính đáng để lo ngại về điều kiện giam giữ tại Việt Nam, cũng như việc các quyền con người căn bản có được bảo đảm hay không, chẳng hạn quyền được dùng các loại thuốc cần thiết cho sức khoẻ.”
Một mô thức đã từng xảy ra
Đây không phải lần đầu tiên những người bất đồng chính kiến Việt Nam mất tích ở nước ngoài rồi xuất hiện trong tình trạng bị giam giữ tại Việt Nam.
Tháng 7/2017, ông Trịnh Xuân Thanh, cựu lãnh đạo ngành dầu khí từng xin tị nạn tại Đức, bị tình báo Việt Nam bắt cóc tại một công viên ở Berlin. Đức đã trục xuất một nhân viên tình báo Việt Nam và một người đồng phạm bị tòa án Đức kết án. Tháng 1/2019, nhà báo Trương Duy Nhất mất tích tại Bangkok, một ngày sau khi nộp đơn xin tị nạn với Liên Hiệp Quốc. Sau đó, ông xuất hiện trong một nhà tù ở Hà Nội và bị kết án 10 năm tù. Tháng 4/2023, YouTuber Đường Văn Thái mất tích khỏi nơi cư trú tại Thái Lan, nơi ông đã được Liên Hiệp Quốc công nhận là người tị nạn. Ngày hôm sau, công an Việt Nam thông báo ông bị bắt vì “nhập cảnh trái phép.”
Luật sư Maria Hessen Jacobsen thuộc Văn phòng Luật sư Elden nhận định:
“Lời giải thích về việc vượt biên trái phép đã từng được sử dụng trong những vụ việc mà sau đó có bằng chứng cho thấy người liên quan đã bị cưỡng ép đưa đi. Khi điều tương tự nay xảy ra với một công dân Na Uy và một công dân Úc, chính quyền Na Uy không thể mặc nhiên chấp nhận lời giải thích của phía Việt Nam, đặc biệt khi không có bất kỳ bằng chứng nào được đưa ra để chứng minh những cáo buộc đó.”
Trình báo vụ việc theo tội danh cưỡng bức mất tích
Gia đình đã thuê Văn phòng Luật sư Elden hỗ trợ pháp lý. Bước đầu tiên, các luật sư sẽ nộp đơn tố cáo hình sự lên cảnh sát, đề nghị điều tra vụ việc theo tội danh cưỡng bức mất tích, quy định tại Điều 175a Bộ luật Hình sự Na Uy. Đơn tố cáo nhắm đến những cá nhân hành động nhân danh Nhà nước Việt Nam, cũng như những người lãnh đạo đã để sự việc xảy ra. Các luật sư cũng yêu cầu điều tra xem có quan chức Campuchia nào tham gia hoặc tiếp tay cho việc bắt cóc ông Thuận hay không. Họ kỳ vọng cuộc điều tra sẽ được giao cho Kripos, Cơ quan Điều tra Hình sự Quốc gia Na Uy, có trách nhiệm điều tra các tội phạm quốc tế và những vụ án đòi hỏi sự hợp tác với cơ quan cảnh sát nước ngoài.
Điều luật này được thông qua năm 2019 nhằm thực thi Công ước Liên Hiệp Quốc về bảo vệ mọi người khỏi bị cưỡng bức mất tích. Theo đó, hành vi phạm tội bao gồm việc một người, nhân danh nhà nước, tham gia tước đoạt tự do của người khác, đồng thời phủ nhận việc giam giữ hoặc che giấu số phận hay nơi người đó đang bị giam giữ, khiến họ bị đặt ngoài sự bảo vệ của pháp luật.
Luật sư Hessen Jacobsen nhấn mạnh:
“Đây là một trường hợp điển hình của hành vi cưỡng bức mất tích, nằm trong khuôn khổ chính sách đàn áp xuyên quốc gia của Việt Nam. Một công dân Na Uy biến mất tại một quốc gia rồi xuất hiện trong nhà tù của một quốc gia khác. Trong 10 ngày, chính quyền Việt Nam từ chối thừa nhận đang giam giữ ông ấy. Sau đó, họ tiếp tục giữ kín nơi giam giữ thêm chín ngày nữa. Đến nay vẫn chưa ai được phép gặp ông ấy. Chính sự im lặng này là điều mà luật pháp được xây dựng để trừng phạt.”
Pháp luật không yêu cầu người phạm tội phải trực tiếp tham gia vào hành vi bắt cóc. Ngay cả người góp phần che giấu bằng cách phủ nhận việc giam giữ hoặc không cung cấp thông tin về nơi người bị giam đang ở cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Những người lãnh đạo biết cấp dưới thực hiện hành vi cưỡng bức mất tích nhưng làm ngơ, không can thiệp, cũng phải chịu trách nhiệm hình sự độc lập.
Luật sư Aleksander Hatlem nhận định:
“Ngay cả lời giải thích của chính Việt Nam cũng không có lợi cho họ. Nếu chấp nhận cách giải thích đó, thì một công dân Na Uy đã bị giam giữ suốt 10 ngày mà gia đình, chính quyền Na Uy và luật sư đều không hề hay biết. Sau đó, phải mất thêm chín ngày nữa mới có thông tin về nơi ông ấy bị giam. Đây cũng là một hình thức tước đoạt tự do trong đó số phận của người bị giam giữ bị cố tình che giấu.”
Cảnh sát Na Uy có thẩm quyền điều tra
Bộ luật Hình sự Na Uy cũng áp dụng đối với các hành vi phạm tội xảy ra ở nước ngoài, nếu hành vi đó nhắm vào công dân Na Uy và có khung hình phạt tối đa từ sáu năm tù trở lên. Ngoài ra, Na Uy đã tham gia Công ước Liên Hiệp Quốc chống cưỡng bức mất tích và cam kết xem xét các đơn tố cáo liên quan một cách nhanh chóng, khách quan.
Luật sư Hessen Jacobsen khẳng định:
“Đây không phải là vụ việc mà chính quyền Na Uy có thể phủi tay, xem như chuyện riêng giữa Việt Nam và Campuchia. Pháp luật quy định rõ cảnh sát Na Uy có thẩm quyền điều tra, và công ước quốc tế buộc Na Uy phải thực hiện nghĩa vụ đó. Campuchia cũng là thành viên của công ước, vì vậy có nghĩa vụ đặc biệt trong việc hợp tác với cảnh sát Na Uy. Theo công ước, họ phải cung cấp tất cả bằng chứng mà mình có.”
Một cuộc điều tra tại Na Uy có thể mang lại cho gia đình điều mà họ không nhận được từ chính quyền Việt Nam: một cuộc điều tra độc lập nhằm làm sáng tỏ những gì đã xảy ra ngày 18/9 và xác định ai đứng sau vụ việc. Cảnh sát Na Uy có thể thu thập và phân tích các bằng chứng kỹ thuật số từ điện thoại, bao gồm dữ liệu vị trí, tin nhắn, thông tin đặt vé và dữ liệu thanh toán. Họ cũng có thể thẩm vấn nhân chứng tại Na Uy và yêu cầu sự hỗ trợ từ chính quyền Campuchia và Úc. Trong vụ Trịnh Xuân Thanh bị bắt cóc tại Berlin, cảnh sát Đức đã tái dựng diễn biến sự việc thông qua dữ liệu GPS của chiếc xe, camera giám sát và chiếc điện thoại mà ông Thanh đánh rơi tại hiện trường.
Luật sư Aleksander Hatlem thuộc Văn phòng Luật sư Elden cho biết:
“Những dấu vết về những gì xảy ra vào buổi sáng hôm đó vẫn tồn tại trong điện thoại, hệ thống mạng và các hệ thống đặt chỗ mà cảnh sát Na Uy có thể tiếp cận. Cảnh sát càng chậm trễ, càng có nhiều dấu vết biến mất.”
Ông nói tiếp:
“Gia đình có quyền được biết điều gì đã xảy ra với ông ấy. Đó chính là cốt lõi của quyền được bảo vệ khỏi hành vi cưỡng bức mất tích. Một cuộc điều tra tại Na Uy cũng gửi đi thông điệp rõ ràng rằng công dân Na Uy không thể bị bắt giữ tại một nước thứ ba rồi đưa qua biên giới mà không có hậu quả pháp lý và không ai phải chịu trách nhiệm. Tương tự, công dân Na Uy không thể bị giam giữ mà không được bảo đảm các quyền tố tụng căn bản, hoặc không thông báo cho chính quyền Na Uy biết nơi họ đang bị giam giữ.”
Yêu cầu chính quyền Na Uy khẩn trương tiếp cận người bị giam giữ
Song song với việc nộp đơn tố cáo hình sự, gia đình yêu cầu Bộ Ngoại giao Na Uy bảo đảm có người đại diện phía Na Uy được gặp ông Thuận ngay lập tức, thay vì phải đợi đến tuần sau. Gia đình cũng yêu cầu Bộ Ngoại giao gây sức ép buộc Việt Nam bảo đảm ông được chăm sóc y tế cần thiết và được tiếp cận luật sư do chính mình lựa chọn.
Ông Nguyễn Đức Thiện [em trai ông Nguyễn Đức Thuận] chia sẻ:
“Chúng tôi biết ơn sự hỗ trợ mà gia đình đã nhận được từ Bộ Ngoại giao và các đại sứ quán cho đến nay, đồng thời tin tưởng rằng chính quyền Na Uy sẽ tiếp tục gây sức ép cho đến khi vụ việc được giải quyết. Nhưng chúng tôi cần biết ngay rằng anh ấy vẫn khỏe mạnh, đang được chăm sóc y tế cần thiết và có người từ phía Na Uy được tận mắt gặp anh ấy.”
Thủ tướng Úc Anthony Albanese đã đích thân lên tiếng công khai về vụ việc và cho biết chính phủ Úc đang trực tiếp làm việc với gia đình ông Trần Hiệp. Trong khi đó, tại Na Uy, vụ việc cho đến nay chủ yếu do các viên chức Bộ Ngoại giao xử lý và phát ngôn. Gia đình cho rằng Bộ Ngoại giao Na Uy cần yêu cầu Đại sứ Việt Nam tại Na Uy, bà Lê Thị Thu, đưa ra câu trả lời.
Luật sư Hessen Jacobsen nhấn mạnh:
“Bộ Ngoại giao đã làm việc với gia đình một cách nghiêm túc và đúng mực, và chúng tôi biết Đại sứ quán Na Uy tại Hà Nội đang tích cực xử lý vụ việc. Nhưng khi một công dân Na Uy bị bắt cóc và bị giam giữ tại một địa điểm không được tiết lộ suốt 19 ngày, thông điệp phải được đưa ra từ cấp lãnh đạo chính trị cao nhất. Thủ tướng Úc đã thể hiện lập trường rõ ràng. Gia đình mong đợi sự rõ ràng tương tự từ giới lãnh đạo chính trị Na Uy.
Điều họ cần là bằng chứng cho thấy ông ấy vẫn còn sống, chứ không chỉ là lời xác nhận về nơi ông đang bị giam giữ.
Một khi Việt Nam đã đồng ý cho thăm gặp, thì không thể trì hoãn chuyến thăm thêm một tuần chỉ vì nhân viên đại sứ quán đang nghỉ phép.”
Nguồn: Văn phòng Luật Eden – Thông cáo báo chí
