CRINK
China, Russia, Iran và North Korea; nhóm này được biết đến từ việc ghép những chữ đầu của tên mỗi quốc gia: CRINK. [1]
Nhóm này đang thách thức định chế dân chủ toàn cầu, an ninh thế giới, khoáng sản và nhân quyền, cũng như thách thức vai trò lãnh đạo thế giới tự do. [7]
Những quốc gia này có sự hợp tác về kinh tế, thương mại, quân sự và ngoại giao, cùng chống lại ảnh hưởng của phương Tây.
Thuật ngữ CRINK được các nhà phân tích phương Tây dùng để mô tả sự hợp tác và liên kết địa chính trị ngày càng gia tăng giữa 4 quốc gia này. Đây không phải là một hiệp ước chính thức hay một liên minh quân sự như NATO, mà là một mạng lưới hợp tác thực tiễn và tương trợ lẫn nhau. [1][2]
Sự liên kết ngày càng sâu hơn sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022 và phương Tây áp đặt các biện pháp chế tài đối với Nga. Không nên lầm lẫn CRINK với “Axis of Evil” (Trục Ma quỷ) mà Tổng thống George W. Bush sử dụng năm 2002 để chỉ Iran, Iraq và North Korea.
CRINK được sử dụng rộng rãi từ khoảng năm 2023, khi các nhà phân tích phương Tây bắt đầu nói đến một sự liên kết rộng hơn giữa bốn quốc gia, trong bối cảnh một cuộc Chiến tranh Lạnh mới được đặt ra như một khả năng. Nhóm này thường được xem là một thách thức đối với NATO và trật tự do phương Tây dẫn dắt; tuy nhiên, cũng có những nhà phân tích nghi ngờ về mức độ kết dính thực sự của nhóm. [2][4]
Tại Halifax International Security Forum ngày 17/11/2023, Chủ tịch Peter Van Praagh và HFX đã đưa thuật ngữ CRINK vào chương trình của diễn đàn. Một phiên thảo luận có tên “Victory in Ukraine = Message to the CRINKs (China/Russia/Iran/North Korea)”, và một phiên khác có tên “Never Mind the BRICS, Here’s the CRINKs”. [3]
Cái tên này sau đó được sử dụng rộng rãi trong các phân tích ở phương Tây khi đề cập đến sự hợp tác giữa Trung Quốc, Nga, Iran và Bắc Triều Tiên, từ cuộc chiến Nga–Ukraine đến những căng thẳng ở Trung Đông và Đông Bắc Á.
Có học giả khác, Gerard McDermott, dùng cụm chữ “Khối Tân Độc tài” năm 2022. Bên cạnh 4 quốc gia CRINK, ông thêm vào Venezuela, Belarus và Myanmar mà ông đặt trên nền tảng hợp tác và trao đổi từ năm 2020.
Richard Fontaine và Andrea Kendall-Taylor đặt tên là “Axis of Upheaval” – “Trục Nổi dậy”. [4]
Bernadetta Besti cho rằng nên gọi đó là “Chiến lược Hội tụ” hơn là một trục.
CRINK trong lịch sử
Liên Xô từng đại diện cho siêu cường thứ hai của thế giới, cung cấp cố vấn và hỗ trợ cho các phong trào chống phương Tây, đồng thời có quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc và Bắc Hàn. Sau khi khối Cộng sản Đông Âu tan vỡ, Trung Quốc và Bắc Hàn vẫn duy trì hệ thống riêng của mình. Nhưng từ khi Nga xâm lược Ukraine và phương Tây áp đặt các biện pháp chế tài kinh tế, sự liên kết giữa các nước này càng gia tăng.
Năm 2021, Clifford May diễn tả Nga và Trung Quốc như những “Tân Đế quốc”; họ muốn thiết lập lại quyền lực đã mất mà hiện nay Hoa Kỳ là một trong những trở ngại lớn nhất. Từ đó, họ tìm cách lôi kéo thêm đối tác.
Orlando Figes cho Nga là một dạng “Tân Đế quốc” ở Ukraine: “Chúng ta thấy có một loại tân đế quốc mới, phát triển vùng Eurasia; thống nhất những quốc gia với nhau và thù địch phương Tây.” Ông cũng cho rằng tư tưởng dân túy, bảo thủ và tôn giáo là một phần nền tảng của các chế độ độc tài tại Nga, Trung Quốc và Iran.
CRINK không phải là một tập hợp chính trị chính thức hay liên minh quân sự. Một cách tổng quát hơn là họ gắn kết lại với nhau vì cùng chia sẻ một số quan điểm, chống lại sự lãnh đạo của phương Tây và Hoa Kỳ. Những quốc gia này gia tăng hợp tác kinh tế, quân sự và phối hợp ngoại giao, thông tin, an ninh, đồng thời tìm cách tháo gỡ những khó khăn do các biện pháp chế tài của phương Tây gây ra. [1][2]
CRINK không chính thức là đồng minh, nhưng được liên kết bởi lợi ích chung và bởi quan niệm “kẻ thù của kẻ thù ta là bạn ta”. Họ cố gắng tạo ra một thế giới “đa cực”, nhằm giảm sự thống trị của phương Tây, chống lại những gì họ xem là sự can thiệp từ bên ngoài và làm giảm ảnh hưởng của Mỹ đối với công việc nội trị của họ.
CRINK phát triển càng nhanh, càng làm giảm hiệu quả của phương Tây trong việc chế tài và kiểm soát xuất khẩu đối với Nga. Nó cũng làm gia tăng những thách thức đối với ưu thế quân sự của Mỹ ở những vùng trọng yếu trên thế giới. Đồng thời, sự hợp tác của CRINK đặt ra những thách thức đối với một số nguyên tắc của trật tự quốc tế và góp phần vào sự bất ổn toàn cầu. [1][2][4]
A. Trong khối
1. Tổng quát về CRINK
Dân số: khoảng 1,7 tỷ người.
GDP: khoảng 21,3 ngàn tỷ Mỹ kim.
Ngân sách quốc phòng: khoảng 472 tỷ Mỹ kim.
Vũ khí nguyên tử: khoảng 4.959 đầu đạn hạt nhân, theo cách tính được sử dụng trong nguồn tham khảo.
2. Trao đổi song phương
Trung Quốc – Nga: khoảng 254 tỷ Mỹ kim.
Trung Quốc – Iran: khoảng 42 tỷ Mỹ kim.
Trung Quốc – North Korea: khoảng 2 tỷ Mỹ kim.
Nga – Iran: khoảng 2 tỷ Mỹ kim.
Nga – North Korea: khoảng 80 triệu Mỹ kim.
Tuy nhiên, các con số thương mại giữa Iran, North Korea và các đối tác CRINK cần được xem xét thận trọng, vì hai nước này không công bố đầy đủ dữ liệu thương mại; từ sau năm 2022, hoạt động thương mại không chính thức và thương mại qua trung gian cũng gia tăng. [1]
3. Hợp tác quân sự
Trước kia, Nga chuyển vũ khí sang Iran, Trung Quốc và Bắc Hàn. Nay thì Iran chuyển drone và các loại vũ khí khác sang Nga; Bắc Hàn chuyển đạn dược, hỏa tiễn và từ cuối năm 2024 bắt đầu đưa quân sang Nga để hỗ trợ cuộc chiến tại Ukraine. Trung Quốc xuất khẩu nhiều sản phẩm lưỡng dụng cho Nga. [2]
Kể từ năm 2022, có 37 cuộc tập trận có sự tham gia của ít nhất hai nước CRINK, trung bình gần 10 cuộc mỗi năm. Trong giai đoạn 2003–2021, trung bình chỉ hơn 3 cuộc tập trận mỗi năm. [5]
4. Phân phối quyền lực không đồng đều
Trung Quốc chiếm khoảng 85% dân số của cả nhóm và khoảng 88% GDP, theo cách tính được sử dụng trong các dữ liệu về CRINK.
GDP của Trung Quốc lớn gần 9 lần Nga, 43 lần Iran và khoảng 1.100 lần North Korea.
Về ngân sách quốc phòng, Trung Quốc và Nga chiếm phần lớn tổng ngân sách quốc phòng của CRINK.
Về đầu đạn nguyên tử, Nga chiếm phần lớn, tiếp theo là Trung Quốc và North Korea. Iran không có vũ khí hạt nhân.
Trung Quốc nhập dầu Iran ngày càng nhiều, nhưng đồng thời vẫn đa dạng hóa nguồn cung và mua dầu Nga khi có lợi về kinh tế. [1][5]
5. Bỏ phiếu tại Liên Hiệp Quốc
Trước khi Nga xâm lược Ukraine, các nước CRINK đã có mức độ đồng thuận nhất định trong các cuộc bỏ phiếu tại Liên Hợp Quốc. Sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, các nước CRINK có xu hướng phối hợp ngoại giao chặt chẽ hơn và bỏ phiếu cùng nhau trong nhiều vấn đề tại Liên Hợp Quốc. [5]
Tuy nhiên, các dữ kiện cũng cho thấy CRINK không thuần nhất trong chính sách chung. Họ khác nhau về khả năng và ý muốn dấn thân vào từng trường hợp hợp tác.
B. Khu vực
Kramer cho rằng Hoa Kỳ và đồng minh nên đáp trả chính xác từng khu vực Âu Châu, Á Châu và Trung Đông hơn là đối phó với từng quốc gia một. Và hỗ trợ Ukraine là điều sống còn, nên tăng cường vũ khí cho Ukraine.
Quyền lợi CRINK trải rộng và đan chen với nhau trên toàn cầu. Chúng ta không nên chỉ nhìn từng quốc gia một mà phải nhìn CRINK như một thách thức toàn cầu.
1. Ukraine
Cuối năm 2024, Bắc Hàn bắt đầu đưa quân sang Nga để hỗ trợ cuộc chiến tại Ukraine.
Ước tính khoảng 14.000–15.000 quân, cùng hàng nghìn lao động, đã được đưa sang trong cuối năm 2024 và đầu năm 2025. Bắc Hàn cũng cung cấp đạn dược và hỏa tiễn cho Nga. [2][5]
Nga đã sử dụng hỏa tiễn của Bắc Hàn trong các cuộc tấn công vào Ukraine. Nga cũng sử dụng drone có nguồn gốc từ Iran để tấn công các mục tiêu tại Ukraine, trong đó có những cuộc tấn công gây thương vong cho thường dân. [4]
Trung Quốc đã giúp Nga duy trì nền kinh tế và năng lực sản xuất trong thời gian chiến tranh. Trung Quốc xuất khẩu nhiều mặt hàng lưỡng dụng, máy móc, linh kiện điện tử và các sản phẩm khác có thể được sử dụng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự. [1][2]
2. Trung Đông
Nga đã tăng cường hợp tác với Iran về quân sự và trao đổi thông tin tình báo, trong đó có những thông tin về địa điểm và hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, kể cả thông tin từ vệ tinh tình báo. [2][4]
Nga cũng bị cáo buộc hỗ trợ Houthi về thông tin mục tiêu, giúp lực lượng này có thêm khả năng nhắm vào các tàu thương mại và mục tiêu phương Tây trên Biển Đỏ.
Trung Quốc giúp Iran về kỹ thuật, linh kiện và một số công nghệ liên quan đến sản xuất hỏa tiễn, drone và các loại vũ khí. [2][4]
3. Phi Châu
Phi Châu là vùng đất mới mà CRINK nhắm tới để tìm ảnh hưởng, nguyên liệu, ngoại giao và tìm cách giảm ảnh hưởng của phương Tây.
Nga trực tiếp hiện diện ở Phi Châu, thay nhóm lính đánh thuê Wagner bằng Africa Corps, lực lượng chịu sự kiểm soát trực tiếp hơn của Điện Kremlin. Nga cũng ngày càng tuyển dụng người châu Phi sang Nga, trong đó có những người sau đó được đưa vào chiến trường Ukraine.
Ảnh hưởng của Trung Quốc trên lục địa này đã vượt qua khỏi lĩnh vực kinh tế và hạ tầng cơ sở. Trung Quốc cũng sử dụng các chương trình văn hóa và giáo dục để tăng cường ảnh hưởng.
Iran nhắm đến ngoại giao với Nam Phi và các quốc gia châu Phi khác để giảm sự cô lập.
Bắc Hàn duy trì một số hoạt động huấn luyện, xây dựng và hợp tác quân sự với các chính quyền châu Phi.
4. Tây bán cầu
Trung Quốc là quốc gia có ảnh hưởng kinh tế lớn nhất ở Tây Bán Cầu, đặc biệt tại Nam Mỹ. Trung Quốc xây dựng và đầu tư vào cảng Chancay rất lớn ở Peru và tham gia khai thác lithium ở Argentina.
Nga từ lâu đã có quan hệ an ninh và chính trị với Cuba, Nicaragua và Venezuela, trong đó có hợp tác quân sự và tập trận chung.
Iran có quan hệ với Venezuela và đã hợp tác về năng lượng, công nghệ drone và quân sự với chính quyền Maduro.
C. CRINK với toàn cầu
Trong nhóm CRINK, Trung Quốc là nước mạnh nhất về kinh tế và ngoại giao.
Giữa Bắc Kinh và Tehran đã ký một thỏa thuận hợp tác toàn diện 25 năm vào năm 2021. Iran cung cấp dầu cho Trung Quốc; ngược lại Trung Quốc đầu tư vào Iran trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông, sản xuất và xây dựng. Sáng kiến “Một Vành đai, Một Con đường” cũng có các dự án tại Iran. [1]
Trung Quốc không có hiệp ước thương mại chính thức với Nga; nhưng vào tháng 2/2022, Putin và Tập đã tuyên bố quan hệ “tình hữu nghị không giới hạn” giữa hai nước. [1]
Trung Quốc và Bắc Hàn: Trung Quốc là đối tác kinh tế chính của Bắc Hàn. Năm 2017, Trung Quốc cùng Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc áp đặt các biện pháp chế tài đối với Bắc Hàn vì chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn chiếm khoảng 98% thương mại chính thức của Bắc Hàn. Hai nước duy trì các tuyến vận chuyển đường sắt và đường bộ. [1]
Nga và Bắc Hàn: Nga đã xóa khoảng 90% khoản nợ từ thời Liên Xô của Bắc Hàn và dành phần còn lại cho các dự án đầu tư. Nga và Bắc Hàn ký Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2024, trong đó có điều khoản phòng thủ tương hỗ. Nga hỗ trợ Bắc Hàn về lương thực và tài chính; ngược lại Bắc Hàn cung cấp đạn dược, hỏa tiễn và nhân lực cho Nga. [1][2]
Bắc Hàn và Iran, năm 2012 ký thỏa thuận hợp tác khoa học và kỹ thuật. Từ năm 2019 đến 2024, Bắc Hàn đã gửi các phái đoàn kinh tế và thương mại cao cấp đến Tehran. [1]
The Shanghai Cooperation Organization (SCO) được thành lập năm 2001 bởi Trung Quốc, Nga và một số quốc gia Trung Á khác. Năm 2023, Iran trở thành thành viên chính thức. BRICS là một nhóm hợp tác kinh tế–chính trị, với tham vọng gia tăng tiếng nói của các nền kinh tế mới nổi trong quản trị và tài chính toàn cầu. Iran tham gia BRICS từ năm 2024. [1]
Bắc Hàn vẫn là một quốc gia bị cô lập sâu rộng và có mức độ tham gia hạn chế trong nhiều tổ chức quốc tế.
Năm 2023, tổng cộng thương mại giữa bốn quốc gia CRINK vượt 255 tỷ Mỹ kim, tăng 16,6% so với năm 2022 và tăng 49,1% so với năm 2021. [1][5]
Kể từ năm 2022, Trung Quốc là quốc gia chính yếu hỗ trợ Nga về kinh tế và gián tiếp về quân sự thông qua việc cung cấp các sản phẩm lưỡng dụng cần thiết cho công nghiệp quốc phòng Nga. [1][2]
Cũng trong thời gian đó, khi Nga xâm lược Ukraine, Nga xuất khẩu năng lượng sang Trung Quốc; còn Trung Quốc xuất khẩu máy móc, vật liệu giao thông, hóa chất, vải vóc, linh kiện điện tử và nhiều mặt hàng khác sang Nga.
Năm 2023, thương mại hai bên đạt 240,11 tỷ Mỹ kim. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Nga tăng mạnh, trong khi hàng hóa Trung Quốc ngày càng giữ vai trò lớn trong nhập khẩu của Nga. [1]
Nga tăng từ vị trí thứ 13 lên thứ 7 trong danh sách các đối tác thương mại quan trọng của Trung Quốc. Quan hệ thương mại không cân bằng: Nga lệ thuộc vào Trung Quốc nhiều hơn là Trung Quốc lệ thuộc vào Nga.
Năm 2023, Nga xuất khẩu khoảng 129 tỷ Mỹ kim hàng hóa sang Trung Quốc và nhập khoảng 110 tỷ Mỹ kim từ Trung Quốc. Tuy nhiên, sự bất cân bằng nằm ở mức độ phụ thuộc của hai bên: 32,7% tổng xuất khẩu của Nga đi sang Trung Quốc, trong khi 52,8% tổng nhập khẩu của Nga đến từ Trung Quốc. Ngược lại, Nga chỉ chiếm 6,1% tổng nhập khẩu và 3,2% tổng xuất khẩu của Trung Quốc. Điều này cho thấy Nga lệ thuộc vào thị trường Trung Quốc và hàng hóa Trung Quốc nhiều hơn chiều ngược lại. [1]
Tuy nhiên, trong nửa đầu năm 2025, thương mại Trung–Nga giảm khoảng 9,1%. Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân có thể là thị trường Nga đã bão hòa sau khi thay thế một phần hàng hóa phương Tây bằng hàng Trung Quốc, kinh tế Nga đình trệ và các công ty Trung Quốc thận trọng hơn trước nguy cơ bị chế tài thứ cấp của phương Tây. [1]
Về dầu mỏ, Trung Quốc ngày càng trở thành thị trường quan trọng của cả Nga và Iran.
Dầu Iran xuất sang Trung Quốc tăng từ trung bình khoảng 339.400 thùng/ngày năm 2020 lên 1,70 triệu thùng/ngày trong nửa đầu năm 2025, tăng gần 400%. [1]
Trung Quốc thường mua dầu Nga khi có điều kiện kinh tế thuận lợi, đồng thời tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung. Trong nửa đầu năm 2025, Saudi Arabia chiếm khoảng 13,1% nguồn cung dầu thô của Trung Quốc, Iran 12,3% và Nga 10,3%. Ấn Độ trong giai đoạn này đã trở thành nước nhập khẩu dầu Nga lớn nhất. [1]
Một điểm đặc biệt là các hoạt động trên không gian mạng cũng trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh giữa CRINK và phương Tây. Trung Quốc, Nga, Iran và Bắc Hàn đều bị cáo buộc hoặc xác định có các nhóm hoạt động mạng được nhà nước hậu thuẫn, tham gia vào gián điệp mạng, phá hoại, đánh cắp dữ liệu, tống tiền và các hoạt động mạng khác.
D. Tổng kết
Theo Andrea Kendall-Taylor, chuyên gia phân tích về chính sách đối ngoại, sự ảnh hưởng của CRINK đang góp phần thúc đẩy hệ thống quốc tế chuyển sang một đặc tính với hai nhóm trật tự ngày càng đối kháng về giá trị và quyền lợi khu vực. Một sự thay đổi như vậy có thể mang lại sự bất ổn toàn cầu và mở đầu những xung đột mới. [4][6]
Bà đưa ra vài trường hợp cho thấy sự gia tăng xung đột toàn cầu có thể liên quan đến sự hợp tác hoặc cạnh tranh giữa các nhóm quyền lực. Như Azerbaijan làm sống lại xung đột và hội nhập Nagorno-Karabakh. Sự đe dọa từ Venezuela. Gia tăng căng thẳng giữa Kosovo–Serbia, và một số cuộc đảo chính ở Phi Châu.
Bà tiên đoán rằng một trong những nguy cơ trong tương lai là Nga có thể tìm cách gây sức ép hoặc xâm lược một nước châu Âu trong khi Hoa Kỳ bận rộn ở châu Á để đối phó với Trung Quốc, từ đó tạo ra nguy cơ một cuộc xung đột rộng lớn hơn. [4]
Nhà ngoại giao và sử gia Mỹ Philip Zelikow cho rằng trục mới này mà Hoa Kỳ phải đối mặt có thể được xem như lần thứ ba trong lịch sử cận đại xuất hiện một nhóm đối thủ quyền lực trong một thế giới thay đổi nhanh chóng và quân sự hóa.
Trước kia chẳng hạn, kể cả Phát xít Ý, Nazi Đức và đế quốc Nhật từ 1937–1941. Rồi đến Chiến tranh Lạnh chống Liên Xô và Trung Quốc. Ông cho rằng trục mới nổi lên chia sẻ một số đặc tính của các nhà lãnh đạo độc tài trong lịch sử như Hitler, Mussolini, Stalin và Mao.
Ông cho rằng sự cô lập được chia sẻ bởi các nhà lãnh đạo độc tài có thể dẫn đến những quyết định mà người quan sát bên ngoài cho là vô lý. Với kỹ thuật tuyên truyền độc tài và kiểm duyệt những bất đồng quan điểm, họ có thể mô tả trật tự thế giới khác là mối đe dọa và cho rằng cần phải xung đột, hy sinh để bảo vệ chế độ.
Mặc dù gia tăng hợp tác, nhưng trong quá khứ lịch sử, Liên Xô từng tấn công Iran năm 1941. Trung Quốc từng lo sợ Bắc Hàn xâm lấn. Trung Quốc và Liên Xô từng tranh chấp biên giới, chỉ chấm dứt về cơ bản vào những năm 2000. Nga và Trung Quốc cũng có những lợi ích cạnh tranh tại Trung Á. Nga và Iran cũng là những đối thủ cạnh tranh trên thị trường năng lượng.
Xa hơn nữa, trục CRINK chưa hình thành một quan niệm tích cực và thống nhất về trật tự thế giới, mà phần lớn chỉ là sự liên lập về kinh tế và an ninh để đối phó với phương Tây tùy theo mức độ. [1][2]
Kelly Grieco, nghiên cứu viên tại Stimson Center, cho biết “trục nổi dậy” thật ra có thể là sự tưởng tượng của Washington nhiều hơn là thực tế. Bốn quốc gia này có cùng chung một số đối thủ, nhưng chỉ chia sẻ với nhau một phần lợi ích kinh tế, và sự kết dính chính trị vẫn còn rất yếu.
Andrei Lankov cho rằng tranh luận về sự đoàn kết của các chế độ độc tài đôi khi còn mang tính ảo tưởng hơn sự đoàn kết của các nền dân chủ. Chẳng hạn, Bắc Hàn từng không đưa ra phản ứng đồng bộ với Iran trong một số khủng hoảng, cho thấy ngay cả giữa các nước CRINK, lợi ích quốc gia vẫn có thể quan trọng hơn sự đoàn kết ý thức hệ.
NATO kêu gọi các quốc gia ở những khu vực bất ổn như Đông Nam Á và Đông Bắc Á gia tăng ngân sách quốc phòng và hoạt động ngoại giao. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của dân túy ở Hoa Kỳ và EU đã làm xói mòn sự thống nhất của liên minh phương Tây.
Andrea Kendall-Taylor cho rằng đánh bại Nga trong cuộc chiến ở Ukraine là yếu tố quyết định để hạn chế sự phát triển của CRINK. Hoa Kỳ không nên chuyển trọng tâm khỏi Nga khi chiến tranh Ukraine vẫn tiếp diễn. Và EU phải phát triển quân đội mạnh hơn, tăng cường năng lực ngoại giao để Hoa Kỳ có thể tập trung vào những vấn đề toàn cầu khác, thay vì phải phân tán nguồn lực trên quá nhiều mặt trận. [4][6]
Mark Montgomery, cựu đô đốc hải quân Mỹ, cho rằng nguy hiểm lớn nhất là CRINK có thể tạo ra nhiều mặt trận cùng lúc. Bốn nước này là một thách thức tổng hợp, có khả năng gây sức ép ở nhiều khu vực trong cùng một lúc.
Tướng Roly Walker ủng hộ quan điểm này. Ông cho rằng Anh Quốc phải tăng mạnh khả năng chiến đấu của quân đội trong vài năm tới để đối phó với những mối đe dọa hội tụ từ Nga, Trung Quốc, Iran và Bắc Hàn. Ông đặt mục tiêu tăng gấp đôi “lethality” – khả năng chiến đấu – của Lục quân Anh vào năm 2027 và tăng gấp ba vào năm 2030 [8]
Hoàng Đình Tạo
—
Tài liệu tham khảo:
[1] Center for Strategic and International Studies (CSIS), CRINK Economic Ties: Uneven Patterns of Collaboration, September 4, 2025.
[2] Center for Strategic and International Studies (CSIS), CRINK Security Ties: Growing Cooperation, Anchored by China and Russia, September 30, 2025.
[3] Halifax International Security Forum (HFX), 2023 Halifax International Security Forum, November 17–19, 2023.
[4] Andrea Kendall-Taylor & Richard Fontaine, The Axis of Upheaval: How America’s Adversaries Are Uniting to Overturn the Global Order, Foreign Affairs/CNAS, April 23, 2024.
[5] CSIS, CRINK in 10 Charts, November 24, 2025.
[6] Andrea Kendall-Taylor & Nicholas Lokker, The Axis of Upheaval: Gauging the Growing Military Cooperation Among Russia, China, Iran, and North Korea, CNAS, July 28, 2025.
[7] George W. Bush Institute, Malign Alignment: How China, Russia, Iran, and North Korea (CRINK) Threaten the U.S. and Our Allies, 2026.
[8] UK Ministry of Defence / UK Parliament evidence concerning General Sir Roly Walker’s objective to double British Army lethality by 2027 and treble it by 2030.
Nguồn: Tạp chí Thế Kỷ Mới
