Nguyễn Công Bằng
Gần đây, ngày 3/10, Triều Tiên đã đạt được bước tiến mới trong phát triển vũ khí có khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không của Mỹ. Dưới sự giám sát trực tiếp của nhà lãnh đạo Kim Jong-un, Triều Tiên đã phóng một tên lửa đạn đạo tầm trung mang phương tiện lướt siêu vượt âm (Hypersonic Glide Vehicle – HGV), qua đó phô diễn khả năng vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ và các đồng minh tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Tên lửa này được phóng từ Wonsan (Triều Tiên), bay khoảng 1.000 km trước khi đánh trúng mục tiêu trên biển Nhật Bản. Đáng chú ý, tên lửa di chuyển theo quỹ đạo uốn lượn khác thường, khiến Nhật Bản và Hàn Quốc không thể theo dõi toàn bộ hành trình. Ban đầu, Seoul ước tính tên lửa chỉ bay được khoảng 700 km.
Đe dọa tới Mỹ
Sự kiện này đặt ra một số vấn đề đáng chú ý về công nghệ quân sự và năng lực phòng thủ của Mỹ, cũng như cán cân chiến lược tại khu vực Đông Á.
Giới quân sự Trung Quốc cho rằng tên lửa được phóng từ khu vực Wonsan có những đặc điểm tương đồng với phiên bản nâng cấp của Hwasong-16B, được trang bị HGV và động cơ nhiên liệu rắn. Vụ thử được xem là dấu hiệu cho thấy Triều Tiên tiếp tục cải thiện năng lực phát triển vũ khí siêu vượt âm, với 2 điểm đáng chú ý: Một là thách thức năng lực phòng thủ tên lửa của Mỹ; hai là bộc lộ những hạn chế trong năng lực theo dõi và cảnh báo sớm của Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực.
Vũ khí mới của Triều Tiên có thể tác động đến hiệu quả triển khai sức mạnh quân sự của Washington tại Thái Bình Dương trên 2 phương diện:
Một là, làm suy giảm hiệu quả chiến lược răn đe tích hợp của Mỹ. Theo đánh giá của các cơ quan quốc phòng Trung Quốc, vũ khí mới nói trên có thể gây khó khăn cho mạng lưới phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Thái Bình Dương, ví dụ như các hệ thống THAAD, Patriot và các tàu chiến được trang bị hệ thống tác chiến Aegis.
Hai là, làm tăng nguy cơ đối với các căn cứ quân sự tiền phương của Mỹ và đồng minh tại khu vực gần Bình Nhưỡng. Bước tiến này giúp Triều Tiên nâng cao khả năng tấn công chính xác nhằm vào các mục tiêu quan trọng và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Nhật Bản, Okinawa, thậm chí cả Guam. Điều này khiến Washington gặp khó khăn hơn trong việc nhanh chóng triển khai lực lượng quân sự khi khủng hoảng khu vực xảy ra. Trung Quốc cũng có thể tính đến yếu tố này khi xây dựng các kịch bản liên quan đến Đài Loan.
Trung Quốc không công khai ủng hộ việc Triều Tiên tiếp tục đẩy mạnh phát triển tên lửa và vũ khí hạt nhân bởi điều này có thể dẫn đến các biện pháp trừng phạt mới hoặc thúc đẩy Mỹ tăng cường hiện diện quân sự. Tuy nhiên, từ góc độ chiến lược, Bắc Kinh có thể xem những tiến bộ về quân sự của Triều Tiên là một lợi thế địa chính trị, có khả năng gây áp lực gián tiếp đối với Washington bởi Mỹ sẽ phải phân bổ nguồn lực để ứng phó đồng thời với nhiều “điểm nóng,” từ Eo biển Đài Loan, Biển Đông đến Bán đảo Triều Tiên.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng lo ngại những bước tiến tên lửa của Triều Tiên có thể đẩy nhanh cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực. Nhật Bản và Hàn Quốc có thể tận dụng mối đe dọa từ Bình Nhưỡng để yêu cầu Mỹ triển khai thêm vũ khí chiến lược, hoặc đẩy mạnh phát triển năng lực tên lửa và tấn công độc lập. Đây là kịch bản Bắc Kinh kiên quyết phản đối.
Hoạt động mang lại lợi ích chiến lược
Hiện giờ, các cơ quan tình báo, quân sự, quốc phòng và an ninh Trung Quốc đang phân tích những bước tiến quân sự của Triều Tiên trong khuôn khổ cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung, đặc biệt là liên quan đến vấn đề Đài Loan. Những tiến bộ quân sự của Bình Nhưỡng có thể mang lại lợi thế gián tiếp cho Trung Quốc trong trường hợp xảy ra xung đột tại Eo biển Đài Loan, thể hiện ở 3 phương diện:
Thứ nhất, Mỹ sẽ buộc phải phân tán nguồn lực quân sự. Nếu xung đột nổ ra tại Eo biển Đài Loan, khả năng Triều Tiên tấn công các căn cứ của Mỹ và gây sức ép đối với hệ thống phòng thủ của Washington sẽ buộc Mỹ phải cân nhắc kỹ lưỡng các quyết định. Thay vì tập trung phần lớn nguồn lực hải quân, không quân và phòng thủ tên lửa để bảo vệ Đài Loan, Washington có thể phải duy trì lực lượng đáng kể tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Guam để đề phòng các hành động quân sự bất ngờ từ Bình Nhưỡng. Các hệ thống phòng thủ như THAAD và Patriot, cùng những phi đội máy bay đóng tại khu vực, có thể tiếp tục được giữ lại để đối phó với mối đe dọa từ Triều Tiên. Điều này sẽ làm gia tăng áp lực đối với khả năng điều phối lực lượng của Mỹ trong một cuộc khủng hoảng đa hướng.
Thứ hai, Trung Quốc sẽ giảm bớt áp lực an ninh ở phía Bắc. Từ lâu, lực lượng hạt nhân và quân đội thông thường của Triều Tiên đã được xem như một “vùng đệm” chiến lược của Trung Quốc. Việc Bình Nhưỡng sở hữu năng lực răn đe ngày càng đáng gờm sẽ buộc Mỹ và các đồng minh phải thận trọng hơn khi mở một mặt trận quân sự ở phía Bắc nhằm vào Trung Quốc. Nhờ đó, Bắc Kinh có thể giảm bớt áp lực an ninh ở hướng này và tập trung nhiều nguồn lực hơn cho vấn đề Đài Loan ở phía Nam.
Thứ ba, Mỹ sẽ phải phân bổ thêm nguồn lực cho hoạt động tình báo. Các vụ thử tên lửa liên tiếp của Triều Tiên đòi hỏi các cơ quan tình báo Mỹ – chẳng hạn như Cơ quan Tình báo Quốc phòng (DIA) và Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) – phải huy động nguồn lực khổng lồ để giám sát và theo dõi mọi động thái của Bình Nhưỡng. Áp lực này có thể tạo thêm khoảng trống cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) chuẩn bị lực lượng và triển khai các hoạt động quân sự quanh Đài Loan mà không phải chịu sự giám sát tập trung như khi Mỹ dồn toàn bộ sự chú ý vào Trung Quốc.
Từ những phân tích quân sự và chiến lược nói trên, có thể thấy việc Triều Tiên phát triển các hệ thống quân sự và phòng thủ tiên tiến có khả năng vô hiệu hóa hệ thống phòng thủ tên lửa và phòng không của Mỹ có ý nghĩa quan trọng đối với Trung Quốc. Những tiến bộ này cũng có thể ảnh hưởng đến cục diện cạnh tranh chiến lược giữa Trung Quốc và Mỹ, đặc biệt liên quan đến vấn đề Đài Loan.
Về phần mình, Triều Tiên đang nỗ lực tận dụng những lợi ích chung với Nga và Trung Quốc để thiết lập một mối quan hệ tương tự liên minh “Five Eyes” (Ngũ Nhãn) – mạng lưới chia sẻ thông tin tình báo bao gồm Mỹ, Anh, Australia, Canada và New Zealand. Các chuyên gia an ninh mạng của Trung Quốc, Nga và Triều Tiên có thể hợp tác phát triển các phần mềm tinh vi nhằm đối phó với hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ, qua đó gây sức ép đối với Washington tại khu vực Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Đây cũng là những khu vực có ý nghĩa chiến lược quan trọng đối với Trung Quốc, Nga và Triều Tiên, nhất là trong bối cảnh quan hệ giữa các nước này với những đồng minh của Mỹ như Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục tồn tại nhiều bất đồng và căng thẳng.
Nguyễn Công Bằng
