eo biển Đài Loan

Trực thăng UH-60M Black Hawk của quân đội Đài Loan bay theo đội hình trong cuộc tập trận phối hợp không-đối-đất hôm 5/8 – ngày đầu tiên của cuộc tập trận thường niên Hán Quang tại Cao Hùng. Ảnh: Cheng-Chia Huang/ AFP via Getty Images

Đài Loan tập trận thường niên để chuẩn bị đối phó nguy cơ bị Trung Quốc tấn công

Các tàu hải quân và một tàu ngầm được triển khai ở miền nam hòn đảo. Các xe tăng chiến đấu và các loại xe bọc thép khác thực hiện những cuộc diễn tập từ sáng sớm trên đường phố ở Đài Trung. Các tàu tuần tra của lực lượng tuần duyên cũng được triển khai, hộ tống các chuyến hàng tiếp tế, trong tình huống giả định bị Trung Quốc phong tỏa vùng biển phía đông hòn đảo.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu tại cuộc họp báo khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh G7 ở Evian-les-Bains, Pháp, vào thứ Tư, ngày 17 tháng 6 năm 2026. Ảnh: Vadim Ghirda - AP

G7 phản đối thay đổi hiện trạng bằng vũ lực tại eo biển Đài Loan, Biển Đông

Nhóm G7, bao gồm bảy cường quốc công nghiệp Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Ý và Canada, sau ba ngày họp tại Pháp, ra “tuyên bố chung về các vấn đề địa chính trị,” hôm 17/06/2026, phản đối bất kỳ thay đổi hiện trạng nào “bằng vũ lực” tại các vùng biển nhiều tranh chấp ở Châu Á – Thái Bình Dương, bao gồm eo biển Đài Loan, Biển Đông và Biển Hoa Đông.

Eo biển Hormuz (trái) và eo biển Đài Loan. Ảnh: The Seattle Times, The Diplomat

Từ Hormuz nghĩ về eo biển Đài Loan

Chiến dịch quân sự của liên quân Mỹ-Israel đã vấp phải một trở ngại quan trọng: Eo biển Hormuz! Ngay trước khi ném những quả bom đầu tiên xuống Iran, các chỉ huy quân sự Mỹ đã lo ngại việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz trong một đòn phòng vệ bất đối xứng. Một chiến thuật như vậy đang được Trung Quốc cân nhắc nếu Mỹ can dự vào cuộc xâm lược Đài Loan mà Chủ Tịch Tập Cận Bình có thể khơi mào trước năm 2027.

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức (Lai Ching-te) (giữa) thăm một căn cứ quân sự ở Đào Viên, Đài Loan. Ảnh: EFE/ EPA/ Ritchie B. Tongo

Giữ hay bỏ – Câu chuyện Đài Loan

Trọng tâm của nỗi lo là tương lai của Đài Loan – vị trí được xem là mắt xích chiến lược nhờ nằm giữa chuỗi đảo thứ nhất trên Thái Bình Dương, đóng vai trò “cửa ngõ” tiếp cận không gian an ninh của Mỹ tại khu vực. Nếu Trung Quốc giành quyền kiểm soát Đài Loan, cán cân chiến lược ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ thay đổi đáng kể theo hướng có lợi cho Bắc Kinh.

Takaichi, thủ tướng mới của Nhật, là một “bà đầm thép,” một chính trị gia chủ trương cứng rắn với Bắc Kinh. Ảnh: Chung Sung-jun/ Getty Images

Mỹ trong cuộc đối đầu Trung Quốc-Nhật Bản

Căng thẳng Trung-Nhật bùng phát ngay sau phát biểu của tân Thủ Tướng Takaichi trước Quốc Hội Nhật Bản, trong đó bà Takaichi nói rằng nếu Trung Quốc dùng vũ lực phong tỏa hoặc xâm chiếm Đài Loan thì Nhật Bản sẽ rơi vào “tình huống đe dọa sự sống còn của quốc gia,” buộc Tokyo phải điều động quân đội để đối phó.

Phát ngôn của bà Takaichi được coi là rõ ràng nhất, mạnh mẽ nhất về vấn đề Đài Loan, làm Trung Quốc rất tức giận.

Hình minh họa: Stephen Case - SCMP

Nước nào sẽ chọn phe trong xung đột Đài Loan giữa Mỹ và Trung Quốc?

Có rất nhiều suy đoán về những bên thứ ba nào có thể can dự nếu chiến tranh nổ ra giữa Trung Quốc và Mỹ tại eo biển Đài Loan. Hồi tháng 6, tờ The Economist đã đăng một bài viết về vấn đề này. Gần đây hơn, tờ Financial Times đưa tin, Mỹ đang gây áp lực buộc Nhật Bản và Úc phải làm rõ vai trò của họ trong tình huống nói trên.

Ảnh: The Strategist

Tại sao Đài Loan không cần phải tuyên bố ‘độc lập’?

Trong bài phát biểu khởi động chuỗi “10 bài nói chuyện về Đất nước” vào ngày 22 tháng 6, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã tuyên bố rằng Đài Loan “tất nhiên là một quốc gia,” viện dẫn hệ thống dân chủ, lịch sử riêng biệt và việc Bắc Kinh không có quyền tài phán đối với hòn đảo này. Đây là một trong những lời khẳng định rõ ràng nhất của ông về bản sắc quốc gia của Đài Loan: Không phải là lời kêu gọi thay đổi, mà là một tuyên bố về thực tế hiện tại.

Một đơn vị Hải quân Đài Loan tại Đào Viên, Đài Loan, tháng 10 năm 2024. Ảnh: Tyrone Siu/ Reuters

Chiến dịch vùng xám của Trung Quốc chống lại Đài Loan đang phản tác dụng

Chiến dịch vùng xám của Trung Quốc, nhằm mục đích giúp đạt được sự thống nhất, thay vào đó lại đẩy Đài Loan ra xa hơn. Nó đang thúc đẩy niềm tin ngày càng lớn trong số người Đài Loan rằng Trung Quốc là kẻ thù, và nâng cao nhận thức trong dân chúng rằng xung đột là một khả năng có thể thực sự xảy ra. Người dân Đài Loan cũng xem cuộc đàn áp dân chủ của Bắc Kinh ở Hong Kong là điềm báo về số phận có thể xảy ra cho họ sau khi thống nhất, nên họ càng quyết tâm ngăn chặn điều đó xảy ra.

Mặt tích cực của sự bất định ở Đài Loan

Thật dễ dàng để khẳng định rằng việc tăng cường khả năng răn đe bằng cách cấp cho Đài Loan một đảm bảo quân sự vững chắc sẽ mang lại điều tốt nhất cho tất cả các bên, bảo vệ nền dân chủ của Đài Loan đồng thời tránh chiến tranh bằng cách thuyết phục Trung Quốc rằng bất kỳ hành động quân sự nào cũng sẽ thất bại.

Tại sao Tập và Biden chọn gửi thông điệp về Đài Loan vào cùng một ngày?

Gần chín năm sau hội nghị thượng đỉnh lịch sử vào năm 2015, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và cựu Tổng thống Đài Loan Mã Anh Cửu đã bắt tay nhau một lần nữa tại Bắc Kinh hồi tuần trước.

Hôm đó là ngày 10/04/2024, và trong cùng ngày tại Washington, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đón tiếp Thủ tướng Nhật Fumio Kishida tại Nhà Trắng.

Phải chăng chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên khi các cuộc thảo luận chính trị này được tổ chức trong cùng một ngày ở hai bên bờ Thái Bình Dương?

Ông Lại Thanh Đức (Lai Ching-te – bên phải), Phó Tổng thống Đài Loan, ứng viên tổng thống của Đảng Dân tiến (DPP) cầm quyền trong một cuộc vận động tranh cử ở Đài Bắc, Đài Loan ngày 29/12/2023. Ảnh: Reuter - Ann Wang

Quan hệ với Bắc Kinh, chủ đề bao trùm bầu cử Đài Loan

Thứ Bảy 13/01/2024, cử tri Đài Loan sẽ đi bỏ phiếu để bầu tân tổng thống. Chưa bao giờ một cuộc tuyển cử ở Đài Loan lại được cả Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ theo dõi sát sao như vậy.

Trung Quốc quan tâm đặc biệt vì không từ bỏ mục tiêu thống nhất hòn đảo này với Hoa lục, nếu cần, sử dụng cả vũ lực. Hoa Kỳ cũng chú ý hơn bao giờ hết, do rất muốn tránh căng thẳng leo thang ở eo biển Đài Loan trước khi diễn ra bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11 năm nay.