Dòng hàng Trung Quốc xuất khẩu ồ ạt sang các nước đang phát triển khiến các nhà máy phải đóng cửa và mất hết việc làm
Một dòng hàng giá rẻ của Trung Quốc tràn vào các nước đang phát triển đang làm gia tăng căng thẳng giữa Trung Quốc và Nam bán cầu, làm phức tạp thêm các kế hoạch xây dựng liên minh của Bắc Kinh khi nước này phải đối mặt với căng thẳng thương mại leo thang với Hoa Kỳ.
Với việc Tổng thống đắc cử Donald Trump tuyên bố ông có kế hoạch tăng đáng kể thuế quan đối với Trung Quốc, Bắc Kinh đang hy vọng sẽ chuyển nhiều sản lượng nhà máy dư thừa hơn sang các nước đang phát triển.
Nhưng nhiều quốc gia trong số đó đang phản kháng, vì hàng nhập khẩu giá rẻ của Trung Quốc gây áp lực lên các nhà máy của các quốc gia này, không còn việc làm và ngăn chặn các nỗ lực phát triển sản xuất trong nước.
Nhiều quốc gia nghèo hơn đã trông cậy vào việc mở rộng sản xuất để có thể thúc đẩy phát triển tốt nhất.
Đối với Trung Quốc, phản ứng dữ dội mới nổi đe dọa làm suy yếu mục tiêu trở thành nước dẫn đầu thế giới đang phát triển, nơi mà họ đã tranh thủ sự ủng hộ như một phương tiện để xây dựng liên minh riêng để đối phó với Hoa Kỳ.
Tại Thái Lan, hơn 1.700 nhà máy đã đóng cửa từ đầu năm 2023 đến quý đầu tiên của năm 2024 sau khi xuất khẩu của Trung Quốc sang nước này tăng vọt, theo KKP Research, thuộc ngân hàng Thái Lan Kiatnakin Phatra Financial Group.
Ngân hàng cho biết việc mở nhà máy mới đang giúp bù đắp cho việc đóng cửa đó, nhưng “triển vọng tương lai có thể sẽ trở nên khó khăn hơn.”
Để chống trả, các nước đang phát triển đã thực hiện gần 250 biện pháp phòng vệ thương mại ảnh hưởng đến hàng nhập khẩu của Trung Quốc kể từ đầu năm 2022, bao gồm thuế quan, điều tra chống bán phá giá và điều tra chống trợ cấp, theo Global Trade Alert, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Thụy Sĩ hỗ trợ thương mại mở.
Brazil, một thành viên chủ chốt của nhóm các nền kinh tế đang phát triển BRICS bao gồm Trung Quốc, chiếm hơn 120 trong số các biện pháp can thiệp đó. Bất chấp mối quan hệ cá nhân chặt chẽ giữa Tổng thống Brazil Luiz Indcio Lula da Silva và Tập Cận Bình, Brazil đã tăng thuế đối với phụ tùng ô tô, thiết bị viễn thông và thép sản xuất tại Trung Quốc cũng như các quốc gia khác.
Vào tháng 10, Indonesia đã cấm Temu, ứng dụng có nguồn gốc từ Trung Quốc chuyên vận chuyển hàng hóa giá rẻ trực tiếp từ các nhà máy Trung Quốc đến tận cửa nhà người tiêu dùng trên toàn thế giới. Indonesia cho biết mô hình này làm tăng nguy cơ định giá phá hoại.
“Nếu các sản phẩm nước ngoài vào với giá thấp hơn nhiều so với các sản phẩm từ các doanh nghiệp nhỏ của chúng tôi, người tiêu dùng sẽ chọn những sản phẩm rẻ hơn,” Prabunindya Revta Revolusi, Tổng giám đốc Bộ Truyền thông Indonesia cho biết. “Các doanh nghiệp nhỏ của chúng tôi sẽ rất khó cạnh tranh.”
Bộ Thương mại Trung Quốc đã không trả lời yêu cầu bình luận.
Một số nhà lãnh đạo thế giới đang phát triển đã mang theo sự thất vọng đến tận Bắc Kinh. Trong chuyến thăm thủ đô Trung Quốc vào tháng 7, Thủ tướng Bangladesh khi đó là Sheikh Hasina cho biết bà muốn tạo ra “mối quan hệ thương mại công bằng hơn” với Trung Quốc, quốc gia có thặng dư thương mại hàng năm là 22 tỷ đô la với Bangladesh. Bà đã nhận được cam kết bắt đầu nhập khẩu chỉ cho xoài Bangladesh.
Vào tháng 9, Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa đã đưa ra những lời kêu gọi tương tự trong chuyến thăm Bắc Kinh. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Nam Phi đã tăng gấp đôi kể từ năm 2016, ngay cả khi nền kinh tế Nam Phi trì trệ.
Mặt khác, Trung Quốc đã cho các quốc gia Nam bán cầu vay thêm hàng tỷ đô la cho vay và các thỏa thuận đầu tư. Họ coi những khoản tiền này là bằng chứng cho thấy Trung Quốc đáng tin cậy hơn Hoa Kỳ. Với Hoa Kỳ những lời cam kết hỗ trợ đôi khi không được thực hiện hoặc đi kèm với những hạn chế.
Vào tháng 11, Tập Cận Bình chính thức khánh thành một cảng nước sâu mới ở Peru được xây dựng bằng tiền của Trung Quốc. Nhiều thị trường mới nổi bán một lượng lớn hàng hóa, chẳng hạn như đậu nành và quặng sắt, cho Trung Quốc và một số thị trường có các hiệp định thương mại tự do với Bắc Kinh.
Các nước đang phát triển cũng có nhiều lý do địa chính trị để tăng cường quan hệ với Trung Quốc, vì có thể do có ngờ vực đối với Hoa Kỳ.
Những luồng quan hệ trái chiều này cho thấy mối quan hệ của Bắc Kinh đang trở nên phức tạp hơn khi Trung Quốc cần càng nhiều bạn bè càng tốt. Trump đã nói rằng sẽ tăng thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc vào Hoa Kỳ từ 60% trở lên. Ngay cả mức tăng nhỏ hơn cũng có thể làm rung chuyển nền kinh tế Trung Quốc đang phải cố phục hồi sau khi bất động sản sụp đổ và các vấn đề khác.
Trung Quốc có thể phản ứng bằng cách để đồng tiền nhân dân tệ suy yếu, để hàng hóa Trung Quốc rẻ hơn đối với những người mua thay thế. Nhưng điều đó có thể sẽ đẩy nhanh sự chuyển dịch của Trung Quốc sang bán nhiều hơn cho các quốc gia đang phát triển, với nền kinh tế của chính họ quá yếu để mua nhiều hàng xuất khẩu của họ hơn, đẩy căng thẳng thương mại lên cao hơn.
Phần lớn sự bất hòa hiện tại bắt nguồn từ những nỗ lực của Trung Quốc nhằm hỗ trợ khu vực nhà máy để duy trì nền kinh tế ổn định. Kể từ khi bong bóng bất động sản nổ tung vào năm 2021, lãnh đạo Trung Quốc đã đổ tiền vào ngành công nghiệp, dẫn đến sản xuất tăng vọt và xuất khẩu tăng vọt. Với việc Hoa Kỳ và Châu Âu tăng thuế để ngăn chặn sản lượng dư thừa đó, thế giới đang phát triển đã trở thành một lối thoát hợp lý.
Từ đầu năm 2022, giá trị xuất khẩu của Trung Quốc sang các nền kinh tế mới nổi đã tăng 19%, theo dữ liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Nhập khẩu từ các thị trường mới nổi trong cùng kỳ đã tăng 11%. Trong 12 tháng tính đến tháng 8, thặng dư thương mại của Trung Quốc với các nền kinh tế mới nổi đạt 384 tỷ đô la, tăng 56% so với năm 2021.
Tác giả: Jason Douglas, Jon Emont và Samantha Pearson (China’s Flood of Cheap Goods Is Angering Its Allies, Too – WSJ)
Nguồn: Việt Nam Thời Báo
