Đức Thịnh
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch – HRW) kêu gọi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi công khai nêu vấn đề đàn áp nhân quyền, tù nhân chính trị và quyền lao động với ông Tô Lâm trong chuyến thăm Nhật Bản dự kiến từ ngày 8 đến 11/11/2026. HRW cho rằng Tokyo cần tận dụng ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao để thúc đẩy những cải thiện cụ thể về nhân quyền tại Việt Nam.
Trong thông cáo công bố ngày 3/11/2026, với tiêu đề “Japan: Raise Rights With Vietnam’s Leader” (Nhật Bản: Hãy nêu vấn đề nhân quyền với lãnh đạo Việt Nam), HRW nhận định chính quyền Việt Nam đã gia tăng đáng kể các biện pháp trấn áp những quyền tự do căn bản trong thập niên qua.
Bà Kanae Doi, Giám đốc HRW tại Nhật Bản, chỉ trích việc Việt Nam không thực hiện những cam kết cải cách và tiếp tục hạn chế các quyền tự do cơ bản.
Bà kêu gọi Thủ tướng Takaichi truyền đạt rõ ràng, công khai với ông Tô Lâm những quan ngại nghiêm trọng của Nhật Bản về tình trạng vi phạm nhân quyền và quyền lao động.
Hơn 160 tù nhân chính trị, hàng chục nhà hoạt động bị bắt trong năm 2026
Theo HRW, Việt Nam hiện có hơn 160 tù nhân chính trị bị kết án theo những điều luật xâm phạm quyền tự do biểu đạt và quyền tham gia các hoạt động ôn hòa về dân chủ, nhân quyền.
Trong chín tháng đầu năm 2026, các tòa án Việt Nam đã kết án ít nhất 31 nhà hoạt động với những mức án tù dài hạn. Cùng thời gian này, công an bắt giữ ít nhất 46 người khác vì những phát biểu bị cho là chỉ trích chính quyền.
HRW nêu tên nhiều tù nhân chính trị tiêu biểu, trong đó có nhà báo Phạm Đoan Trang, Phạm Chí Dũng, Nguyễn Tường Thụy; nhà hoạt động đất đai Cấn Thị Thêu; nhà hoạt động lao động Hoàng Đức Bình; cùng các nhà vận động dân chủ như Lê Đình Lượng, Nguyễn Văn Túc, Trần Đức Thạch, Trần Bang và Nguyễn Trung Tôn.
Tổ chức này cho rằng những điều luật hình sự có nội dung mơ hồ, phạm vi áp dụng rộng đang được sử dụng để trừng phạt các hoạt động bày tỏ quan điểm một cách ôn hòa.
Việt Nam bị chỉ trích không thực hiện cam kết về quyền lao động
HRW cho rằng Việt Nam chưa thực hiện đầy đủ những nghĩa vụ đã cam kết trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), mà Nhật Bản cũng là thành viên.
Đặc biệt, Việt Nam từng cam kết phê chuẩn Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về quyền tự do hiệp hội trước tháng 1/2024, nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện.
HRW cũng chỉ trích việc chính quyền tiếp tục ngăn cản sự hình thành và hoạt động của các công đoàn độc lập.
Theo tổ chức này, những hạn chế đối với quyền thành lập công đoàn và thương lượng tập thể không chỉ là vấn đề nhân quyền, mà còn liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ thương mại quốc tế của Việt Nam.
Nhật Bản được kêu gọi không làm ngơ trước tình trạng đàn áp
HRW nhấn mạnh Nhật Bản là một trong những đối tác thương mại và nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, đồng thời là nhà tài trợ viện trợ phát triển song phương hàng đầu trong hơn hai thập niên.
HRW cảnh báo tình trạng đàn áp xuyên quốc gia
Một trong những quan ngại nổi bật của HRW là tình trạng đàn áp xuyên quốc gia, tức các hoạt động nhằm gây sức ép hoặc trấn áp những người bất đồng chính kiến ngay cả khi họ đang sinh sống bên ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Theo HRW, trong thời gian ông Tô Lâm giữ chức bộ trưởng Bộ Công an từ năm 2016 đến 2024 và sau đó trở thành lãnh đạo cao nhất Việt Nam, lực lượng công an đã mở rộng các biện pháp trấn áp xã hội dân sự, gia tăng đàn áp xuyên quốc gia và sử dụng những điều luật hà khắc để hạn chế quyền tự do ngôn luận.
Đáng chú ý, trong bức thư gửi Thủ tướng Nhật Bản ngày 1/11, được HRW dẫn lại trong thông cáo lần này, tổ chức nhân quyền đã đề cập đến những vụ bắt cóc người Việt ở nước ngoài, bao gồm các trường hợp Trịnh Xuân Thanh, Trương Duy Nhất và Đường Văn Thái.
HRW cũng ghi nhận cáo buộc của Việt Tân về việc ba thành viên tổ chức này bị cưỡng ép đưa từ Campuchia sang Việt Nam và giam giữ hồi tháng 9/2026.
Vụ việc liên quan đến ông Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy; ông Trần Hiệp, công dân Úc; và ông Thái Công Trường Sơn, công dân Việt Nam.
Việc HRW đưa các trường hợp này vào tài liệu gửi lãnh đạo Nhật Bản cho thấy tổ chức đang đặt vấn đề đàn áp xuyên quốc gia trong chương trình nghị sự nhân quyền giữa Tokyo và Hà Nội.
Quan hệ hai nước đã được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2023.
Theo HRW, chính vị thế kinh tế và ngoại giao này mang lại cho Nhật Bản khả năng thúc đẩy Việt Nam thực hiện những cải cách nhân quyền thực chất.
Bà Kanae Doi kêu gọi Tokyo chấm dứt việc bỏ qua những hành động đàn áp của chính quyền Việt Nam, đồng thời khẳng định sự tôn trọng các quyền căn bản và cam kết lao động phải là yếu tố quan trọng để xây dựng quan hệ đối tác bền vững.
Thông cáo ngày 3/11 là bước tiếp nối bức thư HRW gửi Thủ tướng Takaichi hai ngày trước đó, trong đó tổ chức yêu cầu Nhật Bản thúc đẩy việc trả tự do cho những người bị giam giữ vì thực hiện các quyền căn bản, sửa đổi các điều luật hình sự hạn chế quyền tự do ngôn luận, bảo đảm quyền tiếp cận luật sư và thực hiện những cam kết về quyền lao động.
Thông điệp của HRW là hợp tác kinh tế và quan hệ chiến lược không nên trở thành lý do để các đối tác quốc tế bỏ qua những lo ngại nghiêm trọng về nhân quyền tại Việt Nam.
Đức Thịnh
XEM THÊM:
