Kỳ 6: Thêm “một quả đấm thép” bốc hơi
Vũ Đại Lượng
Viện Kinh tế Thế giới
Theo lời kêu gọi của thủ tướng sắp mãn nhiệm, “làm ngày không đủ tranh thủ làm đêm,” nhưng ở một tầng nghĩa khác, sân bay Long Thành còn là nơi thể hiện năng lực cất cánh ưu việt của một bộ phận rất đặc thù: Tầng lớp quản lý kinh tế quốc doanh. Không cần đường băng dài 4.000m. Không cần tháp không lưu. Chỉ cần một ai đó từ trên cao “phím” đúng thời điểm.
Từ rừng cao su bạt ngàn đến đại công trường Long Thành – đó là hành trình gần 2.000 ngày được mô tả bằng mọi mỹ từ quen thuộc nhất của báo chí chính thống: “Vượt nắng thắng mưa,” “ăn tranh thủ ngủ khẩn trương,” “3 ca 4 kíp xuyên lễ xuyên Tết.” Nghe như một bản trường ca lao động, nơi mồ hôi công nhân hòa cùng đất đỏ bazan, nơi từng mét bê tông được đo bằng milimet, từng khối thép được cân bằng nghị quyết.
Hàng vạn con người đổ xuống công trường…
Hàng chục nghìn tỷ đồng đổ xuống nền đất…
Và niềm tin thì… thổi vút lên rất cao.
Nhà ga hình hoa sen vươn mình giữa gió Lộc An – Bình Sơn, mềm mại, thanh cao, đậm bản sắc. Tháp không lưu cao 123m sừng sững như một búp sen thép, tượng trưng cho “khối óc điều hành bay hiện đại bậc nhất khu vực.” Báo chí “lề phải” gọi đây là khát vọng hội nhập, biểu tượng tương lai, niềm tự hào quốc gia. Nghe mà rưng rưng, nếu không biết rằng hoa sen này được tưới bằng tiền thuế của dân (1).
Trong khi đó, ở một tầng nghĩa khác, Long Thành lại là nơi thể hiện năng lực “cất cánh ưu việt” của một bộ phận rất đặc thù: Tầng lớp quản lý kinh tế quốc doanh. Không cần đường băng dài 4.000m. Không cần tháp không lưu. Chỉ cần một ai đó từ trên cao “phím” đúng thời điểm.
Trong không khí rộn ràng của đại công trường, nơi tiến độ được đếm từng ngày, thì có những “chuyến bay” còn nhanh hơn cả báo cáo thi đua.
Người ta từng thấy ông Vũ Thế Phiệt, với đủ thứ danh xưng long trọng: “Thuyền trưởng ACV,” “tổng chỉ huy dự án thành phần 3,” “người chịu trách nhiệm cao nhất.” Hình ảnh quen thuộc là mũ bảo hộ, áo phản quang, tay chỉ bản vẽ, miệng nói về quyết tâm, kỷ luật, và trách nhiệm.
Rồi từ giờ này, vai diễn thay đổi. Không còn là “chỉ huy công trường,” mà là nhân vật trung tâm của những dòng tin khiến người ta phải đọc lại lần hai, rồi thứ ba và… thở dài ngao ngán.
Khi nào sẽ có lệnh “truy nã”? Trên giấy tờ, nghĩa là tìm và diệt. Nhưng dân gian thì tóm gọn bằng một câu súc tích hơn: “Tìm cho vui thôi!” (2)
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã thay người phụ trách ban điều hành. Ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Tổng giám đốc ACV, được bổ nhiệm phụ trách ban điều hành từ ngày 2/2.
Thông báo thay đổi nhân sự cấp cao được ACV được công bố trên website chiều 3/2, tức một ngày sau khi quyết định có hiệu lực. Thông báo này ký bởi ông Lê Văn Khiên, thành viên Hội đồng Quản trị, thay vì Chủ tịch Vũ Thế Phiệt như công bố thông tin gần nhất cách đây hai tuần. (3)
Những ai làm trong ngành hàng không cũng đều hiểu: Cao chạy xa bay không phải là hiện tượng bất thường, mà là kỹ năng nghề nghiệp nâng cao. Cất cánh đúng lúc, chọn đường bay phù hợp, tránh nhiễu radar – đó mới là trình độ quản trị hiện đại.
Long Thành trên báo là một bản hùng ca: (4)
– Vượt Covid
– Vượt mưa nắng
– Vượt biến động giá vật liệu.
Còn trên mạng xã hội, câu chuyện có thêm một số chương phụ (5):
– Vượt biên giới
– Vượt hộ chiếu
– Vượt cả khái niệm “chịu trách nhiệm người đứng đầu.”
Hàng vạn công nhân ăn Tết ở công trường. Có kỹ sư nhiều năm chưa về quê. Có người thuộc lòng từng mét vuông sân bay, từng cọc khoan nhồi, từng ca đổ bê tông ban đêm.
Và cũng có người, theo lời đồn đại dân gian, thuộc lòng quy trình fast track ở các cửa khẩu quốc tế.
Người ta nói hệ thống quản lý bay là “khối óc của sân bay.” Nhưng dường như, khối óc tinh anh nhất của kinh tế quốc doanh lại nằm ở chỗ khác:
– Biết lúc nào nên cắt băng khánh thành
– Biết lúc nào nên im lặng
– Và biết lúc nào nên lên máy bay.
Báo chí ca ngợi ACV kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, rút ngắn tiến độ, đạt chuẩn 5 sao, hướng tới “sân bay xanh – thông minh – bền vững.” Chỉ tiếc là không thấy công bố chuẩn mấy sao cho trách nhiệm cá nhân, khi hàng trăm nghìn tỷ là tiền thuế toàn dân, và “trách nhiệm tập thể” luôn rất bền… nhưng lại không bao giờ bị truy nã.
Dân mạng thì hiểu nhanh hơn mọi hội nghị:
“Bắt thì thế nào cũng ra cả lò.” Mà nếu ra cả lò, thì tốt nhất chúng ta … đừng có mặt trong bếp.
Thế nên, chạy là lựa chọn hợp lý. Một cú chạy gọn gàng. Sạch sẽ. Đúng quy trình – chỉ thiếu mỗi… văn bản.
Ngày 15/12/2025, Long Thành đón chuyến bay kỹ thuật đầu tiên. Ngày 19/12/2025, ba chuyến bay khai trương hạ cánh an toàn. Cả nước vỗ tay. Báo chí rộn ràng. Hoa sen sáng đèn. Nhưng ngay sau đó, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã yêu cầu ACV rà soát, kịp thời tổ chức xử lý các khó khăn trong thi công dự án sân bay Long Thành (6).
Nhưng đâu đó, trước hoặc sau mốc son ấy, đã có sự đánh động và rõ ràng đã có một chuyến bay khác:
Không cần lễ công bố. Không cần băng rôn khẩu hiệu. Không cần hoa sen biểu tượng. Chỉ cần một vé một chiều, và sự im lặng đúng lúc. Và trong khi xe tăng, xe bọc thép, lính đặc công, chó béc-giê… vòng trong vòng ngoài bảo vệ đại hội XIV thì “các đồng chí này” cất cánh. Có ít nhất trên vài chục chuyên viên tháp tùng tổng giám đốc!
Các tập đoàn kinh tế quốc doanh được mệnh danh là “những quả đấm thép.” Nhưng những quả đấm thép ấy đấm vào đâu thì dân không rõ. Chỉ thấy khi có mùi không ổn, thép hóa… lông hồng: Nhẹ tênh. Êm ái. Và bay rất xa…
Long Thành rồi sẽ hoàn thành. Nhà ga sẽ sáng đèn. Tháp không lưu sẽ điều hành an toàn đúng chuyên môn. Chỉ có một thứ chưa bao giờ được nghiệm thu nghiêm ngặt: Trách nhiệm người đứng đầu?
Và thế là, trong khi hàng vạn con người còn “vượt nắng thắng mưa,” thì “những cú đấm thép” của kinh tế quốc doanh đã kịp… vượt biên, thắng cả truy nã, và hạ cánh an toàn ở một nơi rất xa – nơi không có khái niệm giải trình (7).
Vũ Đại Lượng
Viện Kinh tế Thế giới
—
Tham khảo:
(3) https://vnexpress.net/acv-thay-nguoi-phu-trach-ban-dieu-hanh-5013734.html
(6) https://1thegioi.vn/du-an-san-bay-long-thanh-pho-thu-tuong-chi-dao-acv-loat-van-de-245362.html
XEM THÊM:
Những cú “sốc hàng” ở Việt Nam hậu đại hội XIV:
- Kỳ 1: Thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn – Quyền lực sẽ được vận hành theo mô hình nào?
- Kỳ 2: Khi cú sốc thể chế lan truyền sang thị trường
- Kỳ 3: Con lãnh đạo làm lãnh đạo – Tập quyền, chính danh và giới hạn chịu đựng của xã hội
- Kỳ 4: Lê Minh Hưng “trượt vỏ chuối”? Dấu hiệu rối loạn đầu tiên của hệ thống toàn trị
- Kỳ 5: Xã hội im lặng như một hình thức phản kháng
