TS Tô Văn Trường
Việt Nam muốn tăng trưởng GDP hai con số, nhưng điều quyết định thành công không chỉ nằm ở những ngành tạo ra tốc độ. Trong một thế giới đầy bất định, năng lực tự chủ và sức chống chịu mới là thước đo sức mạnh của nền kinh tế. Vì thế, nông nghiệp không còn là “hậu phương” của phát triển, mà phải được đặt đúng vị thế của một tài sản chiến lược quốc gia.
Khi thế giới bất định, nội lực trở thành lợi thế
Thế giới đang bước vào thời kỳ bất ổn kéo dài. Chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc, các rào cản thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe. Những biến động địa chính trị gần đây cho thấy rủi ro bên ngoài sẽ còn là trạng thái bình thường của kinh tế thế giới.
Trong bối cảnh ấy, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô GDP mà còn bằng khả năng chống chịu trước các cú sốc. Nội lực vì thế trở thành yếu tố quyết định, và nông nghiệp là một bộ phận quan trọng của nội lực đó.
Nông nghiệp không tạo tốc độ nhưng tạo sức chống chịu. Động lực của tăng trưởng hai con số chắc chắn sẽ đến từ công nghiệp, công nghệ cao, kinh tế số và dịch vụ. Tuy nhiên, sẽ là một ngộ nhận nếu từ đó coi nông nghiệp là khu vực thứ yếu.
Thực tiễn nhiều năm qua chứng minh điều ngược lại. Trong đại dịch COVID-19, khi nhiều ngành kinh tế suy giảm nghiêm trọng, nông nghiệp vẫn duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn cung lương thực và tạo sinh kế cho hàng triệu lao động.
Ngay cả trong giai đoạn chịu tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, thiên tai, chi phí đầu vào tăng cao và xu hướng bảo hộ thương mại, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn tăng từ 48,6 tỷ USD năm 2021 lên khoảng 62,5 tỷ USD năm 2024.
Những con số đó phản ánh một thực tế: Nông nghiệp không chỉ mang về ngoại tệ mà còn góp phần giữ ổn định cán cân thương mại, kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định kinh tế – xã hội. Nếu công nghiệp tạo ra tốc độ tăng trưởng thì nông nghiệp tạo ra khả năng đứng vững trước khủng hoảng.
Giá trị của nông nghiệp không nằm ở tỷ trọng GDP
Đánh giá nông nhiệp chủ yếu qua tỷ trọng GDP là cách nhìn chưa đầy đủ. Giá trị lớn nhất của ngành này nằm ở những lợi ích chiến lược mà các chỉ tiêu kinh tế khó phản ánh. Đó là an ninh lương thực, ổn định xã hội, bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao năng lực ứng phó trước những biến động ngày càng khó lường.
Trong một thế giới nhiều rủi ro, an ninh lương thực không còn đơn thuần là vấn đề kinh tế mà đã trở thành một bộ phận của an ninh quốc gia. Một đất nước có thể nhập khẩu nhiều loại hàng hóa, nhưng không thể phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lương thực từ bên ngoài.
Đồng thời, phát triển nông nghiệp cũng là phát triển nông thôn, tạo sinh kế cho hàng chục triệu người dân và củng cố nền tảng ổn định xã hội. Đây là những giá trị không thể đo đếm đầy đủ bằng GDP nhưng lại quyết định sức mạnh lâu dài của quốc gia.
Không đánh đổi đất nông nghiệp lấy tăng trưởng ngắn hạn
Áp lực mở rộng công nghiệp, đô thị và hạ tầng sẽ ngày càng lớn. Tuy nhiên, đất nông nghiệp không thể được coi là quỹ đất dự trữ để chuyển đổi khi cần. Đây là nguồn tài nguyên hữu hạn. Một khi đã bị bê tông hóa, gần như không thể phục hồi. Bởi vậy, quy hoạch phát triển phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu công nghiệp hóa và nhiệm vụ giữ gìn quỹ đất nông nghiệp.
Kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nước châu Âu cho thấy, dù nông nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong GDP, họ vẫn kiên trì bảo vệ đất nông nghiệp và đầu tư mạnh cho khoa học – công nghệ vì coi đây là vấn đề chiến lược.
Phát triển theo chiều sâu để nâng cao giá trị
Điều Việt Nam cần không phải là mở rộng diện tích sản xuất mà là nâng cao giá trị trên từng héc-ta đất.
Muốn vậy phải đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh, sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn; đồng thời phát triển giống chất lượng cao, chế biến sâu, logistics lạnh, chuyển đổi số và thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt Nam.
Giá trị gia tăng phải trở thành thước đo mới của nông nghiệp, thay cho tư duy chạy theo sản lượng. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy không có nền kinh tế nào bền vững nếu để nông nghiệp suy yếu.
Công nghiệp tạo ra tốc độ. Nông nghiệp tạo ra sức bền. Một bên tạo giá trị gia tăng, một bên bảo đảm an ninh lương thực, ổn định xã hội và năng lực tự chủ. Hai khu vực đó không đối lập mà bổ sung cho nhau trong một mô hình phát triển hiện đại.
Khát vọng tăng trưởng hai con số của Việt Nam chỉ có ý nghĩa khi được xây dựng trên nền tảng phát triển bền vững. Điều đó đòi hỏi nguồn lực đầu tư và chính sách không chỉ hướng tới những lĩnh vực tạo tăng trưởng nhanh, mà còn phải củng cố những lĩnh vực bảo đảm sức chống chịu lâu dài của nền kinh tế.
Lời kết
GDP phản ánh kết quả của một năm. Nông nghiệp góp phần tạo dựng năng lực tự chủ của nhiều thế hệ.
Vì vậy, trong chiến lược phát triển quốc gia, nông nghiệp cần được đặt đúng vị thế của một tài sản chiến lược – nền tảng của an ninh quốc gia và điểm tựa để Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng vẫn phát triển bền vững.
Tác giả gửi BVN
Nguồn: Bauxite Việt Nam
