Vấn đề của giáo dục và khoa học xã hội nhân văn: Chuyện không lớn nhưng đáng băn khoăn

Ảnh minh họa
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

Tuy cố gắng đổi mới, nhưng giáo dục Việt Nam quá nhiều bất cập. Chỉ một đề thi Ngữ Văn chọn học sinh giỏi quốc gia PTTH 2023-2034 đã để lộ ra: Trình độ hạn chế của những người ra đề! Từ đó lại lộ ra tình trạng dịch thuật khoa học xã hội!

Những dịch giả tên tuổi vẫn có thể dịch sai, trong trường hợp này là sai một cách tai hại! Vì sao? Vì không có đội ngũ biên tập tỉnh táo để phát hiện cho dịch giả (ai cũng có thể sai!). Vì thù lao quá bèo bọt, hầu như ai dịch cũng chỉ để thoả mãn thú vui riêng và mong góp chút gì cho xã hội, không thiết thực cho đời sống!

***

Đề thi:

“‘Các kiệt tác lớn là vô tận, mỗi thế hệ hiểu chúng theo cách của mình; như vậy có nghĩa là các độc giả tìm thấy ở đó điều gì rọi sáng một phương diện trải nghiệm của họ. Nhưng nếu như một tác phẩm là vô tận, điều đó không có ý nói rằng nó không có ý nghĩa khởi thuỷ, hay chủ ý của tác giả không phải là tiêu chuẩn của nghĩa khởi thuỷ ấy. Cái vô tận, là ý nghĩa của nó, là tính thích đáng của nó ở bên ngoài bối cảnh nó xuất hiện.’

Bằng hiểu biết và trải nghiệm văn học, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên.”

Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Dân phát hiện: Đề thi học sinh giỏi Văn năm nay là một đề khá hay. Chỉ có điều, thứ nhất, đoạn văn dịch của câu 2 chưa được sáng sủa. Đoạn văn trong câu này: “điều đó không có ý nói rằng nó không có nghĩa khởi thuỷ, hay chủ ý tác giả không phải là tiêu chuẩn của nghĩa khởi thuỷ ấy” nên được dịch lại cho rõ là “điều đó không có ý nói rằng nó không có nghĩa khởi thuỷ,” HOẶC RẰNG “chủ ý tác giả không phải là tiêu chuẩn của nghĩa khởi thuỷ ấy.” Nếu không, có khả năng nhiều học sinh sẽ hiểu sai câu này.

Đây là một lỗi diễn đạt rất phổ biến của nhiều người viết và dịch. Nó giống như câu (đã viết trong một bài báo): “Tên ăn cắp bị bắt và đánh như trong phim hành động” (Thực ra là “bị đánh”).

Trong phê bình văn học, kiểu lỗi này đã từng gây ra hiểu lầm từ phía người đọc và làm nổ ra cuộc cãi vã vô bổ (vụ phê bình về bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử).

Thứ hai, đáng ra trước khi đưa ra đoạn trích, người ra đề cần viết câu dẫn nhập: “Tranh luận về lý thuyết tiếp nhận văn học, nhà nghiên cứu Compagnon đã viết: …” Như thế để học sinh hiểu rõ đoạn văn trích nói về cái gì.

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân lại phát hiện thêm: ngay câu đầu đã không ổn. “Các kiệt tác lớn là VÔ TẬN, mỗi thế hệ hiểu chúng theo cách của mình…” Ông băn khoăn: Nói thế có thể hiểu sai: Có vô tận kiệt tác lớn! Trong khi hiểu đúng thì phải là: “Ý nghĩa các tác phẩm lớn là vô tận…”

Bản thân tôi, khi đọc, nghĩ ngay đến một chữ có thể là trong nguyên tác tiếng Pháp nhưng đã bị dịch sai: “Les chef-d’oeuvres sont inépuisables!” Chữ “inépuisable” tra trên các loại “từ điển” online bị dịch thành “Không bao giờ cạn, không bao giờ hết, vô tận” Chữ này, nghĩa chuẩn xác trong các từ điển Pháp là: “không thể lấy/hút/rút/khai thác… cạn kiệt.”

Hôm nay, ông Nguyễn Văn Dân đã tìm được câu nguyên tác và dịch lại. Đúng là dịch giả đã dịch nhầm chữ “inépuisable”!

“Nhiều người nói đoạn văn trích của câu 2 trong đề thi học sinh giỏi văn năm nay nghe trúc trắc, khó hiểu. Tôi đã tìm lại bản gốc tác phẩm ‘Le démon de la théorie’ (‘Quỷ thần lý luận’), nguyên bản tiếng Pháp của Antoine Compagnon, và thấy đoạn văn đó như sau:

‘Les grandes œuvres sont inépuisables; chaque génération les comprend à sa manière: cela veut dire que les lecteurs y trouvent de quoi éclairer un aspect de leur expérience. Mais si une œuvre est inépuisable, cela ne veut pas dire qu’elle n’ait pas de sens originel, ni que l’intention de l’auteur ne soit pas le critère de ce sens originel. Ce qui est inépuisable, c’est sa signification, sa pertinence hors de son contexte d’apparition.’ (‘Sens n’est pas signification’).

Tôi xin dịch lại cho mọi người cùng tham khảo:

‘Các tác phẩm văn học lớn không bao giờ cạn kiệt ý nghĩa; mỗi thế hệ người đọc lại hiểu chúng theo cách riêng của mình: điều này muốn nói rằng người đọc tìm thấy ở chúng cái điều có thể soi sáng cho một phương diện trải nghiệm của họ. Nhưng nếu như một tác phẩm có khả năng không bao giờ cạn kiệt ý nghĩa, thì điều đó cũng không có nghĩa rằng nó không có một nghĩa gốc, cũng như không có nghĩa rằng chủ ý của tác giả không phải là tiêu chuẩn của nghĩa gốc này. Cái không cạn kiệt chính là ý nghĩa của tác phẩm, là tính thích hợp không liên quan đến bối cảnh xuất hiện của nó.’ (‘Nghĩa không phải là ý nghĩa’).” [link: https://www.facebook.com/vanhoc.nuocngoai.7/posts/pfbid02oekFXAY6UHy1GrBymyeMDYvg6brAmYAuZvhEkyRfGehLW8SuHZ9C5YQ4RxNB8z6Fl]

Hoàng Hưng

Nguồn: FB Hoang Thụy Hưng

 

 

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on email
Share on print

BÀI MỚI

Hãy là ngọn gió đổi thay. Ảnh: Chân Trời Mới Media

Hãy là ngọn gió đổi thay!

Cộng Sản biến đất nước ta thành một bãi rác đạo đức khổng lồ, hôi tanh và thầy Minh Tuệ là một cơn gió thoảng mang lại một chút không khí trong lành cho đất nước.

Đảng Cộng Sản có thể sẽ dập tắt hiện tượng Minh Tuệ, nhưng tinh thần Minh Tuệ sẽ sống mãi nếu mỗi người chúng ta hãy tự thay đổi mình để trở thành một Minh Tuệ, để giữ cho ngọn lửa Minh Tuệ sáng mãi trong tâm thức của người dân Việt Nam.

Ông Tô Lâm tuyên thệ nhậm chức chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam tại Quốc hội Việt Nam ngày 22/5/2014. Ảnh: AFP

Sau tuyên thệ của Tô Lâm, ‘cuộc chiến cung đình’ có đảo chiều?

Phải nhìn thẳng vào sự thật như thế để tránh mọi ảo tưởng! Đừng thấy lãnh đạo đánh nhau trên thượng tầng mà ngộ nhận rằng, đất nước đứng trước bước ngoặt. Các cuộc tiến hóa không từ trên trời rơi xuống, nó phải từ người dân đi lên. Chừng nào người dân còn thái độ cam chịu, thì không có lý do gì để hy vọng vào bước ngoặt hay sự chuyển đổi hệ thống một cách ngoạn mục.

Sư Minh Tuệ. Ảnh: FB Mạc Van Trang

Chỉ một người khác biệt

Trong xứ sở “đồng phục”
Sao có thêm những người khác biệt
Đánh động nhân tâm
Thắp lên nhiều ngọn nến trong các hang cùng ngõ hẻm tối tăm?

Bộ trưởng Công an Việt Nam Tô Lâm, được đề cử làm tân chủ tịch nước, tại phiên họp Quốc hội tại Hà Nội vào ngày 20 tháng 5 năm 2024. Ảnh: AFP

Miễn nhiệm chức bộ trưởng công an của Đại tướng Tô Lâm phút 89?

Việc miễn nhiệm chức bộ trưởng công an đối với Tô Lâm được bổ sung vào phút chót trong nghị trình Quốc hội, được dư luận cho là bất ngờ và cho thấy sự mất đoàn kết trong nội bộ lãnh đạo cấp cao.

“… Theo tôi, chính trường Việt Nam sẽ tiếp tục hỗn loạn nếu Tô Lâm vào vị trí chủ tịch nước, vì Tô Lâm có thể miễn nhiệm cả Thủ tướng Phạm Minh Chính. Ông Chính cũng xuất thân từ công an nên, cả ông Tô Lâm lẫn ông Chính đều nắm trong tay nhiều bằng chứng về nhau. Chính điều đó tôi cho rằng, cuộc đấu đá vẫn còn tiếp diễn và một thời loạn lạc mới đang bắt đầu.” (Một nhà quan sát tình hình chính trị trong nước)