Ký giả Carl Robinson phân tích cho thấy Hà Nội đang chuẩn hóa một mô hình đàn áp xuyên biên giới, song song với việc siết chặt kiểm soát phát ngôn trong nước. Và yếu tố duy nhất có thể thay đổi cục diện là mức độ phản ứng của cộng đồng quốc tế, mà phép thử trước mắt là việc chính phủ Úc và Na Uy có được tiếp cận hai người bị giam hay không.
BBT
***
Carl Robinson
Hà Nội nói họ bị “bắt quả tang” tại biên giới. Chuỗi diễn biến gồm mất tích, im lặng, rồi một kịch bản khủng bố được dựng sẵn, cho thấy bộ máy an ninh Việt Nam đang mở rộng tầm hoạt động ra ngoài lãnh thổ.
Nhà cầm quyền Việt Nam vừa bắt cóc hai nhà hoạt động ‘Việt Kiều’ tại Campuchia, đưa họ qua biên giới, rồi tuyên bố họ bị “bắt quả tang” khi nhập cảnh trái phép vào Tây Ninh, hướng Tây Bắc Sài Gòn. Đây là ví dụ mới nhất cho thấy bộ máy an ninh Việt Nam hoạt động ở nước ngoài với sự tự tin không thua gì ở trong nước — một nhà nước công an trị đang mở rộng tầm ảnh hưởng và tuỳ tiện bẻ cong luật pháp.
Việt Tân chính thức bị Hà Nội dán nhãn là “tổ chức khủng bố,” một danh xưng mà Bộ Công an sử dụng như một công cụ pháp lý đa năng. Trên thực tế nhóm này là một mạng lưới ủng hộ dân chủ của người Việt hải ngoại, chủ trương thay đổi chính trị bằng biện pháp ôn hòa và không có tiền sử bạo lực. Nhãn khủng bố ở đây mang tính công cụ hơn là mô tả: Nó cho phép nhà nước hình sự hóa việc liên lạc, truy tố những người bị coi là ủng hộ, và xem hoạt động của người Việt ở nước ngoài như hành vi phá hoại an ninh quốc gia.
Thành lập năm 1982 tại California, Việt Tân là một trong những phong trào dân chủ hải ngoại lâu đời nhất của người Việt. Các khẩu hiệu “trở về” vào thời kỳ đầu của phong trào đã phai nhạt từ nhiều thập niên trước; ngày nay, Việt Tân hoạt động như một tổ chức chính trị hải ngoại thông thường với các chi nhánh tại Mỹ, Úc và châu Âu.
Quyết định của Hà Nội vào năm 2016, dán nhãn khủng bố đối với Việt Tân không dựa trên hành vi cụ thể, mà xuất phát từ tính tiện dụng. Nhãn này cho phép Bộ Công an gán tội khủng bố với bất kỳ ai gặp gỡ, nhắn tin hoặc có liên hệ với nhóm, bao gồm hai người đàn ông hiện bị giam giữ sau khi bị bắt cóc ở Campuchia.
Hai người đàn ông đó là Trần Hiệp, 51 tuổi, quốc tịch Úc gốc Việt sống tại Melbourne, và Nguyễn Đức Thuận, 52 tuổi, quốc tịch Na Uy gốc Việt, sống tại Oslo. Họ biến mất ở Phnom Penh ngày 18 tháng 9 và suốt mười ngày sau đó không ai biết tung tích. Gia đình và mạng lưới người Việt hải ngoại coi đây là một vụ cưỡng bức mất tích, trong khi phía Campuchia im lặng.
Rồi Hà Nội tung ra một câu chuyện được dàn dựng hoàn chỉnh: Theo đó, hai người lẻn qua biên giới tại Mỹ Quý Tây [Tây Ninh] và bị bắt quả tang với giấy tờ giả cùng một kế hoạch phá hoại của Việt Tân. Việt Tân gọi những cáo buộc này là “một sự bịa đặt trắng trợn nhằm che giấu sự thật là các thành viên Việt Tân đã bị bắt cóc ở Campuchia và bị cưỡng ép đưa sang Việt Nam.”
Diễn biến này lặp lại một khuôn mẫu quen thuộc: Mất tích ở nước ngoài, sự im lặng, rồi một câu chuyện pháp lý được dựng lên sau đó để giải thích vì sao những người bị bắt nằm trong tay công an Việt Nam.
Trường hợp Đoàn Bảo Châu — Bá tước Monte Cristo của Việt Nam — là nguyên mẫu. Một năm trước, cựu nhà báo này đã trốn khỏi Việt Nam, rồi xuất hiện trở lại ở Canada, và từ nơi lưu vong ông cười nhạo khi một tòa án Hà Nội kết án vắng mặt ông theo Điều 117 — vụ án Bá tước Monte Cristo mà tôi đã viết trước đây. Phiên tòa của ông là một màn trình diễn trước một chiếc ghế trống, một bản án dành cho một người mà Nhà nước không còn giữ được trong tay.
Tất cả những điều này không có gì mới. Tô Lâm đã cho tiến hành các hoạt động ngoài lãnh thổ từ nhiều năm, từ vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh ở Berlin năm 2017, khi ông ta còn là bộ trưởng Bộ Công an, đến các vụ nhà hoạt động lặng lẽ biến mất ở Lào và Thái Lan. Nay bên cạnh các vụ bắt cóc, Hà Nội còn bổ sung thêm các bản án vắng mặt, một thủ đoạn hành chính biến những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài thành những kẻ lưu vong đã bị kết án sẵn.
Tháng 12 năm ngoái, một tòa án ở Hà Nội đã xét xử và kết án hai nhà hoạt động lưu vong ở Đức — Nguyễn Văn Đài, luật sư nhân quyền, và Lê Trung Khoa, nhà báo sống tại Berlin, người đầu tiên đưa tin về vụ bắt cóc Thanh — mỗi người 17 năm tù theo Điều 117. Bộ Công an sau đó yêu cầu Đức bắt giữ và trục xuất họ, một yêu cầu mà Berlin đã phớt lờ. Những bản án trên giấy tờ này nằm trong hồ sơ như một lệnh bắt giữ, sẵn sàng được kích hoạt ngay khi nhà nước tóm được mục tiêu. Đó là một hệ thống được thiết kế để khiến tất cả những người bất đồng chính kiến đều mặc nhiên bị coi là có tội trước cả khi họ bị bắt.
Bộ máy đối ngoại này phản ánh những gì đang xảy ra bên trong Việt Nam. Hà Nội không còn chỉ dựa vào việc bắt giữ và truy tố; họ đã xây dựng một hệ thống hành chính trừng phạt ngôn luận mà không cần đến tòa án. Chế độ phạt mới nhất – lên đến 400 triệu đồng cho các bài đăng bị coi là gây hại đến “hình ảnh Việt Nam” – trao cho Bộ Công an một công cụ trong nước linh hoạt không kém công cụ ngoài lãnh thổ. Ở nước ngoài, những người bất đồng chính kiến có thể bị bắt cóc hoặc bị kết án vắng mặt. Trong nước, người dân bình thường có thể bị phạt rất nặng để buộc họ phải im lặng. Cả hai đều cùng một logic được thể hiện qua các công cụ khác nhau: Một nhà nước công an trị đã thôi giả vờ rằng biên giới hay luật pháp của quốc gia hạn chế tầm ảnh hưởng của họ.
Logic cưỡng ép tương tự cũng đang diễn ra ngay bên trong Việt Nam. Đầu tuần này, cựu tù nhân chính trị Huỳnh Trương Ca cho biết công an ở Đồng Nai và Đồng Tháp đã tra tấn ông hồi tháng 3 nhằm buộc ông phải thừa nhận mình là thành viên Việt Tân – một cáo buộc mà ông bác bỏ.
Khi ông bỏ trốn trong thời gian vẫn đang chịu án quản chế, các cơ quan chức năng chuyển sang gây sức ép lên gia đình ông. Vợ và các con ông bị đưa đến đồn công an, tại đây các con ông bị buộc phải viết và ký một bản tố cáo cha mình là “phản động,” rồi cam kết không tiết lộ những gì đã xảy ra.
Đó cũng chính là phương thức được áp dụng ngay trong nước: Nếu nhà nước không thể buộc một người đưa ra lời thú nhận mà họ muốn, họ sẽ tạo ra lời thú nhận đó bằng sức ép, thông qua người khác và bằng sự sợ hãi.
Cả hai ông Thuận và Hiền hiện đang nằm trong tay công an Việt Nam, với các cáo buộc khủng bố và làm giả giấy tờ, và không được liên lạc với các quốc gia mà họ mang hộ chiếu. Úc đã xác nhận hỗ trợ lãnh sự cho Trần Hiệp; Na Uy đã đưa vụ việc của Nguyễn Đức Thuận, người bị tiểu đường và cần tiêm insulin hằng ngày, vào các kênh của Liên Hiệp Quốc.
Việc hai chính phủ có được quyền tiếp cận hay không sẽ cho thấy Hà Nội sẵn sàng đi xa đến đâu. Một nhà nước công an trị bắt cóc những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài, kết án vắng mặt những người lưu vong và phạt chính công dân của mình vì “làm tổn hại hình ảnh Việt Nam” thì không còn đang ứng biến nữa. Họ đang chuẩn hóa các phương pháp của mình. Biến số duy nhất là sự phản kháng từ bên ngoài mạnh nhẹ như thế nào.
Carl Robinson
* Carl Robinson là một ký giả kỳ cựu từng sống và làm việc 11 năm cho hãng thông tấn AP (Associated Press) tại Sài Gòn, trước 1975. Từ năm 1995, ông vẫn thường xuyên trở lại Việt Nam và tiếp tục theo dõi, viết về đất nước và con người Việt Nam.
The post Nhà nước Việt Nam bắt cóc những người bất đồng chính kiến ở Campuchia appeared first on Việt Tân.
