Vào trang của Cục Thống kê có thông tin khá buồn. Tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo là 1,4 triệu thanh niên, chiếm 10,2% tổng số thanh niên. Ai cũng than xin việc thời nay khó, nhất là sinh viên.
Năm 1977 mới ra trường ở nước ngoài về, do có lần cắt tóc cho GS Phan Đình Diệu ở bên Warsaw (Ba Lan) nên quen biết, tôi tìm lên Viện Khoa học Việt Nam trên Nghĩa Đô để gặp ông. Mình cũng thú thực, em không có bằng đỏ như các bạn bên Liên Xô, học cũng thường… Nhưng giáo sư bảo lấy người về làm việc chứ không lấy bằng đỏ.
Thế là xong cuộc “phỏng vấn” không quá 2 phút. Cầm cái giấy viết tay gửi anh Tỳ trên Bộ Đại học, lấy hồ sơ và nghiễm nhiên thành “viện sỹ” nằm bàn ở cái Viện Tin học trong làng Liễu Giai có hoa và phân tươi, ăn cơm tập thể và mơ đưa đất nước tiến lên CNXH trong vài năm.
Nhưng thời đó đã qua rồi vì ít sinh viên, nhu cầu việc tìm người không còn như 50 năm trước. Bây giờ sinh viên vừa tốt nghiệp đi xin việc thường được hỏi một câu rất giản dị: “Em có mấy năm kinh nghiệm rồi?” “Dạ, em mới ra trường.” Không khí trong phòng có vẻ lạnh đi vài độ.
Nhà tuyển dụng muốn một người trẻ, khoảng 22–24 tuổi, năng động, sáng tạo, chịu khó, ngoại ngữ tốt, sử dụng thành thạo công nghệ và đặc biệt phải có 1–2 năm kinh nghiệm. Tức là doanh nghiệp muốn một người mới ra trường nhưng kinh nghiệm phải cũ.
Nghe cũng hợp lý, nếu chúng ta chấp nhận một chút vật lý lượng tử trong tuyển dụng lao động là ứng viên có thể vừa là sinh viên, vừa là người đã đi làm hai năm, tùy góc nhìn của bộ phận nhân sự.
Có tin tuyển dụng còn yêu cầu ứng viên “dưới 25 tuổi, có 3 năm kinh nghiệm.” Người đọc chỉ còn thiếu nước hỏi: “Thế cháu phải bắt đầu đi làm từ năm lớp 10 hay năm lớp 12 ạ?”
Nhưng chuyện này không hoàn toàn là lỗi của doanh nghiệp. Doanh nghiệp bỏ tiền ra thuê người, đương nhiên họ muốn người vào việc được ngay. Không ai mở công ty để làm một trường đại học miễn phí, càng không ai muốn trả lương cho một nhân viên chỉ để nhân viên ấy học cách mở Excel trong ba tháng.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu doanh nghiệp nào cũng muốn tuyển người đã được nơi khác đào tạo xong, thì ai sẽ đào tạo người trẻ? Có lẽ đây mới là câu hỏi đáng nói và sinh viên cũng phải nhìn lại mình.
Không ít bạn dành bốn năm đại học để học cho qua các môn, săn điểm, săn chứng chỉ, cuối cùng cầm tấm bằng bước ra đời và phát hiện ra một sự thật hơi phũ phàng, bằng đại học chứng minh bạn đã học, chứ chưa chắc chứng minh bạn làm được việc.
CV thì rất đẹp, tốt nghiệp loại khá, IELTS 6.5, GPA 3.2., thành thạo Word, Excel, PowerPoint, năng động, sáng tạo, chịu được áp lực.
Nhưng khi nhà tuyển dụng hỏi, em đã làm được sản phẩm gì thì câu trả lời đôi khi là dạ… em có làm bài tập nhóm.
Bốn năm đại học mà thành tựu lớn nhất là PowerPoint 47 slide và một lần thuyết trình không run thì quả thật hơi khó cạnh tranh với người đã đi làm.
Thực ra, kinh nghiệm không nhất thiết phải là hai năm ngồi trong một công ty.
Sinh viên IT có thể làm dự án cá nhân. Sinh viên marketing có thể xây một fanpage. Sinh viên thiết kế có thể làm portfolio. Sinh viên kinh doanh có thể bán hàng online. Sinh viên báo chí có thể viết bài. Sinh viên ngoại ngữ có thể dịch, dạy thêm, làm freelance.
Thậm chí một dự án nghiêm túc ở trường cũng có giá trị, nếu người làm thực sự làm chứ không phải chia việc theo kiểu một người làm, bốn người ghi tên.
Kinh nghiệm quan trọng nhất không phải là bạn đã ngồi ở đâu bao lâu, mà là bạn đã giải quyết được vấn đề gì.
Bởi vậy, thay vì than “công ty đòi kinh nghiệm nên em không xin được việc,” sinh viên nên bắt đầu tích lũy kinh nghiệm trước khi cầm bằng. Đừng chờ doanh nghiệp cấp cho mình cơ hội đầu tiên rồi mới bắt đầu chứng minh năng lực.
Nhưng doanh nghiệp cũng nên bớt một chút “ảo tưởng tuyển dụng.”
Một công việc junior mà yêu cầu ứng viên phải vừa trẻ, vừa có kinh nghiệm, vừa biết mười thứ, vừa chịu áp lực cao, vừa chấp nhận lương thấp thì có khi không phải đang tìm junior. Đó là đang tìm senior đội lốt sinh viên mới ra trường.
Còn những dòng “môi trường trẻ trung, năng động, cơ hội thăng tiến” thì xin đừng dùng quá nhiều. Người trẻ bây giờ không chỉ đọc quảng cáo tuyển dụng, họ còn đọc đánh giá của nhân viên cũ. Và họ biết “môi trường năng động” đôi khi có nghĩa là một người làm việc của ba người.
Sau cùng, trường đại học cũng không thể đứng ngoài câu chuyện này.
Nếu chương trình đào tạo chủ yếu giúp sinh viên vượt qua kỳ thi nhưng không giúp họ tạo ra sản phẩm, giải quyết vấn đề, giao tiếp với khách hàng và làm việc trong một tập thể, thì tấm bằng rất có thể chỉ là vé vào cửa, chứ chưa phải năng lực hành nghề.
Thị trường lao động cần thay đổi cả ba phía. Nhà trường phải đào tạo người làm được việc. Doanh nghiệp phải tạo cửa vào cho người chưa có kinh nghiệm. Sinh viên phải chủ động biến bốn năm đại học thành vốn nghề nghiệp, thay vì chỉ biến nó thành bốn năm có mặt ở giảng đường.
Còn câu hỏi “Em có hai năm kinh nghiệm không?” có lẽ vẫn sẽ còn, nhưng người trẻ không nhất thiết phải trả lời bằng sự tuyệt vọng.
Hãy trả lời bằng sản phẩm mà câu trả lời có lẽ thuyết phục là “Tôi chưa có hai năm đi làm. Nhưng đây là những gì tôi đã làm. Anh/chị xem thử tôi có làm được việc không.” Nếu doanh nghiệp tin vào tiềm năng thì bạn đã thành công và doanh nghiệp ấy rất đáng để bạn cống hiến.
Bởi suy cho cùng, nhà tuyển dụng cần người làm được việc như kiểu GS Phan Đình Diệu, chứ không phải người có một con số đẹp trong ô “Years of Experience.”
Và nếu một doanh nghiệp nhất định đòi một người 22 tuổi phải có hai năm kinh nghiệm, thì xin cũng đừng trách người trẻ hỏi ngược: “Hai năm kinh nghiệm ấy… công ty mình định cho tôi tích lũy ở đâu?”
Có lẽ lúc ấy, cả hai bên sẽ có một cuộc phỏng vấn thú vị hơn và không khí trong phòng hẳn sẽ ấm hơn.
Và bạn trẻ được gọi đi phỏng vấn đừng có mà bắt chước lão Cua thật thà khai học dốt như thuở nào, trượt từ vòng gửi xe đấy. Giờ đã hưu nhưng xây CNXH chưa xong, đáng mất việc.
Nguồn: FB Giang Công Thế
The post Tìm việc làm: Tuyển người mới nhưng kinh nghiệm phải cũ appeared first on Việt Tân.
