Hoàng Nam
Bảy chuyên gia đặc biệt của Liên Hợp Quốc về nhân quyền đã cùng nhau bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về việc dẫn độ Y Quỳnh B’đăp về Việt Nam trong một bức thư đề ngày 3/12/2025.
Theo dòng sự kiện:
– Các chuyên gia khẳng định việc dẫn độ ông Y Quỳnh B’đăp vi phạm nghĩa vụ “không trả người” (non-refoulement), tức là cấm trục xuất bất cứ ai đến một quốc gia nếu có bằng chứng xác đáng để tin rằng người này sẽ bị tước đoạt quyền sống, bị tra tấn, ngược đãi, bị cưỡng bức mất tích, hay bị giam giữ tùy tiện, xét xử không công bằng và các tổn hại nghiêm trọng khác.
– Ngoài ra, các chuyên gia cũng lo ngại về “tình hình của B’đăp,” nhất là khi gia đình và luật sư của ông B’đăp không thể xác định được nơi ở của ông trong nhiều giờ trước khi bị chính thức chuyển giao cho phía Việt Nam vào ngày 29/11.
– Các chuyên gia cũng kêu gọi cả Thái Lan và Việt Nam tuân thủ các công ước về chống tra tấn và các quyền dân sự chính trị mà hai nước này đều là thành viên.
Bối cảnh:
– Ngày 20/1, Tòa án Nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã tuyên án vắng mặt ông Y Quỳnh B’Đăp 10 năm tù về tội “khủng bố,” liên quan tới vụ tấn công hai xã ở huyện Cư Kuin của tỉnh này vào ngày 11/6/2023. Nhưng ông B’Đăp đã bác bỏ cáo buộc và khẳng định mình không có mặt ở Việt Nam khi vụ việc xảy ra.
– Y Quỳnh B’Đăp bị bắt tại Thái Lan vào ngày 11/6/2024. Ông đã được Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn [UNHCR] cấp quy chế tị nạn vào năm 2019.
– Ngày 30/9/2024, ông Y Quỳnh B’Đăp bị đưa ra xét xử tại tòa sơ thẩm Thái Lan. Tòa án nước này ra phán quyết cho dẫn độ ông B’Đăp về Việt Nam. Ông Y Quỳnh B’Đăp sau đó kháng cáo.
– Ngày 26/11/2025, tòa phúc thẩm Thái Lan đã tuyên y án sơ thẩm. Phán quyết này có giá trị chung thẩm và có hiệu lực thi hành ngay lập tức.
– Hai ngày sau đó, chính phủ Thái Lan công bố đã dẫn độ ông Y Quỳnh B’Đăp sang Việt Nam.
Toàn cảnh: Ông Y Quỳnh B’Đăp và tổ chức của ông, Người Thượng vì Công lý (Montagnards Stand for Justice – MSFJ) đấu tranh cho các quyền cơ bản của người Thượng.
– MSFJ cho rằng người Thượng là người bản địa tại Việt Nam và chính quyền Việt Nam cần phải tôn trọng các quyền của người Thượng bản địa theo Bản Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của Các Dân tộc Bản địa mà Việt Nam đã bỏ phiếu tán thành vào năm 2007.
– Tuy nhiên, phía chính quyền Việt Nam không công nhận có tồn tại người bản địa tại Việt Nam.
– Mặc dù vậy, các chuyên gia độc lập của Liên Hợp Quốc nhiều lần khẳng định người Thượng là người bản địa tại Việt Nam.
– Người Thượng là một trong những sắc tộc bị đàn áp nặng nề nhất tại Việt Nam. Nhà nhân học người Úc Grant Evans gọi quá trình đàn áp này là “chủ nghĩa thực dân nội địa” tại Việt Nam
– Người Thượng bị bắt bớ, đánh đập, bị tước các quyền đất đai, quyền văn hóa và quyền tự do tôn giáo khiến hàng nghìn người Thượng phải đi tị nạn ở các nước láng giềng.
– Sau vụ tấn công vào trụ sở công quyền tại Đắk Lắk vào tháng 6/2023, các tổ chức quốc tế tiếp tục bày tỏ sự lo ngại về việc chính quyền Việt Nam lợi dụng vấn đề chống khủng bố để gia tăng đàn áp người Thượng.
Nguồn: Luật Khoa Tạp chí
