GS Phan Dương Hiệu
Dữ liệu cá nhân thực tại là nguồn vào cơ bản cho Điều khiển học hành vi và tinh thần. Chúng ta đã mất quá nhiều, nhưng những gì chưa mất còn lớn hơn thế rất nhiều. Do vậy chúng ta đừng bao giờ buông xuôi nghĩ đã mất hết mà cho đi tất cả.
Ảnh dưới được trích trong bài ông Phan Đình Diệu chuẩn bị và trình bày ở Học viện Nguyễn Ái Quốc vào năm 1975, khi các lãnh đạo lắng nghe các phân tích của các nhà khoa học. Bài giảng nhấn mạnh những phân tích về Điều khiển học, dự báo về quan hệ người-máy rất đặc biệt, nhưng trên hết là việc phân tích – điều vẫn luôn đúng với các hệ điều khiển hiện tại – rằng “Thông tin thực tại là cơ bản đối với hoạt động điều khiển”!
Từ hơn một thập niên qua, hình thái vận động của thế giới dựa rất nhiều trên chủ nghĩa giám sát và định hướng hành vi, khởi đầu là giúp bùng nổ lợi nhuận kinh tế của các đại công ty, dần dần đang tiến tới điều khiển mọi hành vi trong cuộc sống, xã hội, chính trị. Đoán nhận, hiểu được con người là bước cơ bản để có thể chạy thuật toán tối ưu định hướng hành vi, nhận thức của con người đó đến một mục tiêu, một khuôn mẫu.
Muốn đoán nhận và hiểu một con người, vẫn như nhận định hơn 50 năm trước: “Thông tin thực tại là cơ bản đối với hoạt động điều khiển.” Các hệ thống cần thông tin thực tại của từng cá nhân, từ đó thiết lập mạng lưới khổng lồ quan hệ của toàn xã hội, quan hệ không phải là cứng mà là quan hệ tức thời, bao gồm cả suy nghĩ, vận động tức thời. Từ bức tranh rộng lớn tổng quát đó mà có thuật toán tối ưu quay lại điều khiển từng cá nhân nhỏ bé. Khi tất cả bị điều khiển, tất cả sẽ dần đi vào một khuôn mẫu, bị triệt tiêu sáng tạo và mất tự do.
Chúng ta đã nhỡ cho đi rất nhiều thông tin cá nhân, nhưng đó cũng chỉ là những hình ảnh lát cắt theo thời gian, của quá khứ. Cái mà các hệ thống điều khiển muốn là sự liên tục, những thông tin thực tại. Vậy nếu như các cá nhân không buông xuôi, nghĩ rằng mình đã mất hết mà chấp nhận cho đi toàn bộ thông tin theo thời gian thực, chúng ta vẫn có những hy vọng để thoát khỏi các sự kiểm soát.
Điều đáng ngại, điều khiển định hướng hành vi, điều khiển tư duy hiện không gói gọn trong biên giới của từng quốc gia mà mang tính toàn cầu. Cuộc chiến nắm quyền điều khiển thế giới trong tương lai sẽ là giữa các đế chế công nghệ và các quốc gia lớn. Hiện tại các đế chế công nghệ vẫn đang còn trong sự kiểm soát của các quốc gia, nhưng nó rất có thể sẽ sớm vượt qua ranh giới đó. Các thế lực nắm công nghệ tối tân đạt được lợi ích lớn hơn cả trong việc nắm điều khiển kinh tế, chính trị, và từ đó nó có thể điều khiển được cả các quốc gia.
Những quốc gia có thể dễ bị rơi vào vòng điều khiển, định hướng là nơi công nghệ chưa đạt tầm cao nhưng lại thu thập quá nhiều thông tin riêng về các thành phần trong hệ thống của mình. Khi đó, quốc gia sử dụng được thông tin cho hệ thống điều khiển của mình sẽ thua xa việc bị khai thác thông tin của toàn xã hội cho những hệ thống tối tân bên ngoài điều khiển. Quốc gia sẽ bị phụ thuộc mềm mà đôi khi không nhìn được hết.
Chúng ta, từ quy mô từng cá nhân và cả quy mô toàn đất nước, cần có những nghiên cứu và nhìn nhận sâu xa, cẩn trọng về các hệ thống điều khiển trong tương lai để không bị rơi vào sự phụ thuộc, để từng cá nhân có tự do và từ đó đất nước được độc lập.
Nguồn: FB Phan Dương Hiệu
