Đọc lại cuốn sách “Từ Độc tài đến Dân chủ“ bản pdf của Gene Sharp, tôi cảm thấy ấn tượng, chắc có lẽ tôi đã trưởng thành hơn nhiều so với lần đọc thứ nhất cách đây 8 năm. Nhận thức được nhiều điều về cách thức mà các phong trào dân chủ có thể chuyển hóa từ các chế độ độc tài mà không cần bạo lực.
- Đọc và download “Từ Độc tài đến Dân chủ” bản PDF ở đây (1,17 Mb)
Cuốn sách không chỉ cung cấp lý thuyết về chính trị mà còn đưa ra những chiến lược thực tiễn có thể áp dụng trong bất kỳ hoàn cảnh nào, dĩ nhiên phải có sự thay đổi nhẹ để thích ứng với thời cuộc là điều không thể tránh khỏi. Gene Sharp, với cái nhìn sắc bén của mình, đã chỉ ra rằng sự chuyển giao quyền lực từ độc tài sang dân chủ có thể diễn ra mà không cần “vũ trang hóa đấu tranh” nếu các chiến lược đúng đắn được áp dụng. Tác giả không chỉ dừng lại ở những khái niệm mơ hồ, mà đưa ra những phương thức cụ thể như đình công, biểu tình và các cuộc tẩy chay sản phẩm của chính phủ, tất cả đều nhằm tạo sức ép lên chế độ độc tài mà không đổ máu.
Mặc dù việc đối mặt với một chế độ độc tài là điều rất khó khăn và đầy rủi ro, nhưng thay đổi nó mà không cần dùng đến vũ lực là điều hoàn toàn khả thi. Nó làm tôi thấy lạc quan hơn về con đường mình đã chọn, thay đổi chế độ áp bức mà không gây ra thiệt hại lớn về con người và tài sản. Hơn nữa, Sharp còn nhấn mạnh rằng sự thành công của các phong trào này không chỉ đến từ những chiến lược thông minh, mà còn từ sự kiên nhẫn và quyết tâm của những anh em bất đồng chính kiến, ở Việt Nam mình thì không thiếu những con người như vậy, tôi có thể điểm tên hàng trăm người trong vài phút, tuy không phải số lượng quá đông nhưng đủ để làm ngọn cờ đầu cho bất cứ chiến dịch nào!
Có thứ rất hay ho ở đây? Một trong những điểm mạnh của cuốn sách là sự khẳng định rằng bất bạo động không chỉ có thể lật đổ các chế độ độc tài, mà còn giúp tạo ra một nền tảng vững chắc cho nền dân chủ sau này. Điều này không chỉ là lý thuyết mà là thực tế đã được chứng minh qua các phong trào đấu tranh không bạo lực ở nhiều quốc gia như Ba Lan, Ả Rập,… Anh em nên đọc vì đây có thể là một “tài liệu” và là nền tảng kiến thức quan trọng trong tiến trình dân chủ hóa đất nước.
Có vài góc nhìn cơ bản tôi có thể đúc kết được ở đây và một số bài học tương đối quan trọng:
Đầu tiên là sự kiên nhẫn và tổ chức. Sharp đã chỉ ra rằng, sự thay đổi không thể đến chỉ trong một thời gian ngắn. Một cuộc cách mạng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, kế hoạch dài hạn và khả năng tổ chức của cả cộng đồng.
Điều này cho chúng ta hiểu rằng các phong trào dân chủ không thể chỉ dựa vào sự bốc đồng hay phản ứng tức thời, mà cần có sự đoàn kết vững mạnh và những bước đi từng bước một để tạo ra thay đổi bền vững. Anh em bớt lên mạng chửi đỏng đi, phản ứng quá thì chỉ có đi chăn kiến hoặc thiệt hại nhiều hơn là hiệu quả. Dĩ nhiên khoảng gần 2 thập kỷ trở lại đây thì những hy sinh của anh chị đi trước là điều phải diễn ra như một lẽ tất yếu, tôi tin đó là nền tảng cho những thế hệ tiếp theo như thế hệ của tôi.
Thứ hai, bất bạo động là công cụ mạnh mẽ nhất để thay đổi. Trước đây, tôi nghĩ rằng sự lật đổ các chế độ độc tài phải đi kèm với chiến tranh và bạo lực, có lẽ tuổi trẻ thì ai cũng nghĩ vậy nhưng Gene Sharp và thời gian trải nghiệm cho tôi một góc nhìn khác. Cho thấy rằng, những chiến lược bất bạo động như đình công, biểu tình hay tẩy chay có thể làm suy yếu quyền lực của chế độ mà không gây tổn thất về sinh mạng và tài sản. Điều này cho chúng ta nhận ra rằng, sự thay đổi không nhất thiết phải đi kèm với sự tàn phá, mà đôi khi chính sự kiên nhẫn và hành động thông minh mới là chìa khóa để mở ra một chương mới cho nước nhà.
Thứ ba là mỗi cá nhân đều có thể đóng góp vào sự thay đổi. Một chế độ độc tài không thể duy trì lâu dài nếu không có sự đồng thuận của người dân. Sharp cho thấy rằng không chỉ có những nhà lãnh đạo hay tổ chức lớn, mà ngay cả những hành động nhỏ của từng cá nhân trong cộng đồng cũng có thể góp phần thay đổi cục diện. Những hành động tưởng chừng như đơn giản như tẩy chay những nghị định sai của chính phủ, ví dụ như Nghị định 168 hay tham gia vào các hội nhóm yêu nước như No U, Green life, Du Ca Việt Nam- Sài Gòn,… cũng có thể tạo ra một làn sóng mạnh mẽ làm suy yếu chính quyền độc tài.
Cuối cùng, bài học quan trọng nhất là xây dựng và duy trì nền dân chủ. Việc chuyển giao quyền lực từ độc tài sang dân chủ là một quá trình không hề dễ dàng. Tuy nhiên, Sharp đã làm rõ rằng nếu các chiến lược bất bạo động được thực hiện đúng đắn, nền dân chủ sẽ có cơ hội phát triển và tồn tại lâu dài. Một xã hội tự do, công bằng và nhân quyền sẽ không thể đạt được nếu chúng ta không liên tục đấu tranh và bảo vệ những giá trị đó, nó như một giá trị cốt lõi của một xã hội văn minh cần phải có.
Bất chấp những khó khăn và thử thách, con đường đến với dân chủ vẫn có thể mở ra bằng sự kiên trì, chiến lược và một tinh thần đoàn kết mạnh mẽ. Mỗi cá nhân trong cộng đồng đều có thể đóng góp vào việc xây dựng một xã hội tự do và công bằng.
Viết vài dòng gửi đến anh em như một lời động viên và sự tích cực trong những ngày không hề êm ả. Như đã nói ở trên thì sự “Đoàn Kết” là không bao giờ thừa, và những cuộc tranh luận cãi vã là không thể thiếu trong một hệ thống dân chủ và minh bạch. Nhưng đừng vì lẽ đó mà anh em quay lưng với nhau trong bối cảnh đất nước cần anh em chung tay với nhau hơn bao giờ hết. Chúc anh em sức khỏe và nhiều yêu thương.
24/3/2025
Nguyễn Phong
Nguồn: FB Nguyễn Phong
