Giữa lúc chính quyền Hà Nội ráo riết chuẩn bị lệnh cấm xe gắn máy chạy xăng vào giữa năm 2026, một thực tế đang gây hoang mang dư luận: Các số liệu về ô nhiễm do giao thông gây ra lại chênh lệch đến mức khó tin giữa các cơ quan nhà nước.
Tại buổi tọa đàm ngày 21 tháng Bảy do báo Tiền Phong và chính quyền Hà Nội tổ chức, bà Nguyễn Hoàng Ánh – quyền trưởng Phòng Quản lý Chất lượng Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường – cho biết theo dữ liệu của bộ, khí thải xe cộ chỉ chiếm khoảng 12% ô nhiễm, bụi từ giao thông chiếm 23%, còn nguồn ô nhiễm lớn nhất – chiếm tới 29% – lại đến từ hoạt động xây dựng, đốt rơm rạ, lốp xe và rác thải.
Thế nhưng, con số do chính quyền Hà Nội đưa ra lại hoàn toàn khác. Trong báo cáo năm 2023, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội khẳng định xe gắn máy là “thủ phạm chính,” với mức phát thải CO chiếm đến 87% và bụi mịn chiếm 66% – cao gấp nhiều lần so với đánh giá của bộ chủ quản môi trường.
Điều này khiến không ít người đặt dấu hỏi: Nếu hai cơ quan quản lý nhà nước còn không thống nhất được nguyên nhân chính gây ô nhiễm thì căn cứ nào để Hà Nội mạnh tay cấm xe xăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người dân – đặc biệt là tầng lớp lao động?
Bà Ánh cũng thẳng thắn thừa nhận: Việt Nam hiện chưa có đủ kinh phí và phương pháp chuẩn để kiểm kê khí thải chính xác. Nguồn phát thải thì “động, linh hoạt,” trong khi số liệu hiện tại mới chỉ là “tổng hợp từ nhiều nguồn.”
Tuy vậy, bất chấp các cảnh báo về thiếu cơ sở khoa học rõ ràng, chính quyền thành phố vẫn kiên định với lộ trình đã công bố: Từ ngày 1 tháng Bảy, 2026, sẽ cấm xe gắn máy chạy xăng trong khu vực trung tâm thuộc “vành đai một.” Chủ tịch thành phố Trần Sỹ Thanh khẳng định: “Nếu không quyết tâm, thì không biết khi nào Hà Nội mới thành đô thị văn minh, sạch đẹp như các nước trên thế giới.”
“Đô thị văn minh không thể xây dựng bằng mệnh lệnh hành chính và số liệu chắp vá,” một người dùng mạng xã hội bình luận.
Thế nhưng, trái với hình ảnh “đô thị văn minh” mà giới hữu trách tô vẽ, làn sóng bất mãn từ người dân đang dâng lên mạnh mẽ. Trên mạng xã hội, nhiều ý kiến cho rằng cấm xe xăng mà chưa có hạ tầng đồng bộ, giá xe điện vẫn cao, pin khó tái chế và hệ thống giao thông công cộng chưa đủ đáp ứng – thì người nghèo sẽ là đối tượng chịu thiệt đầu tiên.
Không ít người cho rằng việc cấm xe máy xăng vào năm 2026 chỉ là một bước đi mang tính hình thức, đánh bóng thành tích chính trị chứ không phải là giải pháp toàn diện cho vấn đề môi trường. “Đô thị văn minh không thể xây dựng bằng mệnh lệnh hành chính và số liệu chắp vá,” một người dùng mạng xã hội bình luận.
Với khoảng cách ngày càng lớn giữa tầm nhìn từ chính quyền và thực tế đời sống người dân, câu hỏi đặt ra là: Hà Nội có đang cố vẽ ra một thành phố xanh mà quên rằng chính người dân mới là phần cốt lõi trong bức tranh phát triển bền vững?
