Thùy Linh
Con số 10.000 tỷ đồng nghe có vẻ như một cuộc đổi đời cho nông dân Việt Nam, nhưng kỳ vọng và thực tế cách nhau rất xa
Sáng 17/6/2026, tại Diễn đàn “Phát triển nhiên liệu sinh học 2026: Từ chủ trương của đảng đến hành động quốc gia,” đại diện Tổng Công ty Lọc hoá dầu Việt Nam (BSR) nhận định: Khi xăng E10 được sử dụng trên toàn quốc, nhu cầu Ethanol dùng để phối trộn dự báo sẽ đạt khoảng 1 triệu mét khối mỗi năm và như vậy sẽ có hơn 10.000 tỷ đồng trực tiếp chảy vào túi hàng triệu nông dân trồng khoai mì và mía.
10.000 tỷ đồng góp phần vẽ ra một tương lai đầy lạc quan về sinh kế bền vững của người nông dân. Về lý thuyết, bài toán này hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, nhìn vào cấu trúc chuỗi cung ứng và thực tế thị trường Việt Nam, liệu dòng tiền khổng lồ ấy có thực sự đến tay người nông dân, hay sẽ bị san sớt lại ở đâu đó?
Bao nhiêu phần trăm của 10.000 tỷ sẽ đến tay người nông dân?
Cụm từ “trực tiếp chảy vào túi nông dân” thực tế lại phải đi qua một loạt trung gian trong nền kinh tế thị trường. Đa phần nông sản hiện nay vẫn phụ thuộc vào thương lái và các chợ đầu mối. Để đi từ ruộng đến được cửa nhà máy Ethanol, khoai mì phải đi qua nhiều cấp trung gian, và mỗi tầng nấc lại giữ lại một phần lợi nhuận.
Khi giá nguyên liệu tăng, các tổng kho và thương lái lớn với lợi thế vốn, gom được nhiều hàng sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất. Ngược lại, khi thị trường xăng dầu biến động hoặc giá cồn sụt giảm, rủi ro ép giá sẽ ngay lập tức được đẩy về phía người trồng.
Mặt khác, Việt Nam không độc quyền sản xuất Ethanol. Các nước như Mỹ hay Brazil lại sở hữu công nghệ vượt trội và nguồn nguyên liệu (bắp, mía) giá rẻ quy mô lớn. Khi nhu cầu trong nước tăng vọt, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu buộc phải tối ưu hóa chi phí. Nếu giá cồn nhập khẩu rẻ hơn giá sản xuất nội địa, “chi phí nguyên liệu” hiển nhiên sẽ chảy ra nước ngoài, làm giàu cho nông dân ngoại quốc chứ không phải nông dân Việt Nam.
Bào mòn đất canh tác
Cây khoai mì có vai trò lớn trong xóa đói giảm nghèo tại các vùng đất cằn cỗi. Tuy nhiên, đây cũng là loại cây khiến cho dinh dưỡng của đất bị cạn kiệt rất nhanh. Để duy trì năng suất, người nông dân không thể canh tác liên tục mà phải tốn chi phí cày ải, phơi đất và đầu tư lượng lớn phân bón để phục hồi sức cho đất. Nếu thâm canh liên tiếp quá 4 vụ, đất sẽ bạc màu đến mức các loại cây trồng khác không thể phát triển bình thường. Liệu chi phí cải tạo và rủi ro thoái hóa đất này đã được tính vào con số 10.000 tỷ đồng hay chưa?
Ông Thêm, một nông dân có thâm niên trồng sắn, chia sẻ thẳng thắn: “Có giàu hay không thì chưa biết nhưng trước mắt để chạy máy, kiếm E5 đổ là mệt mỏi rồi đây nè. Đó là chưa kể đến trồng khoai mì ảnh hưởng đến đất đai nữa, nông dân phải tốn thêm một khoản chi phí cho phân bón, vôi cải tạo hoặc chấp nhận bỏ trống đất để phục hồi.”
10.000 tỷ đồng là một con số đầy tiềm năng, nhưng từ số liệu trên giấy đến túi tiền của người nông dân là một hành trình dài đầy chướng ngại. Nếu không có cơ chế bảo hộ giá và quy hoạch vùng nguyên liệu bền vững, giấc mơ “đại gia” nhờ xăng E10 của người nông dân vẫn còn nằm ở thì tương lai.
Nguồn: Việt Nam Thời Báo
