Nguyễn Công Bằng
Luật pháp ở đâu?
Trung Quốc đang tìm mọi cách để chia rẽ và tấn công các quốc gia khác, hòng một mình làm chủ cả vùng Biển Đông rộng lớn, mặc dù Trung Quốc chẳng có lý do hợp pháp nào để khẳng định chủ quyền của mình. Hiện nay, với cách phản đối các cuộc đàm phán phân định biển giữa Nhật Bản và Philippines, Bắc Kinh đang dùng “lý lẽ chủ quyền” làm cái cớ để biến một thủ tục pháp lý song phương bình thường thành công cụ mở rộng yêu sách của mình sang vùng biển phía Đông Đài Loan.
Ngày 28/5, sau Hội nghị thượng đỉnh Nhật Bản-Philippines, cả hai nước tuyên bố sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán phân định chính thức các khu vực chồng lấn trong Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa của mình, phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhanh chóng ra tuyên bố khẳng định rằng các cuộc đàm phán giữa Nhật Bản và Philippines “xâm phạm nghiêm trọng các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc” và “hoàn toàn bất hợp pháp và vô hiệu.”
Ai mới là kẻ coi thường pháp luật?
Trong khi Nhật Bản và Philippines xem đây thuần túy là một quy trình pháp lý nhằm giải quyết các vùng biển chồng lấn, thì Trung Quốc lại cố tình diễn giải hoạt động này như một phần trong nỗ lực của hai nước và các đối tác nhằm kết nối vùng biển phía Bắc Luzon, phía Đông Đài Loan với hành lang rộng lớn hơn ở Tây Thái Bình Dương.
Vùng biển phía Đông Đài Loan từ lâu đã đóng vai trò là “hậu phương” trong hệ thống phòng thủ của hòn đảo này. Đối mặt với Tây Thái Bình Dương, vùng biển này là mắt xích kết nối eo biển Ba Sĩ, vùng biển phía Bắc đảo Luzon (Philippines), các đảo phía Tây Nam Nhật Bản và rìa ngoài của Chuỗi đảo thứ nhất. Đây cũng là không gian hàng hải chiến lược giúp Mỹ, Nhật Bản, Úc và Philippines duy trì các tuyến liên lạc trên biển, hợp tác an ninh và tiếp cận khi xảy ra khủng hoảng tại Tây Thái Bình Dương. Dù vậy, Bắc Kinh đang nỗ lực xóa bỏ lợi thế địa-chiến lược này bằng cách gia tăng tần suất và quy mô các hoạt động không quân, hải quân lẫn lực lượng hải cảnh trong khu vực.
Từ ngày 6 đến 10/6, Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc đã triển khai một chiến dịch quy mô lớn mang tên “khảo sát thủy văn và thực thi luật giao thông hàng hải đặc biệt” tại vùng biển phía Đông Đài Loan. Chiến dịch có sự phối hợp của nhiều lực lượng như Cục An toàn Hàng hải Phúc Kiến, Cục An toàn Hàng hải Quảng Đông, Trung tâm Hỗ trợ Hàng hải Biển Hoa Đông và Cục Cứu hộ Biển Hoa Đông. Theo Bắc Kinh, chiến dịch này đã rà soát 1.030 hải lý, kiểm tra 198 phương tiện qua lại và xử lý 3 tàu bị cáo buộc “vi phạm.” Ngược lại, chính quyền Đài Loan đã lên tiếng phản đối kịch liệt, cáo buộc Hải cảnh Trung Quốc (CCG) quấy rối các tàu thương mại khi ép họ khai báo lộ trình. Đài Loan nhận định đây là mưu đồ của Bắc Kinh nhằm hợp thức hóa quyền tài phán tại vùng biển này.
Trung Quốc hiện đang tìm cách biến vùng biển phía Đông Đài Loan thành khu vực có thể quản lý và tuyên bố chủ quyền thông qua các “hoạt động thực thi pháp luật trên biển.” Thay vì sử dụng tàu hải quân, Bắc Kinh tập trung bình thường hóa các hoạt động của hải cảnh Trung Quốc. Chiến thuật này giúp họ dễ dàng hợp thức hóa các hành vi xuyên biên giới dưới danh nghĩa điều hành và quản lý dân sự thông thường.
Nếu các tàu hải cảnh Trung Quốc duy trì sự hiện diện thường trực tại phía Đông đảo Hoa Lan (Lanyu) và đảo Xanh (Green Island), hoặc liên tục phát thanh và thẩm vấn các tàu thương mại ở vùng biển Đông Nam Đài Loan, Bắc Kinh có thể từng bước biến các vùng biển vốn không thuộc quyền tài phán của mình thành nơi họ có thể tự ý “thực thi pháp luật,” “quản lý” và “duy trì an ninh hàng hải.” Phương thức này lặp lại chính xác chiến lược “hiện diện để khẳng định chủ quyền” mà Trung Quốc từng áp dụng tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, một số khu vực ở Biển Đông và vùng biển quanh đảo Kim Môn. Đây là một chiến thuật vùng xám tinh vi, gây ra nhiều thách thức đối phó hơn hẳn so với các cuộc tập trận quân sự truyền thống.
Trung Quốc cũng đang điều các tàu tuần tra và khảo sát hàng hải đến vùng biển phía Đông Đài Loan dưới danh nghĩa đảm bảo an toàn hàng hải, quản lý giao thông hàng hải, kiểm tra cáp ngầm và khảo sát thủy văn. Mục đích là để thu thập dữ liệu cơ bản cho các hoạt động phong tỏa và hoạt động tàu ngầm trong tương lai. Vì thông tin về các tuyến đường hàng hải, luồng vận chuyển thương mại, cơ sở hạ tầng dưới biển, khu vực neo đậu, độ sâu nước và điều kiện biển có cả mục đích dân sự và quân sự, nên những thông tin này có thể cung cấp cho Trung Quốc dữ liệu hàng hải cần thiết để chuẩn bị một cách có hệ thống cho các hình thức chèn ép mạnh mẽ hơn trong tương lai.
Sự hiện diện đồng thời của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAN), Hải cảnh Trung Quốc (CCG), các cơ quan an toàn hàng hải và lực lượng cứu hộ cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một cấu trúc áp lực hàng hải đa tầng và phối hợp. PLAN duy trì sự hiện diện ở lớp ngoài và cung cấp khả năng răn đe quân sự. CCG hoạt động ở lớp giữa, thực hiện các nhiệm vụ được gọi là “thực thi pháp luật” và các nhiệm vụ vùng xám để tạo ra các thực tế về quyền tài phán dưới ngưỡng chiến tranh. Các tàu an toàn hàng hải, tàu cứu hộ và các tàu công vụ khác hoạt động ở lớp trong, cung cấp sự hỗ trợ về kỹ thuật, hành chính và dịch vụ công, khiến toàn bộ hoạt động trông giống như “quản trị bình thường.”
Điều này có nghĩa là Đài Loan và các đối tác đang phải đối mặt với một hệ thống gây áp lực hàng hải bền vững, đa ngành, mà cường độ có thể được tăng hoặc giảm bất cứ lúc nào. Nếu hoạt động vùng xám được bình thường hóa này không được nhận diện và ngăn chặn kịp thời, vùng biển phía Đông Đài Loan có thể trở thành một bãi thử nghiệm khác cho sự bào mòn mang tính cưỡng chế của Trung Quốc đối với trật tự dựa trên luật lệ trong khu vực.
Việt Nam có liên quan?
Những tranh chấp về biển ở khu vực hiện nay, đều có liên quan với Biển Đông mà ở đó, Việt Nam có lợi ích gắn liền. Ngay cả các lợi ích mà các quốc gia như Nhật Bản và Philippines mang lại cho thương mại biển vùng này, cũng sẽ bị Trung Quốc – với sức mạnh rất lớn của mình lấn át tất cả với một chiêu bài đó là các quốc gia khác “đều xâm phạm nghiêm trọng các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc.”
Chúng ta chắc còn nhớ năm 2014, Tập Cận Bình đã cho mang một giàn khoan khủng (HD 981) vào ngay trong EEZ của Việt Nam, khiến Việt Nam đã phải vất vả gồng mình để đấu tranh với Trung Quốc trong hai tháng trời. Chuyện này cũng cho thấy, Trung Quốc giờ này cũng đã tập trung tàu xung quanh những khu vực biển của Việt Nam, và vì thế, chỉ là bây giờ Trung Quốc chưa đụng thôi, chứ cái ngày họ lấn át Việt Nam sẽ tới gần đó. Việt Nam cần phải tính xa trong chuyện này nhé, chứ không vài bữa lại hối không kịp đâu.
