Trọng tâm của nỗi lo là tương lai của Đài Loan – vị trí được xem là mắt xích chiến lược nhờ nằm giữa chuỗi đảo thứ nhất trên Thái Bình Dương, đóng vai trò “cửa ngõ” tiếp cận không gian an ninh của Mỹ tại khu vực. Nếu Trung Quốc giành quyền kiểm soát Đài Loan, cán cân chiến lược ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ thay đổi đáng kể theo hướng có lợi cho Bắc Kinh.
Nếu năm 2012, Nhật gặp khó trong việc tạo sự đồng thuận quốc tế, thì năm 2025, Đông Nam Á nhìn Nhật như đối trọng ổn định. Philippines – nơi chịu sức ép ở Biển Đông – công khai ủng hộ Tokyo. Washington thì xem Takaichi là một mắt xích chủ chốt trong chiến lược kiềm chế Bắc Kinh.
Vẫn David Sacks ghi nhận: “Tương tự như việc Nga đã xâm chiếm Ukraine nếu Bắc Kinh chiếm đoạt được Đài Loan, điều này sẽ tạo ra một tiền lệ cho các chế độ độc tài sử dụng vũ lực để tấn công các quốc gia dân chủ, thay đổi các đường biên giới” trên bản đồ.
Ngày 4/8/2024, Manila và Berlin đồng thuận nhanh chóng đúc kết một thỏa thuận hợp tác quốc phòng trong năm nay nhằm đối phó với các mối đe dọa an ninh. Hai nước cũng tuyên bố cùng bảo vệ trật tự khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương dựa trên luật pháp quốc tế.
Tokyo và Washington đều quyết tâm ngăn chặn Bắc Kinh thống trị Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Sự ủng hộ mà chính quyền Biden dành cho Kishida vượt xa những hỗ trợ thông thường đối với một đồng minh thân cận. Dưới thời Kishida, Nhật Bản đã thực hiện một số thay đổi quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại và an ninh kể từ Thế chiến II. Những thay đổi này được thúc đẩy bởi quyết tâm của người Nhật trong việc ngăn chặn một Trung Quốc chuyên chế thống trị Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Là một đồng minh vững chắc của Mỹ và cũng có mối quan hệ ngày càng căng thẳng với Trung Quốc, không ngạc nhiên khi Nhật Bản ủng hộ AUKUS. Trong cuộc điện đàm với Albanese vào tháng trước, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida lưu ý rằng AUKUS sẽ “đóng góp cho hòa bình và ổn định của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trong bối cảnh môi trường an ninh đang ngày càng nghiêm trọng.”
Đối thoại thường niên do Viện Nghiên Cứu Chiến Lược Quốc Tế IISS tổ chức ở Shangri-La, Singapore ngày 10 tháng Sáu vừa qua đã cung cấp những thông tin gần nhất về tình hình chiến lược ở Ấn Độ-Thái Bình Dương.
Cuộc họp quy tụ các nhà lãnh đạo quốc phòng, nhà ngoại giao, nhà chiến lược, nhà báo và lãnh đạo doanh nghiệp để xem xét những thách thức cấp bách nhất đối với an ninh và thịnh vượng của khu vực.
“Tình hữu nghị vô bờ bến giữa Trung Quốc và Nga” và “cam kết được tuyên bố” của họ trong việc cùng nhau thay đổi trật tự quốc tế đã dẫn đến nhận thức rằng “mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa Nhật Bản, Ấn Độ và Châu Âu không chỉ là một điều gì đó quá xa xỉ.” Hơn bao giờ hết, nó còn được coi là một điều không thể thiếu. (Dietmar Schweisgut, cựu Đại Sứ EU tại Nhật Bản và Trung Quốc)
Phát biểu tại Nhà Trắng hôm 29/03/2022 khi tiếp Thủ Tướng Singapore Lý Hiển Long, Tổng Thống Mỹ Joe Biden nói Hoa Kỳ “ủng hộ mạnh mẽ việc nhanh chóng thực hiện chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương.” Chiến lược này được loan báo hồi tháng Hai, với cam kết dành nhiều nguồn lực ngoại giao và an ninh hơn cho khu vực nhằm chống lại ảnh hưởng Trung Quốc. Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh việc bảo đảm Ấn Độ-Thái Bình Dương “tự do và rộng mở.”
Trong cuộc họp trực tuyến ngày 03/03/2022, bốn nhà lãnh đạo Bộ Tứ – QUAD, gồm Mỹ, Úc, Nhật Bản và Ấn Độ, đã nhất trí không để trường hợp ở Ukraine xảy ra ở vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương.
Một số chuyên gia lập luận rằng chúng ta đang “hiện diện trong việc thành lập” một kiến trúc an ninh mới cho Ấn Độ -Thái Bình Dương, lấy tên cuốn hồi ký của Dean Acheson, một trong những kiến trúc sư chiến lược ngăn chặn của Hoa Kỳ những năm 1940. Có lẽ chúng ta đang trên con đường đó nhưng cả khối AUKUS cũng như hội nghị thượng đỉnh của bộ Tứ (Quad) đều không giúp chúng ta tiến quá xa. Tuy cả hai đều báo hiệu sự phản kháng ngày càng tăng đối với lập trường ngày càng quyết đoán của Bắc Kinh, nhưng vẫn còn những khoảng trống đáng kể trong nỗ lực nhằm điều tiết các tham vọng của Trung Quốc.
Mọi hội nghị thượng đỉnh quốc tế thường kết thúc bằng những thông cáo chung hoành tráng, để rồi mau chóng rơi vào quên lãng. Song, thông báo mới đây về quan hệ đối tác AUKUS của Tổng Thống Biden, Thủ Tướng Anh Boris Johnson, và Thủ Tướng Úc Scott Morrison thì khác hẳn. Không phải vì hiệp ước đã khiến Pháp không hài lòng, cũng không hẳn vì thỏa ước đã nêu bật cam kết lâu dài của Mỹ ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, mà AUKUS là một quan hệ đối tác sâu sắc, linh hoạt giữa các cường quốc công nghệ hàng đầu có thể định hình thế kỷ 21, và đóng vai trò khuôn mẫu cho các liên minh Hoa kỳ ở Ấn Độ-Thái Bình Dương.
