Freedom House – Bản tin TNR Watch – ngày 22 tháng 10 năm 2026
Vụ mất tích của một người Lào xin tị nạn tại Thái Lan hồi tháng 9 và việc một số nhà hoạt động Việt Nam bị cưỡng bức đưa từ Campuchia về Việt Nam cho thấy mối đe dọa đàn áp xuyên quốc gia vẫn dai dẳng và nghiêm trọng trong khu vực.
Lại một kịch bản đàn áp quen thuộc
Giữa tháng 9, hai vụ việc có dấu hiệu đàn áp xuyên quốc gia (TransNational Repression – TNR) đã đẩy nhiều nhà hoạt động thuộc cộng đồng lưu vong tại Đông Nam Á vào tình thế nguy hiểm.
Ngày 15/9, Khieo Lapchanh, một người Lào đang xin tị nạn tại Thái Lan, nổi tiếng với những lời chỉ trích chính quyền Lào trên mạng, đã mất tích ở ngoại ô Bangkok. Người đàn ông 26 tuổi này dự kiến tham dự buổi phỏng vấn về hồ sơ xin tị nạn tại văn phòng Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR) ở Bangkok vào ngày hôm sau. Theo các nguồn tin, ông có thể đã trở thành mục tiêu của một khoản tiền thưởng 8.000 USD được rao trên mạng nhằm truy tìm ông.
Ba ngày sau khi ông Lapchanh mất tích, ba nhà hoạt động Việt Nam – Nguyễn Đức Thuận, Hồ Phạm Hiệp Huy và Thái Công Trường Sơn – bị bắt cóc từ Campuchia và đưa trở lại Việt Nam, nơi họ hiện đang bị điều tra với cáo buộc “khủng bố” và làm giả giấy tờ.
Ông Hiệp, hiện cư trú tại Úc, và ông Thuận, công dân mang hai quốc tịch Na Uy và Việt Nam, đã đến Campuchia để gặp gỡ và huấn luyện các nhà bảo vệ nhân quyền Việt Nam khác.
Theo tổ chức đấu tranh cho dân chủ Việt Tân, tổ chức ông Hiệp và ông Thuận là thành viên, nhà chức trách Việt Nam ban đầu đã ngăn cản đại diện lãnh sự của Úc và Na Uy đến thăm hai người khi họ bị giam giữ.
Điểm nóng đàn áp xuyên quốc gia trong khu vực
Một nửa trong tổng số 126 vụ đàn áp xuyên quốc gia bằng bạo lực thể chất mà Freedom House ghi nhận trong năm 2025 đã xảy ra tại Đông Nam Á. Khu vực sông Mekong, bao gồm Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam, ngày càng trở nên nguy hiểm đối với những người bảo vệ nhân quyền và những người bất đồng chính kiến phải sống lưu vong.
Các quốc gia láng giềng đã phối hợp với nhau để truy bắt và trao trả những nhà hoạt động bị truy tìm. Việt Tân và Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) cho biết nhà chức trách Thái Lan đã cho phép các sĩ quan thực thi pháp luật Việt Nam và nhân viên đại sứ quán Việt Nam đến gặp những người Việt lưu vong bị giam tại các trung tâm tạm giữ người nhập cư, nhằm gây sức ép buộc họ hồi hương.
Không chỉ tiếp tay cho việc truy đuổi những người bất đồng chính kiến, các chính phủ trong khu vực còn thất bại trong việc bảo vệ những người bị nhắm mục tiêu trước nguy cơ bạo lực cực đoan.
Tháng 12/2018, thi thể bị hành hạ, biến dạng của hai nhà hoạt động Thái Lan sống lưu vong tại Lào trôi dạt vào bờ sông Mekong. Gần đây hơn, vào tháng 1/2025, một sát thủ người Thái đã ám sát một cựu nghị sĩ đối lập Campuchia ngay tại Bangkok.
Cần hành động mạnh mẽ hơn
Bộ Ngoại giao Na Uy đã xác nhận việc ông Thuận mất tích, nhưng chưa bình luận về những biện pháp ngoại giao mà nước này có thể đã thực hiện.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese cho biết chính phủ của ông đang hỗ trợ gia đình ông Hiệp, trong khi Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc cho biết họ đang yêu cầu nhà chức trách Việt Nam cung cấp thêm thông tin.
Những diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Thượng viện Úc đã có một bước đi quan trọng vào đầu tháng 9 khi mở cuộc điều tra về tình trạng đàn áp xuyên quốc gia.
Tuy nhiên, việc ông Thuận và ông Hiệp bị cưỡng bức đưa trở lại Việt Nam đòi hỏi chính phủ Na Uy và Úc phải lên án mạnh mẽ, công khai hơn hành vi vi phạm quyền tự do biểu đạt và quyền tự do lập hội của hai người, đồng thời gia tăng sức ép đối với Việt Nam để buộc chính quyền trả tự do cho họ.
Tổ chức Nhân quyền Freedom House
#BringThuanHiepHome
https://freedomhouse.org/article/tnr-watch-enduring-problem-transnational-repression-southeast-asia
