KS Nguyễn Ngọc Bảo
Dưới đây là tình hình quần đảo Hoàng Sa chiếm đóng bởi Trung Quốc và vùng tranh chấp bãi Hoàng Nham thuộc chủ quyền Philippines, dựa trên báo cáo tình báo mở, hình ảnh vệ tinh từ Asia Maritime Transparency Initiative (AMTI – CSIS), Reuters, WSJ, ABC News và các nguồn độc lập khác (cập nhật đến tháng 4/2026).
1. Quần đảo Hoàng Sa (Paracel Islands) – Trung Quốc chiếm từ Việt Nam Cộng Hòa năm 1974
Trung Quốc kiểm soát toàn bộ quần đảo Hoàng Sa từ sau trận hải chiến tháng 1/1974. Từ năm 2013, Bắc Kinh đã xây dựng và quân sự hóa mạnh mẽ khu vực này, với khoảng 20 tiền đồn (outposts). Hoạt động chính tập trung vào việc biến các thực thể thành căn cứ quân sự – dân sự kép.
Tình hình xây dựng và quân sự hóa chính:
– Đảo Phú Lâm (Woody Island): Đây là căn cứ lớn nhất Trung Quốc đã xây dựng và là trung tâm hành chính của “thành phố Tam Sa.” Có đường băng dài khoảng 2.700 mét, đủ cho máy bay chiến đấu và máy bay ném bom H-6K (có khả năng mang đầu đạn hạt nhân). Trung Quốc đã triển khai hệ thống tên lửa phòng không (HQ-9), tên lửa chống hạm, radar giám sát, hang chứa máy bay kiên cố, và các cơ sở hậu cần. Năm 2025, hình ảnh vệ tinh ghi nhận máy bay ném bom H-6K đậu tại đây.
– Đá Hải Sâm (Antelope Reef): Từ cuối năm 2025 đến tháng 3/2026, Trung Quốc đẩy mạnh nạo vét và bồi đắp quy mô lớn (khoảng 1.490 acres đất mới chỉ trong 5 tháng). Đây là chiến dịch xây đảo nhân tạo lớn nhất kể từ 2017. Công trình có thể bao gồm đường băng dài (khoảng 2.700-3.000 mét), bến cảng roll-on/roll-off cho tàu lớn, sân đỗ trực thăng, trạm radar và cơ sở tên lửa. Nhiều chuyên gia nhận định đây có thể trở thành căn cứ quân sự lớn nhất của Trung Quốc tại Hoàng Sa, dùng để mở rộng giám sát gần bờ Việt Nam và làm “bản sao dự phòng” cho Đảo Phú Lâm.
– Các thực thể khác: Có radar cảnh báo sớm, hệ thống phòng không, tên lửa chống hạm, và cơ sở tình báo tín hiệu trên nhiều đảo (ví dụ: Triton Island có radar chống tàng hình). Trung Quốc đã xây dựng cảng, kho chứa, và hạ tầng dân sự (sân bay, bệnh viện, khu dân cư) để hỗ trợ tuyên bố chủ quyền.
Mục tiêu chiến lược: Tạo mạng lưới A2/AD (chống tiếp cận/chống xâm nhập), giám sát không phận và biển rộng, hỗ trợ tàu hải cảnh và dân quân biển. Hoạt động này vi phạm luật quốc tế (theo phán quyết 2016 của Tòa Trọng tài Thường trực Quốc tế PCA tại Den Haag, Hòa Lan), gây lo ngại cho Việt Nam về an ninh Biển Đông.
2. Bãi Hoàng Nham (Scarborough Shoal/ Bãi cạn Scarborough) – thuộc chủ quyền Philippines
Trung Quốc chiếm và kiểm soát thực tế bãi cạn này từ năm 2012 sau cuộc đối đầu với Philippines, trước sự thụ động của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Obama. Đến nay (tháng 4/2026), chưa có xây dựng đảo nhân tạo lớn như ở Trường Sa hoặc Hoàng Sa, nhưng đang tăng cường kiểm soát và chuẩn bị.
Tình hình hiện tại:
– Trung Quốc duy trì sự hiện diện thường trực của tàu hải cảnh và dân quân biển.
– Tháng 4/2026: Hình ảnh vệ tinh của Reuters cho thấy Trung Quốc dựng rào chắn nổi dài 352 mét tại lối vào bãi cạn, kết hợp tàu đánh cá và tàu hải cảnh neo đậu để phong tỏa lối vào, ngăn ngư dân và tàu Philippines tiếp cận.
– Năm 2025: Trung Quốc tuyên bố lập “khu bảo tồn thiên nhiên” (national nature reserve) diện tích 3.500 ha tại bãi cạn, đồng thời công bố đường cơ sở lãnh hải. Nhiều chuyên gia coi đây là chiêu bài che đậy để chuẩn bị bồi đắp sau này (xây cảng, cơ sở hậu cần hoặc căn cứ nhỏ).
– Chưa có đường băng, radar lớn hay căn cứ cố định, nhưng có dấu hiệu chuẩn bị (phao nổi, rào chắn, tăng cường tàu). Nếu bồi đắp, bãi cạn có thể trở thành điểm chốt chiến lược gần Philippines.
Mục tiêu: Trung Quốc siết chặt kiểm soát ngư trường giàu có, ngăn Philippines tiếp cận vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của mình, và tạo tiền đề cho quân sự hóa nếu cần.
3. Việc thải chất độc (cyanide) xuống biển để diệt cá
– Tháng 4/2026: Philippines cáo buộc ngư dân Trung Quốc sử dụng cyanide (tiếng Việt thường gọi là Xyanua) – một chất độc cực mạnh – đổ xuống biển tại khu vực Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) thuộc quần đảo Trường Sa (Spratly Islands). Họ thu được chai cyanide từ thuyền nhỏ của ngư dân Trung Quốc và xét nghiệm xác nhận. Manila gọi đây là hành vi “phá hoại sinh thái” của Trung Quốc nhằm tiêu diệt quần thể cá, làm hỏng san hô, và tước nguồn thực phẩm của lính Philippines đóng tại khu vực.
– Cyanide fishing là phương pháp đánh bắt bất hợp pháp, gây hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái rạn san hô. Philippines cho rằng đây là chiến thuật để xua đuổi ngư dân Philippines và làm suy yếu sự hiện diện của nước này tại khu vực.
Đối với Bãi Hoàng Nham (Scarborough Shoal), chưa có cáo buộc cụ thể về cyanide năm 2025-2026, nhưng có lo ngại chung về phá hoại môi trường khi Trung Quốc tăng cường hiện diện (đánh bắt quá mức, phá san hô). Trung Quốc thường bác bỏ các cáo buộc này là “vu khống” và cho rằng hoạt động của họ là “bảo vệ chủ quyền” hoặc “bảo tồn.”
Tóm tắt
– Hoàng Sa: Trung Quốc đã quân sự hóa mạnh từ lâu (đặc biệt Đảo Phú Lâm), và đang đẩy nhanh xây dựng mới tại Đá Hải Sâm (Antelope Reef) từ cuối 2025, biến khu vực thành tiền đồn quân sự kiên cố hơn. Điều này tăng khả năng giám sát và kiểm soát phía Bắc Biển Đông.
– Bãi Hoàng Nham: Tập trung vào phong tỏa và kiểm soát bằng tàu và rào chắn (tháng 4/2026), chưa bồi đắp lớn nhưng có dấu hiệu chuẩn bị. Đây là điểm nóng với Philippines.
– Thả chất độc: Cáo buộc Trung Quốc thả cyanide chủ yếu ở khu vực Bãi Cỏ Mây (thuộc Trường Sa), không phải trực tiếp tại Scarborough. Đây là vấn đề phá hoại môi trường rất nghiêm trọng nếu đúng.
Các hoạt động này làm gia tăng thêm căng thẳng ở Biển Đông, điểm nóng kế tiếp sau Trung Đông, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của Việt Nam, Philippines và tự do hàng hải. Phía CSVN và Philippines đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ, đồng thời tăng cường hợp tác với Mỹ, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ (QUAD) và các nước khác. Khác với Philippines, Việt Nam chỉ phản đối lấy lệ bằng tuyên bố, và hoàn toàn không có một hành động cụ thể nào để bảo vệ chủ quyền tại Hoàng Sa, Trường Sa.
Trung Quốc tiếp tục củng cố hệ thống pháo đài trên biển, bảo vệ tuyến hàng hải, tiếp tế nguyên liệu, dầu hỏa xuyên qua eo biển Malacca, Biển Đông trong trường hợp tiến hành xâm lăng Đài Loan. Trong lúc Hoa Kỳ tăng cường sự hiện diện và bố trí các dàn hỏa tiễn địa-địa và địa-hải loại Typhoon tại các căn cứ không quân, hải quân tại Philippines, đối diện với các căn cứ Trung Quốc tại Trường Sa, và phía Bắc đảo Lữ Tống, chỉ cách Đài Loan 320 cây số.-
