Một số bạn nói chuyện với tôi, gọi ngày 30/4 là Ngày giải phóng Miền Nam. Tôi nói thẳng với các bạn ấy, là tôi không thích gọi như vậy.
Thực ra khi tôi còn trẻ, tôi nghe riết thành quen, và bản thân tôi hồi đó vẫn gọi đó là Ngày giải phóng Miền Nam…
Hôm nay, thêm một lần nữa, có yêu cầu hãy bắt đầu xây dựng một xã xã hội chủ nghĩa.
Còn trước đó, năm 2021, lại có một lời băn khoăn, đến cuối thế kỷ XXI chưa chắc đã có chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh.
Bài viết này thiên về nhận định hôm nay.
Thiên hạ sửng sốt khi Bộ Công an công bố Dự luật sửa Luật Hình sự hiện hành, nhấn mạnh những thay đổi về việc truy cứu trách nhiệm hành vi “không tố giác tội phạm.”
Trong dự luật, Bộ Công an đề nghị, bỏ miễn trừ trách nhiệm cho luật sư, chính thức minh định, luật sư sẽ là tội phạm nếu không tố giác khi biết thân chủ chuẩn bị “phạm tội mới hoặc tiếp tục hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó,” bởi… ai cũng phải “phát hiện kịp thời mọi hành vi phạm tội.”
Cuộc chiến chống lại ký ức của ông Putin chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Những người đang nắm quyền tại Điện Kremlin ngày nay tự coi mình — một cách đầy kiêu hãnh — là những người kế thừa trực tiếp của các cơ quan an ninh thời Xô Viết; do đó, bất kỳ sự nhắc nhở nào về những tội ác tàn bạo mà các “người hùng” của họ từng gây ra, dĩ nhiên đều là điều không được hoan nghênh.
Vụ tai nạn đường sắt ở Bekasi, nếu chỉ nhìn ở góc độ kỹ thuật, có thể được mô tả như một chuỗi sai sót và trục trặc bất ngờ. Nhưng cách Green SM – và phía sau là VinFast – phản ứng đã khiến câu chuyện vượt ra khỏi phạm vi một bi kịch giao thông, trở thành tấm gương soi văn hóa quyền lực và cách các tập đoàn Việt Nam mang theo “hành lý” chính trị của mình khi đi ra thế giới.
Chính quyền Việt Nam không thấy sử dụng công quỹ thế nào để đạt hiệu quả cao nhất là trách nhiệm. Điều duy nhất làm họ đau đáu và khơi khơi bày tỏ không giấu diếm vẫn chỉ là: “Tiền và vàng trong dân còn nhiều!”
…Trụ cột thứ ba, và có lẽ là sâu sắc nhất, trí thức phải nói thật.
Có một lần, trong một bài viết gửi báo, ông viết đại ý rằng: Trí thức nếu chỉ nói điều dễ nghe, thì không còn là trí thức; còn nếu đã thấy vấn đề mà im lặng, thì là có lỗi.
Câu đó theo tôi suốt nhiều năm làm báo.
Có một câu hỏi mà người ta thường né tránh – không phải vì nó khó, mà vì câu trả lời trung thực có thể gây khó chịu: Xã hội này thực sự là của ai?
Không phải trên giấy tờ. Không phải trong khẩu hiệu. Mà trong thực tế hàng ngày… thì câu hỏi đó hiện ra rất cụ thể và rất gai góc.
Hòa giải không đồng nghĩa với việc xóa bỏ quá khứ hay buộc mọi người phải nghĩ giống nhau. Ngược lại, nó đòi hỏi sự trưởng thành để chấp nhận rằng một dân tộc có thể mang nhiều ký ức khác nhau mà vẫn cùng tồn tại trong một khung khổ chung và cùng đồng thuận xây dựng những dự án tương lai chung.
Một năm trước, trong dịp đánh dấu 50 năm ngày 30 tháng 4 năm 1975, ông Tô Lâm, khi ấy đang ở vị trí quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam, đưa ra một thông điệp nghe rất đẹp: “khép lại quá khứ, tôn trọng khác biệt, hướng tới tương lai.”
Nhưng một năm đã trôi qua. Nhìn lại, câu hỏi không còn là thông điệp ấy có hay hay không mà là nó có thật hay không?
Dù có ý kiến gì, cũng không thể phủ nhận rằng cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran 1979 có nhiều điểm tương đồng với những ngày sau biến cố 30/4/1975 trong việc củng cố quyền lực thông qua thanh trừng và cải tạo tư tưởng của các thế lực cầm quyền.
Khi nghe câu mở đầu “Sài Gòn ơi, ta mất người như người đã mất tên,” tôi bỗng hiểu ra rằng mình đã mất một thứ gì đó mà bấy lâu nay tôi chưa biết gọi tên. Đó cũng là cảm giác chung của hàng triệu người Việt Nam sau biến cố lịch sử.
Và đó cũng là lý do tại sao trong hàng trăm ca khúc viết về Sài Gòn và về nỗi nhớ quê hương sau 1975, “Sài Gòn niềm nhớ không tên“ được xem là ca khúc hay nhứt ở hải ngoại.
