Chưa bao giờ tôi nghĩ mình lại xúc động với thể loại phim tài liệu, cho đến khi xem bộ phim tài liệu “The General” của nữ đạo diễn Laura Brickman (Mỹ), đã làm cho tôi thay đổi suy nghĩ của mình. Tôi thật sự đã rất xúc động, thậm chí, cho đến khi được mời phát biểu về bộ phim ngay sau đó, tôi vẫn còn nghẹn giọng.
Bài tiểu luận này không nhằm trả lời câu hỏi liệu Hoa Kỳ có thể hay nên sở hữu Groenland hay không. Câu hỏi đó, trên thực tế, đã được giải quyết bởi luật pháp, chính trị và dư luận. Thay vào đó, bài viết đặt ra một vấn đề mang tính cấu trúc hơn: Điều gì xảy ra khi ngôn ngữ lãnh thổ quay trở lại trong một hệ thống quốc tế vốn được xây dựng trên giả định rằng ngôn ngữ ấy đã lỗi thời?
Năm 2026 này, khi nhân loại ngày càng quan tâm sâu sắc hơn đến trật tự quốc tế dựa trên luật pháp, câu chuyện Hoàng Sa không chỉ là chuyện của riêng Việt Nam nữa. Nó đã, đang và cần tiếp tục trở thành vấn đề của lương tri chung.
Đáng chú ý, trong bài phát biểu chính thức tại Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương, Tập đã cảnh báo rõ ràng rằng những thất bại trong việc triển khai ở cấp địa phương và các hệ thống khuyến khích sai lệch đã trở thành rào cản lớn. Ông chỉ trích quan điểm sai lầm của các quan chức địa phương về các chỉ số đánh giá hiệu quả, dẫn đến việc họ ưu tiên những “thành tựu” ngắn hạn, dễ thấy, hơn là những kết quả lâu dài, mang tính nền tảng.
Theo các nhà quan sát chính trị, lần đầu tiên kể từ cuộc Cách Mạng Hồi Giáo Iran năm 1979 thay thế vương quyền Shah được Mỹ hậu thuẫn bằng một nhà nước thần quyền do các giáo sĩ cai trị theo luật Sharia khắc nghiệt của đạo Hồi, hiện nước này đã hội đủ các yếu tố để thay đổi thể chế thông qua sự phản kháng của người dân. Sự hội tụ các yếu tố “cách mạng” ở Iran cũng đang diễn ra ở một số quốc gia chuyên chế khác nên diễn biến tình hình ở Iran đang được theo dõi chặt chẽ.
Toàn trị ở đây không nhất thiết mang hình thức cổ điển của những cuộc vận động quần chúng ồn ào. Nó vận hành tinh vi hơn, bằng công nghệ giám sát, bằng kiểm soát thông tin, bằng luật an ninh được diễn giải rộng, và bằng việc biến im lặng thành một chuẩn mực xã hội. Người dân không cần phải tin; họ chỉ cần không lên tiếng.
Ở đây, “CNXH” đóng vai trò như tấm biển hiệu chính danh. Nó cung cấp ngôn ngữ để hệ thống tự mô tả mình là tiến bộ, nhân văn, vì con người, trong khi các cơ chế vận hành thực tế lại đi theo hướng ngược lại. Đó chính là trạng thái “ve sầu thoát xác”: Cái tên vẫn còn, biểu tượng vẫn được treo cao, nhưng nội dung đã chuyển hóa.
Trong bối cảnh ĐCSVN đang tiến sát tới đại hội XIV, loạt bài “Chỉ hươu nói ngựa” của tác giả Tư Tiếu Nguyễn Hữu Quang ra mắt độc giả như một nỗ lực đọc lại hiện tại bằng ký ức lịch sử, đối chiếu ngôn ngữ chính trị với cấu trúc quyền lực đang vận hành, và đặt ra những câu hỏi nền tảng cho tương lai đất nước: Chúng ta đang đi về đâu, bằng những phương tiện gì và với cái giá như thế nào?
Phim bắt đầu bằng một cảnh tượng sống động xảy ra vào ban ngày, trên đường phố Việt Nam. Một người dùng điện thoại tường thuật lại một sự kiện đang xảy ra thì bị hành hung từ phía sau. Hình ảnh vụt tắt ngay lúc đó, người xem có thể hiểu được rằng người này gặp nguy hiểm. Cũng từ đó, bộ phim dẫn người xem đến một nhân vật có tên Tô Lâm, đi từ cuộc đời của ông khi còn là thanh thiếu niên đến khi trở thành nhân vật quyền lực nhất của nền công an trị.
“Ít nhất cũng phải ba ngày, năm ngày gì đó. Chứ có phải Tề Thiên Đại Thánh đâu mà mới chiều nay gửi, ngày mai nghiên cứu bấm nút thì không thể nào làm được.” Đó là phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn trong phiên họp chiều 14/10/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khi cho ý kiến về việc chuẩn bị kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, theo tường thuật của báo trong nước.
“Thông tin thực tại là cơ bản đối với hoạt động điều khiển.” Các hệ thống cần thông tin thực tại của từng cá nhân, từ đó thiết lập mạng lưới khổng lồ quan hệ của toàn xã hội, quan hệ không phải là cứng mà là quan hệ tức thời, bao gồm cả suy nghĩ, vận động tức thời.
Từ bức tranh rộng lớn tổng quát đó mà có thuật toán tối ưu quay lại điều khiển từng cá nhân nhỏ bé. Khi tất cả bị điều khiển, tất cả sẽ dần đi vào một khuôn mẫu, bị triệt tiêu sáng tạo và mất tự do.
Giữa tín hiệu và động tác giả, ranh giới luôn mỏng. Và chính sự mỏng manh ấy làm nổi bật câu hỏi trung tâm của bài viết này: Trong một hệ thống vận hành dựa trên vô minh có tổ chức, phản biện được tiếp nhận vì nội dung hay chỉ vì thời điểm và hình thức?
