LS Đặng Đình Mạnh
Trong tâm thức của nhiều người, Sài Gòn thường được nhắc nhớ bằng giai điệu rộn ràng của nhạc phẩm cùng tên “Sài Gòn” do nhạc sĩ Y Vân viết từ những năm giữa thập kỷ 60 của thế kỷ trước.
“Dừng chân trên bến khi chiều nắng chưa phai,
Từ xa thấp thoáng muôn tà áo tung bay
Nếp sống vui tươi nối chân nhau đến nơi này
Sài Gòn đẹp lắm, Sài Gòn ơi! Sài Gòn ơi…”
Công chúng vẫn quen gọi ca khúc ấy là “Sài Gòn đẹp lắm.” Cái tên ấy dường như đã trở thành một định danh không thể tách rời, khiến công chúng đôi khi quên bẵng tựa đề nguyên thủy chỉ vỏn vẹn hai chữ “Sài Gòn.”
Nhạc phẩm ca ngợi về một thời hoa lệ, về những con người sống nơi đây cùng với nếp sống thanh lịch của họ, nơi từng được gọi là Hòn Ngọc Viễn Đông.
Chúng ta vẫn thường nghe nhạc phẩm này trong phiên bản điệu Cha-cha-cha vui tươi, phóng khoáng, như nhịp sống náo nhiệt, hối hả của phố thị phồn hoa.
Thế nhưng, cách nay hai tháng, tôi chợt thấy lòng mình thắt lại khi nghe lại bản nhạc ấy trong một không gian hoàn toàn khác. Chúng được dùng làm nhạc nền mở đầu và kết thúc cho bộ phim tài liệu “The General” của nữ đạo diễn Laura Brickman. Để rồi từ đó, “Sài Gòn đẹp lắm” trong tôi đã trở thành một nỗi ám ảnh đầy day dứt.
Khác với phiên bản rộn ràng chúng ta vẫn thường nghe, trong “The General,” giọng nữ ca sĩ *) đã “rơi” từng lời thật mộc mạc, thật chậm rãi, như đang buông tiếng thở dài, đâu đó trong tiết tấu là sự tiếc nuối về một Sài Gòn hào hoa, mà nay chỉ còn là chiếc bóng của chính mình.
Giữa nhịp điệu trầm lắng ấy, màn ảnh trắng xóa hiện dần ra những thước phim đầy ám ảnh: Những chiếc trực thăng đang kéo lê lá cờ đỏ sao vàng xé toạc bầu trời trong xanh. Những hàng lưỡi lê tuốt trần, những bước chân gõ nhịp khô khốc bước ngang lễ đài, thay thế cho sự thanh bình. Tiếng đại bác nổ vang, khói súng mịt mù che lấp những tà áo dài thanh lịch tung bay trong quá khứ. Và đau thắt lòng hơn cả, là những cháu bé tuổi mẫu giáo được đẩy ra trong màu áo xanh lính trận, như thể gieo lòng thù hận để cướp đi tuổi thơ hồn nhiên của chúng.
Thủ pháp đối nghịch nghệ thuật ấy, giữa sự khoe mẽ chiến thắng của một chế độ bất nhân, với sự phôi pha của một Sài Gòn hoa lệ, như một lời tự sự đầy ẩn ý. Nó khẽ khàng nhắc nhở rằng Sài Gòn khi ấy đang thay đổi chủ. Những phồn hoa, náo nhiệt và nét thanh lịch xưa cũ đang dừng bước, nhường chỗ cho một thực tại khác, tệ hơn rất nhiều lần.
Như một vị khán giả từ Paris đã phải thốt lên đầy chua xót: “Sài Gòn đã đánh mất linh hồn của mình.”
Trong những giây phút cuối cùng của bộ phim, giai điệu đầy ám ảnh của “Sài Gòn đẹp lắm” lại vang lên một lần nữa. Khi danh tính của các tù nhân lương tâm hiển thị trên màn ảnh, thì từng lời ca, câu chữ chậm rãi buông rơi như bạn đồng hành. Lúc ấy, nhạc phẩm không còn là một bản nhạc, mà như lời kính ngưỡng, chia sẻ, một niềm cảm phục vô bờ dành cho từng phận người công chính, và đầy tiếc nuối về một thành phố Sài Gòn hào hoa, từng là thủ đô tự do của miền Nam, của một thời đã xa.
“Một tình yêu mến ghi lời hát câu ca
Để lòng thương nhớ bao ngày vắng nơi xa.
Sống mãi trong tôi bóng hôm nay sẽ không phai
Sài Gòn đẹp lắm, Sài Gòn ơi! Sài Gòn ơi!”
Rõ ràng, tuy là người Mỹ, nhưng việc nữ đạo diễn Brickman sử dụng một nhạc phẩm Việt Nam “Sài Gòn đẹp lắm” trong phim với tiết tấu lạ, chậm là một sáng tạo rất tinh tế, đắt giá, nâng phẩm chất bộ phim lên nhiều lần.
Với riêng tôi, đây là một bộ phim vừa đáng xem, nhưng cũng vừa “đáng sợ.” Vì nó đã đánh thức những trải nghiệm rất xấu của tôi, tưởng chừng đã ngủ yên, từ chế độ phi nhân tại Việt Nam, rồi hòa trộn với sự ám ảnh từ âm nhạc trong phim để tạo nên một vết cắt sâu thẳm trong tâm hồn.
Nhưng điều đó có lẽ chỉ là nỗi niềm của riêng tôi. Mỗi người sẽ có một cảm nhận khác nhau, vì vậy, nếu có cơ hội, bạn hãy thử xem “The General” và lắng nghe “Sài Gòn đẹp lắm” từ đó, để thấy Sài Gòn trong bạn, giờ đây, mang sắc thái gì?
—
*) Tôi không biết nữ ca sĩ nào đã góp giọng hát mộc mạc, ma mị của mình để ca “Sài Gòn đẹp lắm” trong phim, nếu bạn nào có thông tin, vui lòng cho tôi biết. Thành thật cảm ơn.
Nguồn: FB Manh Dang
XEM THÊM:
- Cảm nghĩ về buổi chiếu phim “The General: Vietnam in The Age of To Lam” tại Paris
- Cộng đồng Việt ở Washington DC chiếu phim tài liệu ‘tố cáo Tô Lâm’ trước đại hội 14
- Phim tài liệu về Tô Lâm ‘vạch trần bản chất độc tài CSVN’
- Suy ngẫm về “The General: Việt Nam trong thời đại Tô Lâm”
