Con người và hệ thống quyền lực xoay quanh ông Tô Lâm vốn không xa lạ với những ai quan tâm đến tình hình Việt Nam. Tuy nhiên, cuốn phim của Laura Brickman đã góp phần vạch trần rõ nét hơn những cơ chế vận hành, những phương thức kiểm soát và những hệ lụy đè nặng lên xã hội.
Sự va chạm giữa hai luồng tư duy – một bên là Tô Lâm, bên kia là các thế lực “công thần” trong giới tướng lĩnh về hưu cũng như bộ phận bảo thủ trong an ninh quân đội – chính là nguyên nhân trực tiếp khiến bọn họ lại phải “tung chưởng” lần nữa, nhằm cảnh báo Tô Lâm trước chuyến đi Mỹ.
Václav Havel (nhà bất đồng chính kiến người Séc và sau này trở thành tổng thống Cộng hòa Séc) kể lại câu chuyện người bán rau: Mỗi sáng treo tấm bảng khẩu hiệu mà trong lòng không tin, chỉ vì “ai cũng làm vậy” và làm thế thì an toàn; Havel gọi đó là “sống trong dối trá,” một hệ thống tồn tại không phải nhờ chân lý, mà nhờ việc mọi người cùng diễn như thể nó đúng.
Loạt bài “Những cú sốc hàng hậu đại hội XIV” được thực hiện bởi một nhóm tác giả gồm các nhà phân tích và quan sát độc lập, theo dõi sát những chuyển động chính trị – kinh tế – xã hội – đối ngoại và quốc phòng của Việt Nam trong giai đoạn hậu đại hội XIV. Loạt bài sẽ được đăng thành nhiều kỳ. Mục tiêu nhằm nhận diện một giai đoạn chuyển pha – nơi Việt Nam bước vào vùng thử nghiệm sâu sắc và toàn diện nhất kể từ sau Đổi mới, với cường độ thay đổi cao, tốc độ nhanh và mức độ rủi ro chưa từng có.
Việc Tô Lâm tiếp tục ngồi ghế tổng bí thư thực ra không khiến dư luận bất ngờ. Bởi bất ngờ chỉ xảy ra khi có yếu tố ngẫu nhiên, còn ở đây thì mọi thứ vận hành rất… có kế hoạch.
Con đường mà ông Tô Lâm đang chọn sẽ để lại hậu nghiệp gì cho đất nước, cho đảng, và cho chính cá nhân ông. Không chỉ là chuyện nhân sự hay các dự án “thế kỷ,” nỗi lo sâu xa nằm ở chỗ quyền lực đang được bảo vệ bằng cách siết chặt mọi tiếng nói phản biện, kể cả của người dân thường.
Đó là một ảo tưởng nguy hiểm. Bởi lịch sử không được quyết định bằng khẩu hiệu, mà bằng nguồn gốc quyền lực. Và quyền lực của Tô Lâm không đến từ kinh tế, cải cách, hay xã hội, mà đến từ bộ máy công an và an ninh nội bộ.
Đại hội lần này cho thấy sự khuynh loát toàn diện của Đại tướng Công an Tô Lâm. Tiến trình chiếm đoạt quyền lực, loại trừ đối thủ, và trấn thủ các vị trí quan trọng bằng thuộc hạ trung thành đã được ông tiến hành ngay từ những tháng cuối của thời đại Nguyễn Phú Trọng và kéo dài đến tận trước thềm đại hội 14. Nên khó có thể phủ nhận: Đại hội 14 chỉ đơn thuần là Đại hội Tô Lâm.
Chưa bao giờ tôi nghĩ mình lại xúc động với thể loại phim tài liệu, cho đến khi xem bộ phim tài liệu “The General” của nữ đạo diễn Laura Brickman (Mỹ), đã làm cho tôi thay đổi suy nghĩ của mình. Tôi thật sự đã rất xúc động, thậm chí, cho đến khi được mời phát biểu về bộ phim ngay sau đó, tôi vẫn còn nghẹn giọng.
Phim bắt đầu bằng một cảnh tượng sống động xảy ra vào ban ngày, trên đường phố Việt Nam. Một người dùng điện thoại tường thuật lại một sự kiện đang xảy ra thì bị hành hung từ phía sau. Hình ảnh vụt tắt ngay lúc đó, người xem có thể hiểu được rằng người này gặp nguy hiểm. Cũng từ đó, bộ phim dẫn người xem đến một nhân vật có tên Tô Lâm, đi từ cuộc đời của ông khi còn là thanh thiếu niên đến khi trở thành nhân vật quyền lực nhất của nền công an trị.
Ba tổ chức cộng đồng người Việt ở vùng thủ đô Washington DC sẽ chiếu phim tài liệu “The General: Vietnam in The Age of To Lam” vào lúc 2 giờ chiều Thứ Bảy, 10 Tháng Giêng, tại Mason District Community Center, 6507 Columbia Pike, Annandale, VA 22003.
Trailer giới thiệu phim mở đầu bằng tố cáo ông Tô Lâm, khi còn là bộ trưởng Bộ Công An Việt Nam, là người chủ mưu vụ bắt cóc ông Trịnh Xuân Thanh ở Đức năm 2017.
Điều quan trọng không phải là ông Tô Lâm giống ông Tập Cận Bình hay ông Vladimir Putin, vì cả ba đều là độc tài chuyên chế có gốc cộng sản. Cái khác là ở chỗ ông Tô Lâm sẽ đưa Việt Nam theo đường nào, tương lai của Việt Nam sẽ là phiên bản thu nhỏ của Nga hay của Tàu?
